Hà Nội sở hữu khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề, trong đó 308 làng được công nhận truyền thống. Những sản phẩm như mây tre đan Phú Vinh, sơn mài Hạ Thái hay khảm trai Chuôn Ngọ từ lâu đã khẳng định chỗ đứng tại thị trường quốc tế nhờ tay nghề tinh xảo và lợi thế nguyên liệu tự nhiên. Tuy nhiên, trước xu hướng tiêu dùng hiện đại, tay nghề cao hay mẫu mã độc đáo không còn là yếu tố duy nhất quyết định thành công của sản phẩm xuất khẩu.

Áp lực từ "tấm hộ chiếu xanh"

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp làng nghề đang sụt giảm đơn hàng nghiêm trọng chỉ vì thiếu “tấm hộ chiếu xanh”. Câu chuyện của Công ty TNHH Mây tre đan xuất khẩu Hiền Lương là một ví dụ điển hình: dù có đối tác chủ động tìm đến đàm phán, doanh nghiệp vẫn mất cơ hội hợp tác do chưa hoàn thiện hồ sơ chứng nhận môi trường. Từ chỗ xuất khẩu khoảng 10 container mỗi năm, sản lượng của đơn vị này hiện chỉ còn rải rác vài container.

Thực trạng này phản ánh bài toán chung của các cơ sở sản xuất: để tiến sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, sản phẩm bắt buộc phải vượt qua các tiêu chuẩn khắt khe về nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất sạch, quản lý chất thải và khả năng truy xuất nguồn gốc. Sức ép này ngày càng rõ nét khi Việt Nam tham gia các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như EVFTA hay CPTPP. Các thị trường lớn, đặc biệt là EU, liên tục thắt chặt quy định về kinh tế tuần hoàn, thiết kế sinh thái và trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất. Sản xuất xanh do đó không còn là lựa chọn mang tính khuyến khích mà đã trở thành “mệnh lệnh thị trường”.

Rào cản từ quy mô nhỏ và thiếu hụt nguồn lực

Dù vậy, việc chuyển đổi đòi hỏi nguồn lực lớn trong khi đa số các cơ sở vẫn vận hành theo mô hình hộ gia đình hoặc doanh nghiệp nhỏ với quy mô manh mún, vốn tự có mỏng và năng lực quản trị hạn chế. Việc đáp ứng các tiêu chí xanh đòi hỏi khoản kinh phí đầu tư ban đầu rất lớn: từ việc nâng cấp hệ thống xử lý chất thải, lắp đặt máy móc tiết kiệm năng lượng, cho đến chi phí đắt đỏ để kiểm định và cấp các chứng nhận quốc tế (như FSC, Oeko-Tex, ISO...).

Bên cạnh áp lực tài chính, rào cản về tri thức và kỹ thuật cũng là gánh nặng lớn. Nhiều chủ hộ xuất thân từ thợ thủ công truyền thống, còn xa lạ với các thuật ngữ như “kinh tế tuần hoàn”, “thiết kế sinh thái” hay “truy xuất nguồn gốc carbon”. Việc thiếu hụt nhân lực trình độ cao khiến họ lúng túng trong khâu hoàn thiện hồ sơ pháp lý, đánh giá tác động môi trường và chứng minh nguồn gốc hợp pháp của vật liệu đầu vào. Khi biên lợi nhuận vốn đã khiêm tốn, chi phí tuân thủ gia tăng đột ngột khiến nhiều cơ sở rơi vào thế lưỡng tính: muốn đổi mới nhưng không đủ lực, mà giữ nguyên cách làm cũ thì đối mặt nguy cơ mất đơn hàng và bị đánh bật khỏi chuỗi cung ứng.

Khuyến công đồng hành cùng doanh nghiệp

Để gỡ khó cho các làng nghề, sau khi Chính phủ ban hành Nghị định số 235/2025/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung Nghị định số 45/2012/NĐ-CP về khuyến công), UBND thành phố Hà Nội đã ban hành Quyết định số 6069/QĐUBND ngày 7/12/2025 phê duyệt Chương trình khuyến công thành phố Hà Nội giai đoạn 2026–2030. Chương trình xác định khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn là những động lực quan trọng thúc đẩy công nghiệp nông thôn phát triển bền vững.

Theo ông Hoàng Minh Lâm, Giám đốc Trung tâm Khuyến công Hà Nội, hằng năm Sở Công Thương phối hợp với các đơn vị liên quan triển khai chương trình bám sát nhu cầu thực tế, từng bước trở thành nguồn hỗ trợ thiết thực để các cơ sở đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường.

Cụ thể trong năm 2026, Hà Nội triển khai chuỗi giải pháp toàn diện trên nhiều phương diện. Tỉnh chú trọng đào tạo nguồn nhân lực bằng việc tổ chức 7 lớp đào tạo, truyền nghề cho 245 lao động nông thôn nhằm duy trì và bảo tồn nghề truyền thống, đồng thời mở 27 lớp tập huấn về quản trị doanh nghiệp, thiết kế mẫu, xuất nhập khẩu, bán hàng và tài chính cho hơn 2.000 lượt cán bộ quản lý, bên cạnh việc tuyên truyền chính sách khuyến công cho khoảng 700 lượt cán bộ liên quan. Song song đó, thành phố hỗ trợ 10 lượt cơ sở đầu tư máy móc, thiết bị tiên tiến để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và hỗ trợ 40 lượt đơn vị thiết kế mẫu mã, bao bì mới.

Không chỉ dừng lại ở khâu sản xuất, công tác xúc tiến thương mại và kết nối giao thương cũng được đẩy mạnh thông qua 4 triển lãm sản phẩm thủ công mỹ nghệ mới, Hội chợ hàng công nghiệp nông thôn tiêu biểu và Hội chợ quốc tế Quà tặng hàng thủ công mỹ nghệ Hà Nội 2026. Đặc biệt, thành phố còn tạo điều kiện cho các doanh nghiệp đưa sản phẩm vươn ra thế giới khi hỗ trợ tham gia các sự kiện quốc tế lớn như Tokyo International Gift Show 2026 (Nhật Bản), Mega Show Part I 2026 (Hồng Kông) và Tuần lễ hàng Việt Nam tại Thái Lan, thu hút tổng cộng gần 1.200 gian hàng từ gần 800 lượt cơ sở, doanh nghiệp tham gia.

Sự chủ động thích ứng của doanh nghiệp cùng sự đồng hành bài bản từ các chính sách khuyến công chính là chìa khóa giúp sản phẩm thủ công mỹ nghệ Thủ đô vượt qua rào cản xanh, nâng cao sức cạnh tranh và vươn xa bền vững trên thị.