Trở lại làng nghề mây tre đan Ninh Sở trong một sáng đầu thu, chúng tôi không khỏi xót xa khi chứng kiến sự mai một của làng nghề mây tre đan có lịch sử hàng trăm năm nay.

Nghề mây, tre, giang đan truyền thống xuất hiện ở Ninh Sở khoảng 300 năm, trước kia những người dân vì không có đất và cuộc sống khó khăn, đã phải tạo ra các công cụ sản xuất để đơm đó, đánh lờ, đan giỏ mò cua, bắt ốc… Chính do nhu cầu sản xuất đó mà nghề đan lát được phát triển, không những sản xuất đủ dùng mà còn mang bán sang các vùng lân cận. Gọi là hàng tre đan nhưng người Ninh Sở lại sử dụng các nguyên liệu chủ yếu là mây, nứa, giang hay lùng... là những loại cây thuộc họ tre nhưng rất dẻo và có đốt thưa.

Theo các nghệ nhân làng nghề ở đây cho biết, để có một sản phẩm hoàn thiện, các công đoạn sản xuất mây, tre, giang đan đòi hỏi sự cẩn thận, cầu kỳ từ khâu chọn nguyên liệu. Việc sử dụng nguyên liệu là cây mây, giang, nứa tưởng như đơn giản nhưng thực ra rất khó. Nứa già làm cạp, nứa vừa làm nan, nứa non phải chuốt nan rất mỏng để tết hoa, tết các hoạ tiết trang trí.

Nhân công làm nghề chủ yếu người già trong vùng

Làng nghề mây tre đan Ninh Sở- Thường Tín (Hà Nội), trước kia xã Ninh Sở có 8 thôn thì cả 8 thôn làm nghề nhưng nay nghề chỉ còn được làm ở thôn Xâm Dương, mà cũng chỉ có những người quá tuổi lao động, hay trẻ con tranh thủ lúc nhàn rỗi còn bám nghề.

Chia sẻ về điều này, ông Phạm Văn Thuật trưởng thôn Xâm Dương 2, Ninh Sở, Thường Tín cho biết: “Nghề mây tre đan truyền thống của Ninh Sở chúng tôi đang có nguy cơ bị mai một dần, mẫu mã không có sự cải tiến, thị trường biến động mạnh, người dân trong làng chẳng còn mặn mà với nghề nữa, bởi thu nhập từ nghề quá thấp so với nhu cầu. Hiện nay nhân công đi làm thêm ở các công ty nhà máy là đa số, chỉ còn lại người già và trẻ con bám trụ với nghề. Theo đà này, sớm muộn làng nghề mây tre đan mà cha ông chúng tôi xây dựng nên có nguy cơ thất truyền mất”.

Các sản phẩm mây tre ở làng nghề Ninh Sở chưa có nhiều mẫu mã đa dạng

Các sản phẩm của làng nghề mây tre đan ngày nay cũng hạn chế nhiều về mẫu mã, và các nghệ nhân làm nghề giỏi cũng đã qua đời, thế hệ con cháu không còn mặn mà với nghề này, nên việc đi xuống của làng nghề truyền thống mây tre đan là không thể tránh khỏi.

Là một người làm nghề lâu năm, cô Nguyễn Thị Thân (44 tuổi) thôn Bằng Sở- Ninh Sở- Thường Tín tâm sự: “ngày xưa cả làng đều làm nghề này, thế nhưng bây giờ chỉ còn lác đác mấy người già với trẻ con thôi, mà đây cũng là công việc những lúc nhàn rỗi kiếm thêm vài chục, chứ bây giờ nguyên liệu đắt, lại đòi hỏi cao nên khó làm được nhiều. Không có sức lao động nên mới phải ở nhà làm công việc này, chứ bây giờ thế hệ trẻ họ đi làm xa với đi các nhà máy công ty hết cả rồi”.

Theo tìm hiểu của chúng tôi, tại làng nghề mây tre đan Ninh Sở, đa phần các sản phẩm làm ra không có thị trường tiêu thụ, không mang lại hiệu quả cao. Ngoài nguyên nhân khách quan đó thì yếu tố nhân lực, thợ lành nghề cũng ảnh hưởng không nhỏ, bởi đa số nghệ nhân ở tuổi “xưa nay hiếm”, thợ có tay nghề lại đếm trên đầu ngón tay, lớp thanh niên phần lớn không mặn mà với nghề mà hầu hết muốn thoát ly để tìm một nghề khác cho thu nhập khá hơn.

Anh Nguyễn Xuân Hoàng chủ sở hữu của xưởng Mây tre đan lớn nhất nhì ở đây chia sẻ với chúng tôi: “Với mong muốn khôi phục lại nghề truyền thông cho làng nghề, anh đã có nhiều buổi nói chuyện dạy nghề miễn phí cho bà con, bên cạnh đó anh đã tạo điều kiện công ăn việc làm cho một số học sinh, sinh viên cũng như người dân trong vùng, thế nhưng tình trạng làng nghề ngày càng đi xuống, anh không biết phải làm sao để níu kéo một quá khứ vàng son của làng nghề nữa rồi”.

Việc bảo tồn và phát triển làng nghề mây tre đan Ninh Sở không chỉ là băn khoăn, là câu hỏi lớn của anh Hoàng, của bà con Ninh Sở mà còn là câu hỏi chung cho tất cả các làng nghề truyền thống Việt Nam hiện tại, liệu có giải pháp nào trước nguy cơ mai một của các làng nghề truyền thống khi mà cơn bão kinh tế đang ngày càng diễn biến phức tạp?

Mạnh Đoàn- Văn Quế