Lễ hội làng gốm cổ Bát Tràng (Gia Lâm, Hà Nội) đã khai hội vào sáng ngày 23/3.

Nhiều nghi lễ độc đáo

Làng gốm sứ Bát Tràng nằm ven sông Hồng, thuộc xã Bát Tràng, huyện Gia Lâm, có tuổi đời lâu đời và nổi tiếng nhất ở Việt Nam. Gốm Bát Tràng đã trở thành thương hiệu, là địa chỉ hàng hóa đã được khẳng định chất lượng trên thị trường trong nước và quốc tế với các loại hình sản phẩm phổ biến như: Gốm tâm linh thờ cúng, gốm mỹ thuật trang trí, gốm gia dụng và gốm xây dựng…

Không chỉ nổi tiếng với nghề gốm - di sản văn hoá phi vật thể quốc gia, Bát Tràng còn được biết đến như một ngôi làng mang những giá trị văn hoá, lịch sử đặc sắc, ẩn chứa qua các công trình kiến trúc đồ sộ, hoành tráng, những lễ hội và nghệ thuật ẩm thực độc đáo…của ngôi làng gần ngàn năm tuổi. Tất cả những giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể đó được tái hiện trong ngày hội làng.

Đại biểu tham gia Lễ hội.

Theo lời kể của ông Phùng Quang Điện - Thường trực Phó ban đại diện làng cho biết, hơn 600 năm trước, các bậc tiền nhân đã đem gia đình đến vùng 72 gò đất trắng lập phường sản xuất gốm, phục vụ gạch và gốm sứ cho gia đình. Từ những ngày đầu sơ khai đến lập nghiệp, các gia đình trong làng đã có ý thức tôn thờ, tạo dựng nơi thờ tự, dù khi ấy chỉ là nhà tre vách lá...Vì vậy, hằng năm, cứ vào mỗi dịp Tết đến xuân về, các gia đình lại sắp xếp thời gian, trở về đình Bát Tràng làm lễ tạ ơn thành thần tổ nghề và các vị thần hoàng.

Cứ như vậy, nét đẹp truyền thống được gìn giữ, duy trì qua nhiều thế hệ và được tổ chức vào các ngày 14, 15, 16 tháng 2 âm lịch. Trong đó, các hoạt động được tổ chức tại nhiều di tích lịch sử đã được xếp hạng như: Kim Trúc Tự, đền Mẫu Bản Hương, Văn Từ, mà trọng tâm là đình làng Bát Tràng .

Hội làng cũng là dịp để người dân tưởng nhớ và tri ân công đức của các bậc Thánh Thần, Thành hoàng làng và các bậc tiền nhân tiên tổ. Giáo dục truyền thống, đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, thể hiện lòng yêu quê hương, đất nước, niềm tự hào dân tộc; nâng cao nhận thức, trách nhiệm trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch, góp phần xây dựng quê gốm Bát Tràng ngày càng giàu đẹp văn minh.

Hội làng cũng là dịp để người dân tưởng nhớ và tri ân công đức của các bậc Thánh Thần, Thành hoàng làng và các bậc tiền nhân tiên tổ

Đến với lễ hội truyền thống làng cổ Bát Tràng năm nay, ai nấy cũng đều bày tỏ sự ấn tượng với lễ rước truyền thống. Tương truyền rằng, lễ rước nước, tắm bài vị, rước bài vị được diễn ra từ Miếu Bát Tràng và rước về đình Bát Tràng, buổi lễ diễn ra trong không khí trang nghiêm với cờ phướn và kiệu đỏ rực rỡ. Mâm lễ dâng lên bề trên được gọi là Tam chính gồm 1 con trâu tơ thui béo, 1 con dê thui béo, 1 con heo sữa quay. Mâm cỗ bao gồm 6 mâm cỗ mặn và 4 mâm xôi.

Sau khi tế lễ, các quan viên chức sắc đại diện các dòng họ trong làng chia nhau mâm hưởng lộc thánh như là phần thưởng mà Thánh ban cho người dân.

Tại lễ hội năm nay, dân làng dâng lễ Tam sinh (Trâu, Dê, Lợn ) sau đó hai đoàn rước thực hiện chương trình cấp thủy, rước nước và rước bộ.

Tại lễ hội năm nay, dân làng dâng lễ Tam sinh (Trâu, Dê, Lợn ) sau đó hai đoàn rước thực hiện chương trình cấp thủy, rước nước và rước bộ. Đoàn rước đã thực hiện nghi thức lấy nước dòng Nhị Hà vào dâng tại đình và để cúng tế cả năm. Đoàn rước bộ, dâng hương tại Kim Trúc Tự, nhà thờ Bác Hồ, Đền Mẫu Bản Hương.

Phần nghi lễ được thực hiện trang nghiêm trên phà giữa lòng sông Hồng.

Phần nghi lễ được thực hiện trang nghiêm trên phà giữa lòng sông Hồng. Chủ tế lễ sau khi dâng lên thần sống sẽ đại diện cho Nhân dân xin nước thiêng từ giữa sông Hồng và lọc qua tấm vải đỏ để rước về Đình cổ Bát Tràng.

Phần hội được tổ chức với nhiều trò chơi đặc sắc khác nhau và tạo nên nét đặc trưng riêng những nổi bật và ấn tượng nhất là trò chơi cờ người và hát thờ...

Tại Hội Làng, du khách sẽ được chứng kiến các nghệ nhân tài ba thổi hồn vào từng sản phẩm gốm bằng kỹ thuật truyền thống, từ gốm tâm linh thờ cúng đến gốm mỹ thuật trang trí.

Phát huy cốt cách, tinh hoa nghệ thuật

Với hơn 1.000 năm phát triển, làng gốm Bát Tràng không chỉ là nơi sản xuất gốm mà còn là trung tâm của nghệ thuật gốm truyền thống. Trong khuôn khổ Lễ hội, UBND xã Bát Tràng đã ra mắt Trung tâm thiết kế sáng tạo, giới thiệu, quảng bá và bán sản phẩm OCOP, làng nghề gắn với du lịch (gọi tắt là Trung tâm Thiết kế sáng tạo).

Trong khuôn khổ Lễ hội, UBND xã Bát Tràng đã ra mắt Trung tâm thiết kế sáng tạo, giới thiệu, quảng bá và bán sản phẩm OCOP, làng nghề gắn với du lịch (gọi tắt là Trung tâm Thiết kế sáng tạo).

Sự ra đời của Trung tâm Thiết kế sáng tạo nhằm nâng cao giá trị sản phẩm thủ công mỹ nghệ, OCOP, làng nghề, xây dựng chuỗi liên kết từ thiết kế sáng tạo, sản xuất, chế biến, tiêu thụ sản phẩm trên nền tảng bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của các làng nghề gắn với hoạt động du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp, nông thôn trong kinh tế tuần hoàn, góp phần xây dựng, thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới.

Ông Nguyễn Đình Thắng - Phó Giám đốc Sở Công Thương Hà Nội phát biểu ra mắt Trung tâm thiết kế sáng tạo.

Tại đây, ông Nguyễn Đình Thắng - Phó Giám đốc Sở Công Thương Hà Nội đề nghị UBND huyện Gia Lâm, xã Bát Tràng tiếp tục hỗ trợ phát triển Trung tâm thiết kế sáng tạo, bảo tồn, phát triển gốm di sản quốc gia, thương mại và du lịch 1.000 năm Thăng Long, để tạo môi trường liên kết giữa nghệ nhân, đội ngũ thiết kế trẻ với tinh thần khởi nghiệp, phát huy ưu thế văn hóa địa phương, khát vọng phát triển kinh tế của cộng đồng tại làng nghề trên địa bàn huyện.

Trước đó, thực hiện Kế hoạch của UBND TP. Hà Nội về việc Phát triển Trung tâm Thiết kế sáng tạo, giới thiệu, quảng bá và bán sản phẩm OCOP, làng nghề gắn với du lịch tại các huyện, thị xã trên địa bàn thành phố Hà Nội năm 2023.

Ngày 14/12/2023, UBND TP. Hà Nội đã có Quyết định số 6385/QĐ-UBND ban hành Bộ tiêu chí và Quy trình đánh giá, hướng dẫn, phát triển Mô hình Trung tâm thiết kế sáng tạo, giới thiệu, quảng bá và bán sản phẩm OCOP, làng nghề gắn với du lịch cấp xã (theo mô hình phân tán) trên địa bàn thành phố. Sở Công Thương đã phối hợp với các huyện, thị xã và các đơn vị liên quan tiến hành chấm điểm hồ sơ đăng ký của các đơn vị theo đúng quy trình đặt ra.

Ngày 28/12/2023, Sở Công Thương đã ban hành Quyết định số 717/QĐ-SCT về việc Công nhận 10 mô hình Trung tâm thiết kế sáng tạo, giới thiệu, quảng bá và bán sản phẩm OCOP, làng nghề gắn với du lịch cấp xã năm 2023. Trong đó, Trung tâm thiết kế sáng tạo, bảo tồn, phát triển gốm di sản quốc gia, thương mại và du lịch 1.000 năm Thăng Long – Thôn 1 Bát Tràng, xã Bát Tràng, huyện Gia Lâm, TP. Hà Nội đạt tiêu chí 4 sao của Thành phố.

Trung tâm sẽ là nơi để các nghệ nhân thỏa sức sáng tạo, cho ra đời những sản phẩm gốm tinh túy và đầy bản sắc của địa phương.

Ông Phạm Huy Khôi, Chủ tịch UBND xã Bát Tràng cho rằng, việc ra mắt Trung tâm Thiết kế sáng tạo sẽ nâng cao giá trị sản phẩm thủ công mỹ nghệ, OCOP, làng nghề, xây dựng chuỗi liên kết từ thiết kế sáng tạo sản xuất – chế biến, tiêu thụ sản phẩm trên nền tảng bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của các làng nghề gắn với hoạt động du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp, nông thôn, góp phần xây dựng, thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới.

Trung tâm sẽ là nơi để các nghệ nhân thỏa sức sáng tạo, cho ra đời những sản phẩm gốm tinh túy và đầy bản sắc của địa phương. Bên cạnh đó, điều này còn giúp giới trẻ thêm hiểu, giữ gìn nghề truyền thống của quê hương và lan tỏa giá trị của miền di sản.