Từ thử nghiệm đến mô hình hiệu quả

Những ngày đầu triển khai, dưa lưới được xem là mô hình thử nghiệm. Người dân vốn quen với các loại cây trồng truyền thống nên việc đầu tư nhà màng, hệ thống tưới và quy trình kỹ thuật khép kín là bước đi không ít rủi ro. Tuy nhiên, kết quả sau các vụ đầu tiên cho thấy năng suất và giá bán khả quan, tạo động lực để diện tích trồng dưa lưới từng bước được mở rộng.

Theo đánh giá của ngành chuyên môn địa phương, dưa lưới hiện mang lại nguồn thu cao hơn so với một số cây trồng trước đây trên cùng diện tích, đồng thời tạo việc làm thường xuyên cho lao động tại chỗ.

Anh Nguyễn Thành Nhân – một trong những hộ tiên phong trồng dưa lưới nhớ lại: “Khi dựng nhà màng, nhiều người bảo liều nhưng nắng gió mình không thay đổi được, chỉ có kỹ thuật mới giúp giữ được màu trái, vị ngọt. Làm dưa lưới mà không chuẩn kỹ thuật thì coi như mất trắng.”

Canh tác theo quy trình, kiểm soát bằng công nghệ

So với các loại cây trồng quen thuộc trước đây, dưa lưới đặt ra yêu cầu canh tác nghiêm ngặt hơn nhiều. Loại cây này chỉ phát triển ổn định khi các điều kiện sinh trưởng được theo dõi và điều chỉnh thường xuyên, từ đó yêu cầu người trồng phải tiếp cận những phương thức sản xuất mới. Cũng từ đây, việc ứng dụng kỹ thuật trở thành yếu tố then chốt giúp nông dân xã Tân Quan từng bước thay đổi tập quán canh tác truyền thống. Nếu như cây điều có thể thích nghi với điều kiện tự nhiên mà không cần quá nhiều can thiệp thì dưa lưới đòi hỏi sự chăm sóc tỉ mỉ ở từng khâu như: độ ẩm, ánh sáng, dinh dưỡng, lưu thông không khí hay thời điểm thụ phấn đều phải được tính toán cẩn thận.

“Trồng dưa như nuôi con mọn vậy đó, ngày nào cũng phải kiểm tra từng lá, từng rễ. Mệt thì mệt mà vui lắm, thấy trái lớn từng ngày là quên hết” – theo chia sẻ của chị Nguyễn Thị Thảo – chủ nhà màng trồng dưa lưới.

Công nghệ nhà màng giúp kiểm soát vi khí hậu, hạn chế sâu bệnh và giảm tối đa thuốc bảo vệ thực vật. Hệ thống tưới nhỏ giọt giúp cung cấp nước và phân bón theo từng giai đoạn phát triển, góp phần tiết kiệm tài nguyên và nâng cao hiệu quả hấp thu dinh dưỡng. Mô hình nhà màng cũng hạn chế tác động của thời tiết, giảm sâu bệnh và giảm thiểu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.

Một điểm đáng chú ý khác, hiện nay nhiều hộ đã áp dụng nhật ký canh tác điện tử. Các thông tin về phân bón, dinh dưỡng, thời điểm xử lý kỹ thuật đều được ghi chép đầy đủ, phục vụ truy xuất nguồn gốc – yếu tố ngày càng quan trọng khi sản phẩm hướng đến phân khúc thị trường chất lượng cao.

Mở rộng thị trường, nâng cao giá trị

Cùng với sản xuất, đầu ra cho dưa lưới Tân Quan từng bước được mở rộng thông qua liên kết với doanh nghiệp thu mua, cửa hàng nông sản an toàn và kênh bán trực tiếp. Nhờ chất lượng đồng đều, độ ngọt ổn định và quy trình minh bạch, sản phẩm ngày càng tạo được sự tin tưởng của người tiêu dùng.

Cơ sở của niềm tin thị trường đến từ chính quy trình canh tác được kiểm soát chặt chẽ. Sau khoảng 70 – 75 ngày trồng, dưa đạt độ ngọt phổ biến từ 12 – 15 độ Brix, phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng. Trước khi xuất bán, sản phẩm được phân loại theo tiêu chuẩn cụ thể, dán tem truy xuất nguồn gốc, bảo đảm tính minh bạch và khả năng kiểm soát chất lượng.

Sự gia tăng về sản lượng và giá bán vì vậy không chỉ phản ánh hiệu quả kinh tế, mà còn cho thấy mức độ làm chủ kỹ thuật của nông dân địa phương. Từ khâu điều chỉnh dinh dưỡng, kiểm soát vi khí hậu trong nhà màng đến xử lý kỹ thuật cuối vụ nhằm tối ưu độ ngọt và mẫu mã, toàn bộ quy trình đều được theo dõi, ghi chép và điều chỉnh thường xuyên. Chính sự tích lũy của những thao tác kỹ thuật chính xác này đã tạo nên tính ổn định giữa các vụ sản xuất.

Đáng chú ý, cùng với tiến bộ kỹ thuật là sự chuyển biến rõ nét trong tư duy làm nông. Người trồng không còn xem sản phẩm đơn thuần là kết quả của một vụ mùa mà là cam kết về chất lượng và uy tín trên thị trường. Mỗi công đoạn, từ chăm sóc đến thu hoạch, phân phối, đều được thực hiện theo quy trình chuẩn hóa, hạn chế rủi ro và bảo vệ thương hiệu đã gây dựng.

Hướng đến nhãn hiệu tập thể: Bước chuyển để nâng tầm sản phẩm

Theo phân tích của Cục Sở hữu trí tuệ, sản phẩm khi xây dựng nhãn hiệu tập thể thường tăng 10 – 20% giá trị nhờ xuất xứ rõ ràng và truy xuất được nguồn gốc. Với sản phẩm dưa lưới Tân Quan, đây sẽ là “tấm hộ chiếu” quan trọng để tiến vào các chuỗi siêu thị và thị trường nông sản cao cấp.

Tuy nhiên, phía sau những trái dưa đạt chuẩn là không ít thách thức. Chi phí đầu tư nhà màng lớn, yêu cầu kỹ thuật nghiêm ngặt và rủi ro phát sinh nếu quy trình không được tuân thủ chặt chẽ là áp lực thường trực đối với người sản xuất. Chính trong bối cảnh đó, mô hình dưa lưới cho thấy sự chuyển đổi rõ nét từ phương thức canh tác dựa vào kinh nghiệm sang sản xuất theo quy trình kỹ thuật và quản lý bằng dữ liệu.

Chia sẻ về quá trình này, một hộ trồng dưa tại địa phương cho biết, dưa lưới đòi hỏi sự chính xác trong từng công đoạn, từ chăm sóc đến thu hoạch. Việc tuân thủ quy trình không chỉ bảo đảm năng suất, chất lượng mà còn quyết định giá trị thương mại của sản phẩm. Qua đó, người nông dân từng bước chủ động hơn trong việc tạo ra giá trị gia tăng thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào điều kiện tự nhiên.

Thực tế cho thấy, sự phát triển của dưa lưới Tân Quan không đơn thuần là câu chuyện về một loại cây trồng mới, mà phản ánh quá trình chuyển dịch tư duy sản xuất tại địa phương. Khi kinh nghiệm truyền thống được bổ sung bằng kiến thức khoa học và công nghệ, nông nghiệp từng bước được tổ chức theo hướng chuyên nghiệp, minh bạch và bền vững hơn. Đây cũng là nền tảng quan trọng để ngành nông nghiệp tại địa phương tiếp tục nâng cao giá trị và khả năng cạnh tranh trong thời gian tới.