Theo lời kể của người dân và một số tài liệu ghi chép lại, từ những năm 1910, người dân ở tổng Cọi Khê, phủ Vũ Tiên (nay thuộc xã Vũ Hội, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình) di dân ra Hải Dương và đến cư trú tại xóm Cựu Thành, tỉnh Lỵ (Hải Dương cũ). Vào thời phong kiến, người di dân đi làm thuê rất nhiều công việc vất vả để kiếm sống. Trong đó, có cụ Phạm Văn Tảo là người biết làm bánh cuốn đã truyền lại cho bà con để có thêm nghề sinh sống. Đến năm 1954, do tình hình quân sự biến động khiến người dân xóm Cựu Thành phải phân tán khắp ngả, phần đông về xóm Hàn Giang bây giờ. Từ đó đến nay, người dân vẫn giữ nghề làm bánh cuốn và tạo nét văn hóa ẩm thực đặc trưng ở nơi đây.

Món bánh cuốn Hàn Giang có hương vị thơm ngon thu hút thực khách

Bánh cuốn Hàn Giang không chỉ đơn thuần là một nghề kiếm sống lâu đời của bà con nơi đây mà nó còn chứng kiến bao thăng trầm của lịch sử. Được biết, năm 1965, người dân đã từng cùng nhau xây dựng hợp tác xã gia công bánh cuốn. Mô hình lúc đó được nhiều người dân ủng hộ tham gia và mang hương vị bánh tới nhiều nơi ở Hải Dương. Tuy nhiên, trong những năm 1966 - 1980, do lương thực phải ưu tiên chi viện cho tiền tuyến thì nghề bánh cuốn nơi đây bị chững lại.

Đến tận những năm đầu thập kỷ 90 thì bán cuốn Hàn Giang mới quay lại ở các hộ dân và tiếp tục được phát triển mạnh mẽ hơn. Thời đó, cả người Hải Dương và nhiều người thường biết đến câu “Bánh cuốn bà Tỳ, bánh mỳ ông Niệm” để nói về thương hiệu món bánh cuốn nổi danh ẩm thực xứ Đông.

Bà Phạm Thị Mận – Nguyên Trưởng khu 3, phường Quang Trung chia sẻ: “Ngày trước, bánh cuốn được làm thủ công hoàn toàn, nhà nào cũng dậy tráng bánh từ sáng sớm rồi đem đi bán khắp các tuyến phố. Giờ đây, nhờ có một số công cụ mới, bánh cuốn Hàn Giang đã dễ làm hơn xưa nhưng vẫn giữ được hương vị nguyên bản của nó. Đặc trưng của bánh cuốn ở Hàn Giang là màu trắng, dai, mỏng như tờ giấy và có thể nhìn xuyên thấu. Bánh có hương vị thơm ngọt của gạo, béo ngậy của nước mỡ giữa các lớp bánh, thơm giòn của hành phi và không thể thiếu nước chấm nóng cùng chả mỡ ăn kèm.”

Xóm Hàn Giang nằm trong con phố nhỏ nhưng ngày ngày người dân nơi đây vẫn chăm chỉ đỏ lửa tráng bánh, người qua lại mua bánh tấp nập. Tiếng tăm của thương hiệu bánh cuốn nơi đây cũng được lan rộng khắp nơi ở Hải Dương và nhiều du khách tới Hải Dương. Ai cũng muốn được thưởng thức bánh cuốn Hàn Giang thơm ngon này. Nó là thương hiệu đặc trưng của người dân và cũng là nghề truyền thống đem lại thu nhập cho bà con nơi đây.

Bánh cuốn gia truyền tại xóm Hàn Giang, phường Quang Trung, TP Hải Dương

Ông Nguyễn Đình Hồng- Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường Quang Trung, TP Hải Dương cho biết: “Hiện nay, làng nghề bánh cuốn ở Hàn Giang đang có nhiều cơ hội phát triển vì nhân dân sống tập trung tại một khu vực đường phố khá đông đúc. Nơi đây lại có truyền thống làm nghề bánh cuốn từ lâu đời tạo nên món ăn được nhiều thực khách yêu thích. Tuy nhiên, đến nay do nhiều sự thay đổi nên chỉ còn 20 hộ duy trì sản xuất bánh. Do vậy, Hàn Giang đang gặp hạn chế trong việc xem xét công nhận làng nghề truyền thống.”

Trong thời gian tới, UBND phường sẽ quan tâm hơn trong việc đẩy mạnh sản xuất, mở rộng phát triển để duy trì và tôn vinh nét đặc sắc trong ẩm thực Việt. Nếu như làng nghề bánh cuốn Hàn Giang được công nhận là làng nghề truyền thống thì nó sẽ gắn với lịch sử của văn hóa thành Đông, mang lại lợi ích lớn cho thương hiệu của bà con và tạo thêm điểm nhấn để khách du lịch biết đến. Từ đó góp phần nâng tầm giá trị thương hiệu bánh cuốn Hàn Giang nói riêng và bánh cuốn Hải Dương nói chung, gia tăng thu nhập cho người dân và thu hút người tham gia vào sản xuất cho làng nghề.

Bài và ảnh Tường Vi