Sau 15 năm triển khai Chương trình Mục tiêu Quốc gia Xây dựng Nông thôn mới (NTM), Nghệ An đã trải qua một hành trình dài với nhiều thách thức đan xen kỳ vọng. Những đổi thay ấy không chỉ nằm ở những công trình hạ tầng khang trang mà còn xuất phát từ ý chí bền bỉ, khát vọng phát triển của người dân trên mảnh đất xứ Nghệ giàu truyền thống.

Đến nay, hầu hết các xã trong tỉnh đều có đường trục xã, liên xã được cứng hóa; nhiều tuyến đường nội đồng được nâng cấp, phục vụ tốt hơn hoạt động sản xuất nông nghiệp. Ảnh: Tuệ Minh

Hạ tầng nông thôn: Từ manh mún đến đồng bộ

Trước năm 2010, nhiều xã ở Nghệ An còn đối mặt với tình trạng giao thông xuống cấp, thủy lợi manh mún, cơ sở vật chất văn hóa thiếu thốn. Nhờ chương trình NTM, hệ thống đường giao thông nông thôn được mở rộng và nhựa hóa, bê tông hóa, giúp việc đi lại, vận chuyển nông sản thuận lợi hơn.

Hệ thống trường học, trạm y tế, nhà văn hóa được đầu tư đồng bộ theo hướng chuẩn hóa, tạo điều kiện cho người dân tiếp cận dịch vụ thiết yếu ngay tại địa phương. Không ít địa phương đã xây dựng được trung tâm thể thao xã, các điểm sinh hoạt cộng đồng, đáp ứng nhu cầu nâng cao đời sống văn hóa của người dân.

Một trong những thành tựu nổi bật của Nghệ An sau 15 năm xây dựng NTM là sự chuyển dịch tích cực trong cơ cấu kinh tế nông thôn. Các mô hình sản xuất tập trung, liên kết chuỗi giá trị được hình thành ngày càng nhiều. Tính đến năm 2025, toàn tỉnh có hàng trăm mô hình kinh tế nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nhiều liên kết sản xuất giữa doanh nghiệp và nông dân được triển khai, góp phần nâng cao năng suất và giá trị nông sản.

Nhiều khu vực trước đây chủ yếu sản xuất nhỏ lẻ, manh mún nay đã hình thành vùng hàng hóa rõ nét như: vùng chè Anh Sơn, vùng cam Quỳ Hợp, vùng chăn nuôi ở Hưng Nguyên, Nam Đàn, vùng nuôi trồng thủy sản Quỳnh Lưu, Diễn Châu. Nhờ đó, thu nhập của người dân nông thôn tăng đều qua từng năm. Nếu như năm 2010, thu nhập bình quân khu vực nông thôn chỉ đạt dưới 15 triệu đồng/người/năm thì hiện nay nhiều địa phương đã đạt mức từ 40 đến 55 triệu đồng/người/năm.

Một cuộc đổi thay từ nhận thức

Những con đường mới mở hay những cánh đồng cho giá trị cao không chỉ đến từ nguồn vốn đầu tư mà còn sự thay đổi sâu rộng trong nhận thức của người dân. Từ chỗ trông chờ, ỷ lại vào Nhà nước, người dân đã trở thành chủ thể trong việc xây dựng NTM. Điều này thể hiện rõ trong phong trào hiến đất làm đường, chỉnh trang nhà cửa, xây dựng vườn mẫu, khu dân cư kiểu mẫu.

Nghệ An có nhiều địa phương nổi bật trong phong trào này. Người dân xã Nghi Phong (Nghi Lộc) tự nguyện hiến hàng nghìn mét vuông đất và hàng nghìn mét tường rào để mở rộng các tuyến đường. Xã Sơn Thành (Yên Thành) huy động cộng đồng chỉnh trang vườn, xây dựng tường rào, cải tạo hệ thống mương thoát nước đạt chuẩn NTM nâng cao.

Từ việc chủ động của người dân, các mô hình kinh tế hộ, tổ hợp tác, hợp tác xã phát triển mạnh, tạo ra nhiều việc làm tại chỗ và nâng cao ý thức tự lực, tự cường trong cộng đồng nông thôn.

Bên cạnh sự chung tay của người dân, chính quyền địa phương hai cấp ở Nghệ An cũng có nhiều đổi mới trong phương thức chỉ đạo và điều hành. Từ khâu lập quy hoạch, kế hoạch đến triển khai từng tiêu chí NTM, các địa phương đều chú trọng tính thực tiễn, tiết kiệm, tránh lãng phí, tránh bệnh thành tích.

Nhiều huyện như Nam Đàn, Đô Lương, Yên Thành đã xây dựng các cơ chế hỗ trợ riêng, linh hoạt trong huy động nguồn lực và điều chỉnh các tiêu chí phù hợp điều kiện kinh tế - xã hội của từng địa phương. Nhờ đó, việc hoàn thành các tiêu chí NTM diễn ra bền vững hơn, không chạy theo số lượng, mà chú trọng hiệu quả và chất lượng.

Cùng với phát triển kinh tế, đời sống tinh thần của người dân nông thôn Nghệ An cũng được cải thiện mạnh mẽ. Nhiều thiết chế văn hóa được đưa vào sử dụng, các phong trào văn nghệ, thể thao phát triển rộng khắp. Việc xây dựng môi trường nông thôn sáng xanh sạch đẹp lan tỏa sâu rộng, tạo nền nếp tốt trong cộng đồng.

Phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa" kết hợp với tiêu chí NTM tạo nên diện mạo mới cho làng quê xứ Nghệ: đường làng sạch sẽ, khu dân cư văn minh, cảnh quan hài hòa, các giá trị văn hóa truyền thống được giữ gìn.

Đồi chè Thanh Chương có tiềm năng phát triển du lịch. Ảnh:ST

Chặng đường 15 năm xây dựng NTM đã mang lại cho Nghệ An nền tảng vững chắc để bước tiếp vào giai đoạn phát triển mới. Việc nâng cao chất lượng NTM, xây dựng NTM nâng cao và NTM kiểu mẫu trở thành mục tiêu trọng tâm của nhiều địa phương. Các mô hình kinh tế tuần hoàn, nông nghiệp xanh, chuyển đổi số trong nông nghiệp và quản trị xã đang được chú trọng.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu phát triển bền vững, Nghệ An tiếp tục đặt mục tiêu xây dựng nông thôn theo hướng thích ứng, hiện đại và giàu bản sắc. Sự đồng lòng của chính quyền và người dân sẽ tiếp tục là động lực then chốt để chương trình NTM phát triển sâu rộng hơn, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và tạo dựng diện mạo mới cho quê hương xứ Nghệ.