Đến buổi gió trở heo may cõng theo chút se se của ngày thu chớm. Nắng phủ trên thảm lá sắn vàng, những thân sắn gầy guộc ngả nghiêng, những củ sắn mập mạp, căng tròn dấu mình lặng lẽ dưới lớp đất đỏ cằn khô.

Mùa thu hoạch sắn, chị em tôi phì phụp leo ngược dốc, men theo những triền cỏ săng cỏ mật thơm ngọt sữa non. Đặt chân lên những phiến lá vàng tươi bỗng nghe trái tim mình êm ả. Chị gái khẩy nhẹ từng lát cuốc quanh gốc sắn sần sùi, tôi cầm thân cây nương tay lay nhẹ thế là nhấc cả chùm sắn vạm vỡ lên khỏi lớp đất nâu. Làn gió thu trên đồi lay động, đưa mùi mưa nắng, mùi đất rễ ẩm mục, mùi sắn tươi nồng hắc chui vào cánh mũi con trẻ thơ ngây.

Nhớ mùa sắn, nhớ vạt nắng chiều đổ dài trên con ngõ nhỏ, cơn gió đầu thu mát trong văn vắt không nỡ vội bay xa, cứ quẩn quanh làm rặng tre sau nhà xao xác. Làn khói bếp chui qua ô cửa vương vấn vị mùi sắn luộc, sắn hấp.

Nhớ sáng tinh sương khi lũ chim sâu còn gật gù trên mái rạ, chị em tôi còn mơ màng ngái ngủ thì mẹ đã thức dậy. Dưới ánh đèn nhợt nhạt, bóng mẹ liêu xiêu đổ dài, lật đật đi từ bếp ra hiên từ hiên vào bếp.

Một buổi làm bánh sắn quen thuộc bắt đầu từ tiếng mẹ dịu dàng gọi con tỉnh giấc. Tiếng đàn gà gáy gọi bình minh trên đụn rơm ẩm rịn hơi sương.

Chị em tôi nhỏm dậy, vừa dụi mắt vừa mang sắn đi rửa. Rửa xong cầm dao khứa những vòng tròn xung quanh củ sắn rồi theo cái vòng đã khứa mà lột từng cuộn vỏ đỏ hồng.Từng khúc sắn trắng muốt được ngâm vào chậu nước có chút muối, rửa lại vài lần. Chị tôi ngồi trên chiếc ghế thấp, tay cầm củ sắn, chà đi chà lại trên chiếc bàn mài là một tấm tôn bố tôi đã đục lỗ, nham nhở những gờ sắc nhọn. Tiếng xạc xạc vang lên đều đặn trong buổi mai tĩnh mịch yên ả đượm mùi sắn tươi hăng hắc. Thứ mùi nguyên sơ của đất đồi nâu đỏ, của cỏ hoang cây dại qua bao mùa nắng mưa giông bão, dịu dàng thấm đẫm vào ký ức tuổi thơ, chưa xa mà lòng đã nhớ đã tự hỏi không biết mai sau còn có cơ duyên gặp lại.

Tiếng chà miết vẫn vang lên xột xoạt trên bàn nạo, những dòng bột trắng như sữa lóc róc chảy xuống chiếc thau nhôm kê bên dưới. Một chút hơi nước ẩm mịn ngọt nồng bay theo làn gió thu buổi ban mai, len lỏi trong khoảng sân đầy lá rụng.

Tôi ngồi nhìn chị làm, mới thấu hiểu công việc mài sắn tưởng đơn giản mà đòi hỏi sự khéo léo của đôi tay dẻo dai. Nhịp tay vừa nhanh nhẹn, vừa chắc chắc để bột sắn ra đều không bị nát vụn. Khi củ sắn nhỏ dần chỉ còn một mẩu ngắn tẹo trong bàn tay ửng đỏ, nhịp mài của chị trở nên chậm rãi, cẩn trọng hơn. Bàn tay chị khéo léo trở bên này, lách bên kia để tận dụng từng chút bột mà da tay không bị trầy xước.

Trong lúc chờ chị lọc, vắt bột sắn. Mẹ bỏ đậu đen vào nồi để nấu rồi quày quả ra vườn rọc lá chuối tươi đem vào hơ trên lửa cho dai. Mọi thứ đã chuẩn bị xong xuôi, mẹ và chị ngồi xếp bằng trên tấm chiếu, thong thả ngắt từng viên bột sắn trắng ngần xoa xoa trong lòng bàn tay rồi ấn dẹt, cho một nhúm đậu đen đã hầm chín vào giữa để làm nhân. Chỉ vài lần vuốt nếp, vén góc là đã ra hình dáng những chiếc bánh khum khum với màu lá chuối xanh mướt.

Căn nhà nhỏ chợt rộn rã những thanh âm đời thường giản dị dấu yêu. Là tiếng phiến lá cọ vào nhau sột soạt, là giọng mẹ dịu dàng là tiếng cười rúc rích của mấy chị em ran ran trong buổi sáng yên bình ở chốn quê.

Những chiếc bánh sắn được xếp vào nồi hông đặt lên bếp lửa. Từng vệt, từng vệt khói xám lan ra khắp căn bếp. Khi ngọn lửa dần tàn chỉ còn lại những cục than hồng rực, mẹ nhấc vung ra. Một luồng hơi nước nóng hổi ngun ngún bốc lên, mang theo hương thơm đặc trưng của củ sắn tươi quyện với vị bùi của đậu đen của mùi lá chuối ngọt ngào sực nức.

Mấy đứa nhỏ cánh mũi phập phồng, hít lấy hít để cái hương vị bình dị mà đầy quyến rũ ấy. Mẹ tôi sắp bánh ra chiếc rổ tre, chia đều cho mỗi đứa một chiếc. Đón chiếc bánh từ tay mẹ, bọn trẻ vừa reo lên thích thú vừa phùng má thổi cho bớt nóng. Bóc từng lớp lá chuối, chậm rãi cắn từng miếng nhỏ để cảm nhận vị dẻo của sắn, vị thơm bùi của những hạt đậu đen, của hương lá chuối ngấm nghía đậm sâu trong từng thớ bánh.

Chỉ thế thôi, giản đơn, mộc mạc mà dệt thành ký ức tuổi thơ, neo đậu mãi hơi ấm yêu thương của ngày nghèo khó. …

Số bánh đang còn chị tôi sắp vào mủng đem ra chợ bán để kiếm thêm đồng ra đồng vào. Có những hôm chợ ế chị ngồi đến tận trưa, có hôm trời mưa khi chị về quần áo ướt sũng, đôi chân dính đầy bùn đỏ nhão choẹt.

Nhà tôi ở cách trường Trung cấp Sư phạm miền núi Tân Kỳ mấy con dốc khúc khuỷu. Hôm nào làm bánh vào buổi chiều, tối ấy chị tôi lại một mình đi bộ, cắp thúng bánh bên hông đem ra ký túc xá nhà trường bán cho các học viên ăn lót dạ.

Nhờ những mủng bánh sắn, nhờ những buổi chợ, những đêm mưa ngày nắng lặng thầm của chị, bố mẹ tôi có thêm những đồng bạc lẻ quý giá giữa thời bao cấp đầy khốn khó. Những lần tôi khăn gói xuống Vinh để thi cử, học hành cũng đỡ chật vật hơn.

Tôi như con chim sải cánh bay qua lũy tre làng để tìm khung trời thỏa mãn ước mơ. Còn chị gái tôi vẫn ở lại quê dẫu qua bao đổi thay, một lòng lưu giữ, vén vun những hoài niệm.

Tôi xa quê, tưởng chừng những ký ức yêu thương có lúc bị thời gian che mờ khuất lấp. Vậy mà giờ đây khi năm tháng vùn vụt trôi qua như một chuyến tốc hành của đời người, nỗi nhớ hương vị chiếc bánh sắn thời thơ ấu lại thổn thức trong một góc trái tim mình. Vài giọt mưa thu vẫn rơi tí tách. Ngoài ngả đường ồn ã tiếng còi xe dường như có tiếng rao:“ Ai bánh sắn không…”