Theo Quyết định số 417/QĐBNNMT ngày 31/1/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc quản lý quy hoạch trên nền tảng GIS đã được xác định rõ trong Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 - 2035.

Đánh giá về vai trò của công nghệ này, ông Vũ Hồng Sơn, Giám đốc Viện Quy hoạch xây dựng phát triển nông thôn, cho biết: “ Hệ thống cơ sở dữ liệu quy hoạch liên thông trên nền GIS tích hợp các lớp bản đồ trên hệ tọa độ quốc gia, cho phép truy vấn, phân tích và hiển thị thông tin theo yêu cầu. Đây là nền tảng quan trọng không chỉ phục vụ quản lý nông thôn mới và phát triển nông thôn thông minh, mà còn cung cấp tiện ích tra cứu trực tuyến cho người dân và doanh nghiệp”. Phân tích rõ hơn bước tiến công nghệ, ông Lưu Đức Minh, Phó giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng, chỉ ra rằng: “ Trước đây việc lập quy hoạch chủ yếu dùng phần mềm AutoCAD rồi in ra bản giấy để lưu trữ. Cách làm này mang tính đơn lẻ, khiến việc tra cứu thủ công tốn thời gian và không khai thác hiệu quả dữ liệu”. Trong khi đó, nền tảng GIS cho phép xây dựng cơ sở dữ liệu trên phạm vi toàn quốc, hỗ trợ phân tích không gian và quản lý thông tin một cách đồng bộ.

Tuy nhiên, quá trình triển khai GIS hóa hiện gặp không ít thách thức. Các hồ sơ quy hoạch lập qua nhiều thời kỳ có hệ tọa độ không thống nhất, nền địa hình đo đạc thiếu chính xác, buộc các địa phương phải điều chỉnh cục bộ để chuẩn hóa. Bên cạnh đó, dữ liệu hiện trạng còn thiếu tính liên ngành, chưa cập nhật liên tục. Đáng chú ý, năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ địa phương và các đơn vị tư vấn nhỏ còn hạn chế, trong khi Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn bắt buộc tất cả quy hoạch phải thực hiện bằng GIS.

Để giải quyết bài toán này, các chuyên gia đề xuất cần khẩn trương số hóa toàn bộ dữ liệu quy hoạch hiện hành, áp dụng quy định tại Nghị định số 34/2026/ NĐ-CP về nộp hồ sơ trực tuyến để phục vụ thẩm định qua Hệ thống CSDL quốc gia. Cùng với đó, các địa phương phải kết nối dữ liệu theo thời gian thực, vận hành hệ thống ổn định 24/7, tích hợp công cụ phân tích dữ liệu lớn (Big Data) để nâng cao chất lượng dự báo và ra quyết định. Cuối cùng, việc tăng cường đào tạo chuyên sâu về GIS, khoa học dữ liệu và chủ động hợp tác quốc tế sẽ là yếu tố then chốt để bảo đảm hạ tầng dữ liệu quy hoạch phát triển bền vững.