Ai đã từng một lần đi trên những cung đường "vắt núi" dẫn ngược lên các huyện vùng cao Phục Hòa, Trùng Khánh… tỉnh Cao Bằng, chắc chắn hình ảnh về làng nghề rèn nông cụ: dao, kéo, cuốc… được bày bán nhộn nhịp ở xã Phúc Sen (Quảng Uyên) sẽ luôn dội về trong suy nghĩ của mình. Đến với làng nghề rèn Phúc Sen, điều dễ thấy đó chính là các sản phẩm nông cụ được bà con làm ra một cách thủ công không chỉ lưu giữ nét văn hóa truyền thống, đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc mà còn mang giá trị vật chất sâu sắc.

Nằm trên cung đường lữ hành nối liền TP Cao Bằng với thác Bản Giốc, Phúc Sen đã tận dụng được lợi thế để trở thành điểm đến hấp dẫn của du khách tứ phương. Hằng ngày, có rất nhiều đoàn khách du lịch từ trong và ngoài nước dừng chân chiêm ngưỡng kỹ năng rèn dao điêu luyện của người dân. Ai cũng thích thú vì được tận mắt thấy những người nghệ nhân rèn ra những con dao tinh xảo, đủ mẫu mã.

Làng nghề rèn dao Phúc Sen

Đến Phúc Sen, bước chân vào làng, đâu đâu cũng thấy các bếp than rực lửa. Những đốm hoa lửa đua nhau bắn tóe lên sau những nhát búa, nhát đe. Hầu hết, bà con ở Phúc Sen, nhà nào, nhà nấy cũng đều có lò rèn, có nghề rèn nông cụ riêng của mình. Theo người dân Phúc Sen thì nghề rèn nông cụ ở nơi đây đã có thâm niên cả ngàn năm rồi. Không biết vì làng nghề có từ lâu đời hay vì kỹ năng rèn, tôi sắt thép nơi đây có cách riêng mà các sản phẩm nông cụ được làm ra, đi vào sản xuất đều được bà con xa gần ưa thích.

Xét về hình thức và màu sắc thì không thể đẹp bằng dao sản xuất công nghiệp, nhưng chất lượng thì dao Phúc Sen vượt trội. Dao để thái có thể thái được thịt đóng đá trong tủ lạnh, dao để chặt có thể chặt được cả cây sắt nhỏ hay kim loại mà không bị mẻ, bị quằn. Nghệ nhân Lương Văn Dương bật mí về bí kíp này cho chúng tôi nghe, dao tốt như vậy là do được làm từ những chiếc nhíp ô tô cũ (nhiều nhất là xe của Nga). Đồng thời được rèn cơ bản bằng thủ công với những bí quyết truyền thống nên dao Phúc Sen mới được như vậy. Giờ rèn nhàn hơn ngày xưa là do có một số thiết bị hỗ trợ như quạt điện, máy mài, máy cắt,…

Làng rèn Phúc Sen thu hút đông lao động, góp phần đẩy lùi tệ nạn xã hội ở địa phương. Ảnh: Trần Huy.

Anh Lương Văn Cường, một nghệ nhân ở tuổi 40 nhưng đã có 22 năm trong nghề cho biết ngay từ thời bé anh đã thấy mọi người rèn dao. Từ ông nội, đến bố anh kiếm sống bằng công việc này. Lớn lên anh tìm hiểu và biết rằng các cụ tổ tiên của mình đã làm nghề ở mảnh đất này từ những năm 1800, tức đã có truyền thống hơn 200 năm. Rồi đến năm 16 tuổi anh theo bố anh học nghề rèn và phải 2 năm sau đó anh mới chính thức trở thành một thợ rèn cho đến ngày hôm nay. Nghề này đã ngấm vào máu nên giờ cũng không biết làm gì khác để kiếm sống.

Hiện các sản phẩm dao Phúc Sen đã được đặt hàng và bán đi mọi miền đất nước, và các tỉnh giáp biên của Trung Quốc đem lại lợi nhuận và nguồn thu nhập ổn định cho người dân làng rèn Phúc Sen. Cũng vì vậy mà cũng đã xuất hiện những loại dao làm giả chất lượng kém mang mác Phúc Sen đem ở nơi khác đến, nên những người làm nghề chân chính mong muốn các cơ quan chức năng cần kiểm tra và có biện pháp xử lý tình trạng này. Qua đó làm bảo vệ uy tín và ổn định cuộc sống cho người sản xuất dao Phúc Sen.

Trải qua bao năm tháng thăng trầm, làng nghề rèn nông cụ "ngàn tuổi" Phúc Sen vẫn giữ được những nét riêng độc đáo, dấu ấn văn hóa truyền thống của mình…

Gia Linh (TH)