KỲ 1: HÒA XÁ LÀ QUÊ HƯƠNG PHONG TRÀO “CHIẾC GẬY TRƯỜNG SƠN TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ CỨU NƯỚC

Xã Hòa Xá là quê hương của phong trào “Chiếc gậy Trường Sơn” trong cuộc kháng chiến Chống Mỹ cứu nước của dân tộc Việt Nam những năm 60 của Thế kỷ XX. Nơi đây là một miền quê yên bình nằm ven dòng sông Đáy thơ mộng, dòng nước trong xanh, hiền hòa xuôi chảy; phù sa màu mỡ tích tụ qua hàng nghìn năm lịch sử đã tạo nên những cánh đồng lúa tươi tốt, những bông lúa chín vàng trải thảm mênh mang khi đến độ thu hoạch.

TỔNG QUAN VỀ XÃ HÒA XÁ

Xã Hòa Xá nằm ở cửa ngõ phía Tây Nam của Thủ đô Hà Nội (cách trung tâm Thủ đô Hà Nội khoảng 50km) với nhiều di tích (đình, đền, chùa, miếu, quán) được xếp hạng Di tích lịch sử cấp Quốc gia.

Thực hiện việc sắp xếp chính quyền địa phương hai cấp, kể từ ngày 01/7/2025 đến nay, xã Hòa Xá có diện tích tự nhiên là 40,42 km2, quy mô dân số 69.428 người trên cơ sở sáp nhập diện tích và dân số của 4 xã thuộc huyện Ứng Hòa (Thành phố Hà Nội) trước đây, bao gồm: xã Thái Hòa, xã Hòa Phú, xã Phù Lưu và xã Bình Lưu Quang.

Phía Bắc giáp xã Vân Đình và xã Hồng Sơn (Thành phố Hà Nội); Phía Tây giáp các xã Mỹ Đức và Hương Sơn (Thành phố Hà Nội); Phía Đông giáp xã Ứng Hòa (Thành phố Hà Nội) và phía Nam giáp phường Nguyên Úy (tỉnh Ninh Bình).

Xã Hòa Xá là một mảnh đất giàu truyền thống cách mạng, anh dũng kiên cường trong kháng chiến và cần cù trong lao động sản xuất. Xã nổi bật với vai trò là một trung tâm nông nghiệp công nghệ cao, xã nông thôn mới nâng cao. Xã Hòa Xá có nhiều tiềm năng trong phát triển một nền nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp sinh thái gắn với du lịch làng nghề tại khu vực ngoại thành Hà Nội.

Xã Hòa Xá mới là một địa phương có vai trò trọng điểm trong phát triển kinh tế nông nghiệp theo hướng hiện đại và bền vững với việc đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp hàng hóa, các mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, vùng rau an toàn và vùng cây ăn quả ven sông Đáy.

Xã Hòa Xá từ xưa cho đến nay vẫn luôn chú trọng đến công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống, góp phần nâng cao đời sống tinh thần cho Nhân dân địa phương. Đặc biệt là các lễ hội được tổ chức thường xuyên, là cầu nối gắn kết cộng đồng và giữ gìn bản sắc văn hóa của các làng quê trên địa bàn xã Hòa Xá. Cùng với đó là quan tâm đầu tư cơ sở hạ tầng giáo dục, y tế, hạ tầng kinh tế nông thôn giúp người dân được hưởng thụ nhiều hơn từ những chính sách của Đảng và Nhà nước.

Đảng bộ, chính quyền xã Hòa Xá luôn xác định rõ trách nhiệm và nhiệm vụ để hoàn thành thắng lợi các nhiệm vụ được giao. Trong đó, trọng tâm là việc giữ vững và phát huy tinh thần trách nhiệm; đổi mới phương thức lãnh đạo; nâng cao năng lực và sức chiến đấu của tổ chức Đảng; tiếp tục xây dựng hệ thống chính trị trong sạch vững mạnh.

Bảo tàng Quê hương Phong trào Chiếc gậy Trường Sơn

Bộ máy lãnh đạo xã Hòa Xá được kiện toàn theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, bảo đảm sự vận hành thông suốt, đồng bộ của hệ thống chính trị. Các cơ quan, đơn vị, tổ chức Đảng được sắp xếp, củng cố; đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức nhanh chống được bố trí hợp lý, thực thi nhiệm vụ thông suốt. Sự đồng bộ ấy đã tạo ra bước khởi đầu thuận lợi, được thành phố, các sở, ngành cũng như nhân dân và doanh nghiệp ghi nhận, đánh giá cao.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, Hòa Xá đã sớm triển khai đồng bộ ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý, điều hành, tiếp dân, hướng tới xây dựng chính quyền số, chính quyền điện tử hiện đại, minh bạch, hiệu quả. Song song với đó, công tác xây dựng đội ngũ cán bộ xã có năng lực, trách nhiệm, tận tụy, gần dân, sát dân luôn được coi là nhiệm vụ then chốt. Việc quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng cán bộ được chú trọng đi vào chiều sâu, nhằm đáp ứng yêu cầu của thời kỳ mới, đưa Hòa Xá trở thành địa phương điển hình về đổi mới, sáng tạo, góp phần xây dựng Thủ đô Hà Nội ngày càng giàu đẹp, văn minh.

Quán triệt sâu sắc và vận dụng sáng tạo tư tưởng, quan điểm chỉ đạo, mục tiêu phấn đấu theo tinh thần các dự thảo Văn kiện trình Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV và Đại hội Đảng bộ thành phố lần thứ XVIII, Đảng bộ xã Hòa Xá đã xác định phương châm hành động cho giai đoạn 2025 - 2030: “Xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh toàn diện; đoàn kết, chủ động, đổi mới, sáng tạo, phát huy sức mạnh toàn Đảng bộ; tập trung huy động mọi nguồn lực, đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng xã Hòa Xá xanh, thông minh, hội nhập và phát triển bền vững”. Đây không chỉ là quyết tâm chính trị, mà còn là khát vọng đổi mới, sáng tạo để hiện thực hóa tiềm năng, lợi thế của địa phương cửa ngõ phía Tây Nam Thủ đô.

Với truyền thống đoàn kết, tinh thần tự lực, tự cường cùng sự đồng thuận xã hội, Đảng bộ và nhân dân Hòa Xá quyết tâm biến khó khăn thành động lực, khai thác tối đa lợi thế để tạo sức bật mới. Địa phương đã và đang khai thác tốt tiềm năng, lợi thế vùng ven sông Đáy để phát triển kinh tế xã hội theo hướng bền vững, gắn với bảo vệ môi trường, giữ gìn trật tự xây dựng và an toàn giao thông. Đời sống nhân dân không ngừng được cải thiện.

QUÊ HƯƠNG CỦA PHONG TRÀO “CHIẾC GẬY TRƯỜNG SƠN”

Hòa Xá là quê hương của phong trào “Chiếc gậy Trường Sơn”, một vùng quê cách mạng, vinh dự được đi vào trong ca khúc “Chiếc gậy Trường Sơn” sáng tác của Nhạc sĩ Phạm Tuyên năm 1967 trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Từ khi bài hát ra đời, đã góp phần động viên tinh thần con em địa phương lên đường nhập ngũ, tham gia chiến đấu, bảo vệ tổ quốc, quê hương.

Hòa Xá - quê hương Chiếc gậy Trường Sơn

Theo nhiều nguồn tài liệu ghi chép rằng: vào tháng tháng 4 năm 1967 nhạc sĩ Phạm Tuyên cùng nhạc sĩ Văn Cao và Hoàng Vân về thăm miền quê Hòa Xá. Cũng trong thời gian này, địa phương xã Hòa Xá nhận được ba chiếc gậy hành quân của ba người con Hòa Xá từ các mặt trận gửi về cho gia đình. Nghe được câu chuyện đó thì đến tháng 6 năm 1967, nhạc sĩ Phạm Tuyên đã sáng tác ca khúc “Chiếc gậy Trường Sơn”. Trong bản giấy vẽ khuông nhạc của ca khúc “Chiếc gậy Trường Sơn” của nhạc sĩ Phạm Tuyên ngày ấy có ghi: “Kính tặng thanh niên Hòa Xá trước khi lên đường nhập ngũ”. Sau này, khi bài hát được lan rộng, cổ vũ khí thế của lớp lớp thanh niên cả nước, dòng chữ trên được sửa lại thành “Kính tặng thanh niên Hòa Xá và thanh niên cả nước trước khi lên đường nhập ngũ”.

Bài hát dựa trên những cảm xúc và những hình ảnh rất thật của những chiến sĩ hành quân trên tuyến đường Trường Sơn. Mỗi người mang theo một chiếc gậy để chống đường rừng, tải hàng vượt suối, leo núi. Với ý chí, lòng dũng cảm và tinh thần lạc quan của tuổi trẻ Việt Nam thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước, gắn với đường mòn Hồ Chí Minh lịch sử và nhiều thế hệ thanh niên xung phong.

Lớp lớp thanh niên Hòa Xá đã gác lại tuổi xuân, tạm biệt gia đình, quê hương để lên đường vào Nam chiến đấu. Hành trang của những người lính đơn sơ lắm. Ngoài chiếc ba lô bạc màu, manh áo nâu mẹ vá, còn có một vật luôn mang theo bên mình, đó là một chiếc gậy nhỏ nhắn, được đặt với cái tên “Chiếc gậy Trường Sơn”. Chiếc gậy ấy được làm từ các loại gỗ bền, chắc của địa phương, như gỗ dâu, gỗ trắc hoặc gỗ mây, được các cụ cao niên khắc chữ và trao tặng cho thanh niên lên đường nhập ngũ. Đó là những chiếc gậy mộc mạc và giản dị như chính con người Hòa Xá vậy. Nhưng cũng từ sự giản dị ấy mà nó trở thành biểu tượng của ý chí, của nghị lực và tinh thần bất khuất của tuổi trẻ Việt Nam.

Ban đầu chiếc gậy chỉ là vật dụng khi hành quân qua núi rừng hiểm trở. Nhưng rồi theo bước chân của những người lính trẻ, chiếc gậy mang thêm nhiều ý nghĩa lớn lao. Nó cùng người lính vượt suối băng đèo, chống chọi với bom rơi đạn nổ, dìu nhau qua những cơn sốt rét rừng, qua biết bao thiếu thốn gian nan của Trường Sơn lộng gió. Có những người lính đã ngã xuống giữa đại ngàn, nhưng chiếc gậy vẫn còn đó, như một chứng nhân lặng lẽ của lòng yêu nước và khát vọng hòa bình.

Những ngày tiễn đưa thanh niên lên đường nhập ngũ luôn là những ngày đặc biệt nhất. Bởi tiếng loa phát thanh vang vọng khắp xóm thôn, cờ hoa rực rỡ vẫy chào, nhân dân khí thế, hồ hởi tiễn đưa thanh niên lên đường nhập ngũ. Ẩn chứa đằng sau đó là những hình ảnh, tâm trạng của người thân trong gia đình. Mẹ tiễn con đi, vợ tiễn chồng, quê hương làng xóm tiến đưa những người con ưu tú. Những cô gái Hòa Xá tiễn người yêu bằng ánh mắt đỏ hoe. Những bà mẹ nghẹn ngào động viên con lên đường đi đánh giặc. Và trên vai những chàng trai tuổi đôi mươi ấy là chiếc gậy trường sơn còn thơm mùi nắng mới. Một thời tuổi trẻ, lòng yêu nước được đo bằng những bước chân hành quân xuyên rừng, bằng những lá thư gửi vội nơi chiến hào, bằng sự hy sinh thầm lặng của biết bao con người bình dị.

Nhiều năm đã trôi qua kể từ ngày đất nước thống nhất. Tại quê hương Hòa Xá, những chiếc gậy trường sơn năm xưa vẫn được lưu giữ cẩn thận. Mỗi lần nhìn những kỷ vật ấy, tôi luôn có cảm giác như đang được chạm vào lịch sử. Những vết mòn trên thân gậy dường như còn in dấu bàn tay của những người lính trẻ. Có chiếc gậy đã sẫm màu theo thời gian, nhưng tinh thần mà nó gửi lại thì chưa bao giờ cũ.

Mỗi lần đi trên con đường quê bạt ngàn màu xanh, mùi thơm hương lúa nồng nàn thoảng bay trong gió; ngắm nhìn những cây cổ thụ cao vút, sừng sững hiên ngang; những con đường quê được trải nhựa, bê tông hóa; xe cộ ngược xuôi, dòng người hối hả; nhà cửa san sát; kinh tế trên đà phát triển, bộ mặt quê hương đang đổi mới từng ngày. Bỗng ngân vang trong lòng tôi niềm tự hào, xúc động, gợi nhớ những kỷ niệm êm đềm chất chứa tuổi thơ.