Trong cái nắng oi ả của những ngày hè, tại xưởng đúc đồng của Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Bá Châu ở xã Thiệu Trung (huyện Thiệu Hóa), không khí làm việc vẫn hối hả, nhộn nhịp. Người chỉnh sửa khuôn mẫu, người tỉ mỉ trang trí, tạo họa tiết... Từng sản phẩm đúc đồng được những đôi bàn tay tài hoa nhào nặn, chau chuốt đến từng chi tiết, đảm bảo chuẩn mẫu theo yêu cầu khách hàng.

Nghề đúc đồng ở làng Trà Đông đã có từ rất lâu đời. Với người dân nơi đây, nghề đúc đồng không đơn thuần là kế sinh nhai mà còn là niềm tự hào, là nét văn hóa truyền thống gắn bó suốt chiều dài phát triển của quê hương. Điều đặc biệt ở Trà Đông chính là việc những người thợ vẫn gìn giữ nguyên vẹn phương pháp đúc đồng thủ công truyền thống - giá trị quý báu mà hiếm có làng nghề nào còn duy trì được.

Để cho ra đời một sản phẩm đúc đồng hoàn chỉnh, đòi hỏi người thợ phải kỳ công thực hiện hàng chục công đoạn từ tạo khuôn, đổ đồng cho đến làm tinh, đánh bóng, chỉnh sửa hình dáng, họa tiết. Không chỉ vậy, để đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của thị trường, những nghệ nhân nơi đây đã không ngừng sáng tạo ra nhiều mẫu mã mới như trống đồng, chiêng đồng, tượng đồng, lư hương, đồ gia dụng, đồ trang trí… Song song với đó, nhiều gia đình còn tích cực kết hợp phát triển làng nghề gắn với du lịch trải nghiệm. Nhờ vậy, làng nghề ngày càng được nhiều du khách trong và ngoài tỉnh biết đến, góp phần tăng thu nhập cho người dân và thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phương phát triển.

Tương truyền, nghề đúc đồng ở Trà Đông được dòng họ Vũ đưa về từ thời nhà Lý, kết tinh trong câu ca: “Đất họ Lê - nghề họ Vũ”. Cũng có truyền thuyết kể rằng, ông Khổng Minh Không - vị tổ sư nghề đúc đồng Việt Nam chính là người truyền dạy nghề cho dân làng. Để tưởng nhớ tổ nghề, người dân nơi đây đã lập đền thờ tổ nghề đúc đồng. Lễ hội tưởng nhớ tổ nghề được tổ chức trang trọng vào tháng Giêng hàng năm cùng với các hoạt động dâng hương vào ngày mùng 1 và ngày rằm mỗi tháng, thể hiện sự tri ân sâu sắc với những người đã khai mở và lưu truyền nghề truyền thống cho quê hương.

Không chỉ nổi tiếng với nghề đúc đồng, trên mảnh đất xứ Thanh còn lưu giữ hàng loạt làng nghề truyền thống lâu đời như: nghề làm bánh lá răng bừa ở thôn Trung Lập (xã Xuân Lập, Thọ Xuân), nghề dệt chiếu Nga Sơn, bánh gai Tứ Trụ (Thọ Xuân), nước mắm Ba Làng (Nghi Sơn), chè lam Phủ Quảng (Vĩnh Lộc), dệt thổ cẩm Cẩm Lương (Cẩm Thủy), mây tre đan Hoằng Thịnh (Hoằng Hóa)… Mỗi làng nghề là một sắc màu văn hóa riêng, góp phần làm nên bức tranh đa dạng, sinh động của truyền thống quê hương xứ Thanh.

Trên hành trình gìn giữ và phát triển các làng nghề, người dân xứ Thanh không chỉ lưu truyền bí quyết nghề cho thế hệ sau mà còn chung tay giữ gìn những giá trị văn hóa đi kèm như thơ ca, hò vè, hát đối, phong tục thờ tổ nghề… Nhiều địa phương trong tỉnh đã tích cực tôn tạo di tích, tổ chức các lễ hội truyền thống, phát triển sản phẩm đa dạng, tinh xảo, đáp ứng thị trường hiện đại, đồng thời kết hợp làng nghề với các tuyến du lịch để quảng bá, thu hút du khách.

Bên cạnh sự nỗ lực của người dân, chính quyền tỉnh Thanh Hóa cũng đã có nhiều chính sách thiết thực nhằm khuyến khích, hỗ trợ, tạo điều kiện để các làng nghề, nghề truyền thống có cơ hội phát triển mạnh mẽ hơn. Nhờ đó, không chỉ giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân mà còn góp phần gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa tinh thần đặc sắc mà bao thế hệ cha ông đã dày công vun đắp, truyền lại cho hôm nay và mai sau.