Giống nhãn mới nhiều ưu điểm, phù hợp vùng trung du và miền núi

Người dân phấn khởi thu hoạch nhãn Ánh Vàng 205. Ảnh: Hùng Khang.

Nhãn Ánh vàng 205 nổi bật với nhiều ưu điểm vượt trội so với các giống nhãn truyền thống. Cây sinh trưởng khỏe, quả to đều, màu ánh vàng bắt mắt, cùi dày, giòn ngọt, ráo nước, dễ tách hạt. Năng suất trung bình đạt từ 19,2 đến 22,4 tấn/ha, phù hợp với điều kiện sinh thái ở các tỉnh trung du và miền núi phía Bắc. Đây là giống nhãn do Viện Nghiên cứu rau quả tuyển chọn từ nguồn gen nhập nội trong khuôn khổ Đề án NN08-III, sau quá trình khảo nghiệm thích nghi tại Sơn La từ năm 2018, được công bố lưu hành năm 2021 và chính thức cấp Bằng bảo hộ giống cây trồng vào năm 2023.

Từ năm 2023, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia đã triển khai dự án “Xây dựng và phát triển mô hình nhãn Ánh vàng 205 theo tiêu chuẩn VietGAP tại Sơn La”. Trong 2 năm 2023–2024, dự án đã trồng mới 35 ha và ghép cải tạo 10 ha tại các huyện Mai Sơn, Sông Mã và thành phố Sơn La cũ; đồng thời xây dựng 1 ha vườn cây đầu dòng nhằm cung cấp giống chất lượng cho mở rộng sản xuất. Đến năm 2025, dự kiến sẽ mở rộng thêm 10–15 ha diện tích ghép cải tạo.

Thực tế cho thấy, nhiều hộ dân tiên phong, trong đó có hộ ông Trường tại huyện Mai Sơn, đã mạnh dạn chuyển đổi, cưa đốn vườn nhãn cũ để ghép cải tạo và trồng mới giống nhãn Ánh vàng 205. Chỉ sau một thời gian ngắn, vườn nhãn đã sai trĩu quả, mẫu mã đẹp, chất lượng thơm ngon. Đặc biệt, sản phẩm đã được doanh nghiệp ký hợp đồng bao tiêu toàn bộ với mức giá ổn định, cao hơn nhiều so với các giống nhãn thông thường.

Thứ trưởng Phùng Đức Tiến và các đại biểu thực hiện nghi lễ mở vườn Nhãn Ánh vàng 205.

Các hộ tham gia dự án còn chia sẻ kinh nghiệm chăm sóc cây, trong đó có cách cắt tỉa hợp lý, bón phân trong ô gạch xây quanh gốc để tiết kiệm và tăng hiệu quả dinh dưỡng, đồng thời giúp bộ rễ phát triển khỏe, hạn chế gãy đổ. Ngoài ra, hệ thống tưới phù hợp cũng giúp vườn nhãn phát triển ổn định, hạn chế rủi ro do biến đổi khí hậu.

Những bài học kinh nghiệm then chốt từ mô hình: Một là, các viện, trường, nhà khoa học cần tiếp tục chọn lọc, lai tạo, nghiên cứu giống cây trồng có giá trị kinh tế cao, thích nghi với điều kiện tự nhiên của từng vùng. Đây là nền tảng để nông nghiệp địa phương nâng cao sức cạnh tranh và hướng tới thị trường xuất khẩu. Hai là, hệ thống khuyến nông cần phát huy vai trò cầu nối, sát cánh cùng nông dân. Các mô hình cần trở thành “lớp học hiện trường”, thu hút nông dân, hợp tác xã tham gia ngay từ đầu, đồng thời gắn với định hướng thị trường và xác định rõ đầu ra. Nông dân tiêu biểu sẽ trở thành “khuyến nông viên cộng đồng” để lan tỏa kinh nghiệm. Ba là, bản thân nông dân phải chủ động học hỏi, tin tưởng và mạnh dạn áp dụng kỹ thuật mới. Chỉ khi hình thành vùng nguyên liệu tập trung, an toàn và đạt chuẩn VietGAP thì sản phẩm mới đủ điều kiện tham gia chế biến, xuất khẩu. Bốn là, doanh nghiệp cần đầu tư vào chế biến sâu, công nghệ bảo quản và liên kết chặt chẽ với nông dân. Chuỗi giá trị chỉ bền vững khi có sự gắn kết chặt chẽ giữa sản xuất và tiêu thụ. Năm là, chính quyền và Bộ Nông nghiệp cần tiếp tục tạo cơ chế, chính sách thuận lợi, hỗ trợ vốn, hạ tầng, khoa học công nghệ để thúc đẩy phát triển từ sản xuất đến tiêu thụ, xuất khẩu.

Hướng đi mới cho cây ăn quả Sơn La và miền núi phía Bắc

Nghi thức bàn giao nhãn Ánh vàng 205 giữa chủ hộ và doanh nghiệp tiêu thụ.

Sự thành công của mô hình nhãn Ánh vàng 205 cho thấy tiềm năng to lớn trong việc đa dạng hóa giống cây trồng, kéo dài mùa vụ và tăng giá trị kinh tế. Đây cũng là một hướng đi quan trọng để Sơn La xây dựng vùng chuyên canh cây ăn quả chất lượng cao, phục vụ tiêu thụ nội địa và xuất khẩu.

Trong tương lai, cùng với việc mở rộng diện tích, tỉnh Sơn La sẽ tập trung phát triển các mô hình liên kết theo chuỗi giá trị, đồng thời xây dựng thương hiệu và chỉ dẫn địa lý cho giống nhãn Ánh vàng 205. Đây là điều kiện để sản phẩm khẳng định chỗ đứng trên thị trường, đồng thời nâng cao thu nhập bền vững cho người dân.

Có thể khẳng định, nhãn Ánh vàng 205 không chỉ là một giống cây mới, mà còn là minh chứng cho hiệu quả của việc kết hợp nghiên cứu khoa học – khuyến nông – doanh nghiệp – nông dân. Mô hình này đã và đang trở thành “bài học mẫu” để các địa phương khác tham khảo, nhân rộng, góp phần thực hiện mục tiêu tái cơ cấu ngành nông nghiệp và phát triển kinh tế miền núi phía Bắc theo hướng bền vững./.