Mô hình trồng sen tại xóm Bó Lếch, xã Hoàng Tung (Hòa An) của chị Hồ Diệu Chi.

Hoa sen còn có tên gọi khác là liên hoa thuộc loại thực vật thủy sinh. Loài hoa này bắt nguồn từ Ấn Độ, sau đó lan rộng và được trồng nhiều ở một số quốc gia châu Á. Hình ảnh hoa sen gắn bó với người Việt từ lâu đời, mang nhiều ý nghĩa trong đời sống vật chất, văn hóa và tinh thần. Vài năm trở lại đây, phong trào cắm hoa sen, trồng hoa sen lan tỏa mạnh mẽ trên các hội nhóm Facebook. Những người yêu hoa chọn sen để dâng Phật, cúng gia tiên, trang trí sự kiện, tiệc cưới hay đơn giản là tô điểm cho không gian ngôi nhà.

Nhiều năm trước, Cao Bằng chỉ có một vài đầm, ao trồng loại sen cánh đơn truyền thống xen kẽ ruộng lúa. Đây đều là những đầm sen tự nhiên, không có người chăm bón, giá trị kinh tế không cao. Để đáp ứng nhu cầu của thị trường, một số hộ dân trên địa bàn mạnh dạn đầu tư trồng sen thương phẩm trên đất lúa, ao, đầm, vùng trũng thấp. Mô hình này mở ra hướng đi mới đầy triển vọng trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, đa dạng hóa sản phẩm nông nghiệp và tạo cảnh quan môi trường sinh thái. Mùa hè là thời điểm các hộ trồng sen vào vụ chính thu hoạch hoa sen thương phẩm. Lúc này, bạt ngàn bông sen hồng, sen trắng tỏa hương thơm mát thoang thoảng trong gió, muôn hoa khoe sắc tạo nên bức tranh làng quê đẹp thơ mộng, yên bình.

Vào ngày hè nắng gắt cuối tháng 7, chúng tôi có dịp về thăm đầm sen bạt ngàn tại xóm Bó Lếch, xã Hoàng Tung (Hòa An) của chị Hồ Diệu Chi. Bên đầm sen thơm ngát, chị Chi cho biết: Vốn là một người mê hoa sen, năm 2021, tôi bắt đầu mua sen giống về trồng thử ở đám ruộng 800 m2 của gia đình. Tôi vừa học hỏi kỹ thuật canh tác trên Internet, vừa trồng thêm sen trong những chậu cảnh để nhân giống. Đầu năm 2022, gia đình tôi quyết định mở rộng diện tích, thuê máy xúc cải tạo ruộng, đắp bờ, xây lán trông coi. Ruộng được cày bừa kỹ, làm sạch cỏ, giữ đủ nước và bón các loại phân tổng hợp để tạo môi trường dinh dưỡng cho cây con.

Là người đầu tiên trong xã có ý tưởng phát triển kinh tế từ hoa sen, bởi vậy chị Chi tương đối lo lắng vì bản thân chưa có nhiều kinh nghiệm. Theo chị, so với lúa, sen ít sâu bệnh hơn nên không cần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Tuy nhiên, để sen phát triển tốt thì phải đảm bảo đủ ánh sáng, bón phân thường xuyên và canh mực nước ao ổn định. Bên cạnh việc trồng sen lấy hoa, bán sen chậu, củ giống, chị còn kết hợp thả cá rô phi dưới đầm sen. Đến nay, mô hình đầm sen của gia đình chị Chi có tổng diện tích gần 4.000 m2 với đủ các giống sen Thái Lan, Việt Nam, Trung Quốc như: sen super lotus, nghìn cánh, quan âm, bỉ ngạn, green cloud, juwaba, bạch liên, bách diệp... Giá bán đầu vụ dao động từ 10 - 15 nghìn đồng/bông, chính vụ 6 - 9 nghìn đồng/bông tùy loại. Vào dịp cao điểm các ngày lễ, rằm, mùng một, chị bán được khoảng 70 bó hoa/ngày. Không chỉ cung cấp hoa cho thị trường trong tỉnh mà chị còn bán sỉ cho đầu mối ở các tỉnh lân cận.

Chị Phạm Thảo My, xóm Nà Mè, thị trấn Nước Hai (Hòa An) cũng phát triển mô hình trồng sen trên diện tích 5.000 m2 với các loại sen giống mới có cánh dày, độ bền hoa cao, phù hợp để làm hoa tươi trang trí. Chị My chia sẻ: Cây sen thích nghi tốt, chịu đất, chịu nước, tỷ lệ hao hụt thấp. Sen là cây vượt lũ, nếu gặp lũ thì sen vẫn sống tốt nên người trồng không quá lo lắng tác động của khí hậu. Tùy từng loại sen mà có giống chuyên để khai thác hoa, có giống chuyên cho hạt và củ sen. Hoa sen thường bắt đầu nở từ giữa tháng 5, lụi dần vào khoảng cuối tháng 8, chỉ một số ít loại sen ra hoa kéo dài đến cuối thu. Vợ chồng tôi hằng ngày dậy từ 5 giờ sáng để cắt hoa sen, dùng lá sen bọc từng bó hoa, ngâm trong xô ngập nước, đến 7 giờ bắt đầu mang hoa giao tận tay khách hàng. Thời điểm sen nở rộ, số lượng hoa được hái và bán ra lên tới vài trăm bông mỗi ngày.

Hiện nay, thị trường ưa chuộng nhất là giống sen ngoại super lotus bởi đặc tính bền đẹp, nếu biết cách dưỡng có thể chơi gần 1 tuần mà vẫn không rụng cánh. Khác với nhiều loại hoa sen phải nâng niu thật cẩn thận để tránh bị hỏng, super lotus lại phải dùng tay đập đập, vỗ vỗ thì hoa mới chịu nở đều đẹp. Khi mới nở, bông hoa màu hồng đậm, nhưng dần dần hoa chuyển màu hồng nhạt ánh lên như ngọc trai rất quyến rũ.

Các bộ phận của cây sen đều có thể sử dụng trong chế biến thực phẩm, dược liệu, đồ thủ công mỹ nghệ. Lá sen phơi khô đun nước uống; củ sen dùng để xào, nấu canh, làm nộm; hạt sen và nhụy sen dùng nấu chè, làm nhân bánh, ướp trà; hoa sen trang trí, dâng cúng thắp hương... Bên cạnh đó, mô hình trồng sen còn mở rộng thêm loại hình dịch vụ mới: du lịch sinh thái, trải nghiệm kết hợp chụp ảnh lưu niệm, checkin.

Mô hình trồng sen trên vùng trũng thấp, vùng đất lúa kém hiệu quả là hướng đi đầy triển vọng trong bối cảnh biến đổi khí hậu như hiện nay. Sen không chỉ làm đẹp thêm cảnh quan làng quê mà còn góp phần cải thiện sinh kế, tạo nguồn thu nhập cho người nông dân.

Bài, ảnh: Phương Anh