Văn Miếu Hưng Yên tọa lạc tại thôn Xích Đằng, phường Lam Sơn, thành phố Hưng Yên nên được gọi là Văn Miếu Xích Đằng. Văn Miếu được khởi dựng từ thời Hậu Lê, đến năm Minh Mệnh thứ 20 (1839), trên nền móng cũ của ngôi chùa cổ Nguyệt Đường.

Trong quy hoạch tổng thể khuôn viên Văn Miếu được UBND tỉnh phê duyệt với diện tích gần 6ha bao gồm các khu: Dinh Hoàng Cao Khải, đền thờ Lạc Long Quân, khu Văn Miếu, chùa Nguyệt Đường, khu văn hóa khuyến học, phòng trưng bày truyền thống, khu văn hóa ẩm thực. Trong đó, những di tích tôn vinh truyền thống hiếu học sẽ là tâm điểm của Văn Miếu.

Cổng Nghi Môn dẫn vào Văn Miếu

Qua cổng vào Nghi Môn, chạy dọc hai bên Văn Miếu là dải vũ mỗi dãy 5 gian, xưa là nơi dành cho các quan viên tạo soạn, chuẩn bị mũ áo trước khi vào lễ Thánh, nay được sử dụng để trưng bày, giới thiệu các hình ảnh về nền giáo dục Hưng Yên qua các thời kì.

Khu trung tâm Văn Miếu là nội tự, nơi thờ đức thánh Khổng Tử - bậc thầy sáng lập ra đạo Nho. Cùng phối thờ với Khổng Tử là Chu Văn An (1292-1370) - nhà sư phạm tài năng, đức độ thời Trần.

Hiện vật quý nhất mà Văn Miếu Xích Đằng tập trung lưu giữ là 9 tấm bia đá dựng dọc hai gian hồi tòa nội tự Văn Miếu. Trong đó có 8 tấm dựng năm Đồng Khánh thứ 3 (1888); 1 tấm dựng năm Bảo Đại thứ 18 (1943); 9 tấm bia ghi danh 161 khoa bảng của tỉnh Hưng Yên từ thời Trần đến thời Nguyễn.

Biển đồng do Quỹ Văn hóa Đan mạch - Việt Nam cung tiến

Các huyện có người đỗ đạt cao như Văn Giang, Ân Thi, Yên Mỹ, văn Lâm, Kim Động, trong có một số dòng họ khoa bảng tiêu biểu như họ Dương ở Lạc Đạo, Văn Lâm có 9 vị, họ Hoàng ở Thổ Hoàng, Ân Thi có 10 vị, họ Lê ở Liêu Xá, Yên Mỹ có 6 vị.

Xưa kia, Văn Miếu là nơi tổ chức các cuộc thi Hương và sát hạch thí sinh đi dự kì thi Hương.Vào mỗi dịp xuân thu nhị kỳ, nơi đây còn tổ chức tế lễ. Chủ tế là các quan đầu tỉnh cùng chức sắc, nho sinh. Nơi đây cũng thường xuyên tổ chức các cuộc thi bình văn, thơ của nho sĩ yêu nước.

Hiện nay, Văn Miếu Xích Đằng thường xuyên diễn ra các hoạt động văn hóa rất có ý nghĩa như: Triển lãm thư pháp, hát ca trù cho chữ đầu xuân thu hút đông đảo nhân dân và du khách thập phương cùng tham gia hưởng ứng.

Trong tương lai, khi quy hoạch tổng thể Văn Miếu Xích Đằng hoàn thành, đây sẽ là điểm đến hấp dẫn của du khách trong và ngoài nước khi về với Phố Hiến và Văn Miếu Xích Đằng thực sự trở thành biểu tượng cho nền văn hiến và truyền thống hiếu học của tỉnh nhà.

Bài và ảnh: Hoài Lê