Cơ sở hạ tầng của nhiều nơi ở Thanh Hóa ngày càng hoàn thiện và phát triển. Ảnh minh họa

Những con số biết nói

Trước khi tiến hành sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện và xã theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Thanh Hóa đã ghi nhận nhiều kết quả ấn tượng trong XDNTM. Toàn tỉnh có 15 đơn vị cấp huyện và 374 xã đạt chuẩn nông thôn mới (chiếm 83,3%), vượt xa mục tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XIX đề ra. Trong số đó, 4 huyện và 125 xã đạt chuẩn NTM nâng cao (33,4%), cùng với 33 xã đạt chuẩn NTM kiểu mẫu (8,8%).

Với kết quả này, Thanh Hóa được xếp trong nhóm dẫn đầu cả nước: về số lượng xã đạt chuẩn NTM chỉ sau Hà Nội; về NTM nâng cao đứng sau Hà Nội và Nam Định (cũ); về NTM kiểu mẫu chỉ sau Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh và Hà Nam (cũ). Đây là minh chứng rõ nét cho sự nỗ lực của cả hệ thống chính trị và nhân dân trong công cuộc thay đổi diện mạo nông thôn.

Không chỉ vậy, công tác giảm nghèo bền vững cũng đạt nhiều kết quả tích cực. Trong 5 năm qua, tỷ lệ hộ nghèo của tỉnh giảm bình quân 1,56% mỗi năm, vượt mục tiêu Đại hội XIX đề ra. Nhờ đó, nhiều làng quê xứ Thanh hôm nay đã trở thành những vùng đất “đáng sống”, với hạ tầng được nâng cấp, cảnh quan sáng – xanh – sạch – đẹp, đời sống vật chất và tinh thần của người dân từng bước nâng cao.

Đến đầu năm 2025, Thanh Hóa đã có 627 sản phẩm OCOP, trong đó có 2 sản phẩm 5 sao quốc gia, 59 sản phẩm 4 sao. Ảnh minh họa

Tuy đạt nhiều thành tựu, song nhìn toàn diện, bức tranh nông thôn Thanh Hóa vẫn còn tồn tại những gam màu chưa sáng. Ở ngay những xã đạt chuẩn NTM, vẫn còn hộ nghèo, cận nghèo. Một bộ phận không nhỏ lao động trẻ vẫn phải rời quê hương để tìm việc ở các đô thị lớn hoặc đi làm ăn xa, đặt ra câu hỏi về tính bền vững của chương trình.

Một nguyên nhân quan trọng được chỉ ra là sự độc lập trong triển khai giữa Chương trình XDNTM và Chương trình giảm nghèo. Dù có mục tiêu bổ trợ lẫn nhau, nhưng việc triển khai tách biệt khiến nguồn lực chưa được sử dụng tối ưu, dẫn tới hiệu quả chưa phát huy hết.

Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, diện tích các xã lớn hơn, đối tượng dân cư đa dạng hơn, yêu cầu tiêu chí khắt khe hơn. Điều đó đồng nghĩa, việc duy trì và nâng cao chất lượng tiêu chí sẽ khó khăn hơn trước. Bài toán đặt ra không chỉ là đạt chuẩn, mà còn là giữ chuẩn và tiến tới phát triển bền vững.

Tích hợp hai chương trình: Quyết sách đột phá

Những mô hình nông nghiệp hiệu quả mang lại giá trị kinh tế góp phần xây dựng NTM. Ảnh: ST

Nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển toàn diện trong giai đoạn mới, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã xây dựng báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia XDNTM và giảm nghèo bền vững giai đoạn 2026–2035. Đây được coi là chính sách “hai trong một”, kết hợp chặt chẽ giữa mục tiêu giảm nghèo (cốt lõi) và xây dựng nông thôn mới (khung phát triển bao trùm).

Với Thanh Hóa, định hướng này phù hợp với mục tiêu mà tỉnh đề ra trong dự thảo báo cáo chính trị trình Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XX: đến năm 2030, toàn tỉnh có ít nhất 80% số xã đạt chuẩn NTM, trong đó 35% đạt chuẩn NTM nâng cao, 10% đạt chuẩn NTM hiện đại; không còn xã dưới 15 tiêu chí NTM. Đồng thời, tỷ lệ hộ nghèo theo tiêu chí mới giai đoạn 2026–2030 giảm bình quân hằng năm từ 1% trở lên.

Mục tiêu này không chỉ thể hiện khát vọng đưa nông thôn xứ Thanh phát triển toàn diện, mà còn gắn với yêu cầu cao hơn: xây dựng nông thôn văn minh, bền vững, gắn với quá trình đô thị hóa, đảm bảo thực chất, hiệu quả và đi vào chiều sâu. Công cuộc XDNTM và giảm nghèo trong giai đoạn vừa qua để lại cho Thanh Hóa một “di sản” quý báu: sự linh hoạt trong tổ chức thực hiện, tinh thần đồng lòng của nhân dân, cũng như cách huy động đa dạng nguồn lực. Đó là nền tảng để tỉnh tiếp tục tiến bước trong giai đoạn tới.

Tuy nhiên, để chính sách tích hợp giai đoạn 2026–2035 thực sự phát huy hiệu quả, cần có đổi mới tư duy quản trị, quyết tâm hành động mạnh mẽ từ Trung ương đến cơ sở, sự đồng hành của doanh nghiệp trong đầu tư phát triển nông nghiệp – nông thôn, và đặc biệt là sự tham gia chủ động, sáng tạo của người dân.

Nông thôn mới không chỉ là những con đường bê tông hay ngôi nhà khang trang, mà còn là việc tạo ra cơ hội sinh kế bền vững, nâng cao chất lượng sống, để người dân “muốn ở lại quê hương, làm giàu ngay trên mảnh đất của mình.

Việc tích hợp hai chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026–2035 được kỳ vọng trở thành bước ngoặt chiến lược trong phát triển nông thôn Việt Nam nói chung và Thanh Hóa nói riêng. Đó là con đường hướng tới nông thôn hiện đại, số hóa, xanh và phát triển bao trùm – nơi người nông dân vừa là chủ thể, vừa là trung tâm của sự phát triển.

Với nền tảng đã gây dựng và “di sản” quý giá từ chặng đường trước, cùng với quyết tâm đổi mới và khát vọng vươn lên, tin rằng nông thôn Thanh Hóa sẽ tiếp tục gặt hái thành tựu mới, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển đất nước trong giai đoạn tới.