Trung Đông và EU cơ hội từ chuẩn quốc tế

Theo Thương vụ Việt Nam tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), 7 tháng đầu năm 2025, xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này đạt gần 3,4 tỷ USD, tăng nhẹ so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, nhóm hàng nông sản thế mạnh tăng trưởng 17,31%, đạt hơn 232,2 triệu USD. Hạt điều, rau quả, thủy sản, gỗ và sản phẩm gỗ đều ghi nhận mức tăng ấn tượng.

UAE là nền kinh tế phát triển hàng đầu khu vực Trung Đông, đồng thời là trung tâm tái xuất lớn thứ 3 thế giới. Do đó, ngoài lợi ích từ xuất khẩu trực tiếp, doanh nghiệp Việt có thể tận dụng thị trường này như một “cửa ngõ” để thâm nhập sâu hơn vào các quốc gia lân cận. Một lợi thế khác là UAE hầu như không áp đặt rào cản thương mại, mở ra cơ hội cho các mặt hàng nông sản, thủy sản, thực phẩm chế biến và đồ nội thất Việt Nam.

Tại thị trường châu Âu (EU), các tín hiệu tích cực cũng được ghi nhận. Năm 2024, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam sang EU đạt 5,4 tỷ USD. Sáu tháng đầu năm 2025, con số này đã lên tới 4,17 tỷ USD, tăng 50% so với cùng kỳ năm trước. Dù vậy, tỷ trọng xuất khẩu sang EU hiện mới chỉ chiếm gần 2% tổng nhập khẩu nông sản của khu vực này. Trong khi đó, hằng năm EU nhập khẩu khoảng 340 tỷ USD hàng nông, lâm, thủy sản. Các mặt hàng chủ lực như rau quả, cà-phê, thủy sản, đồ gỗ… đều trùng khớp với lợi thế của Việt Nam.

Gạo xuất khẩu của Việt Nam tiếp tục duy trì ở mức cao. Ảnh minh họa

Đáng chú ý, nhờ có Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA), hàng Việt Nam được hưởng ưu đãi thuế quan so với nhiều quốc gia đối thủ như Thái Lan, Indonesia, Malaysia hay Ấn Độ. Đây là một lợi thế cạnh tranh rõ rệt, nhưng để tận dụng, doanh nghiệp phải đầu tư chuẩn hóa quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng đầy đủ các quy định về truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm và tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất vẫn nằm ở khâu logistics. Tuyến vận tải Á – Âu thường xuyên bị gián đoạn bởi xung đột quốc tế, chi phí vận chuyển cao hơn 30-40% so với nhiều nước khác khiến giá thành sản phẩm bị đội lên. Đây là điểm yếu cần khắc phục để hàng Việt có thể cạnh tranh sòng phẳng trên thị trường toàn cầu.

Doanh nghiệp Việt cần coi chế biến sâu và chứng nhận quốc tế là trọng tâm, song song với việc mở rộng thị trường mới. Ảnh minh họa

Ngoài Trung Đông và EU, khu vực ASEAN cũng đang nổi lên như một thị trường tiềm năng. Với vị trí địa lý gần, chi phí logistics thấp, văn hóa tiêu dùng tương đồng, ASEAN được đánh giá là “sân sau” quan trọng cho nông sản và thực phẩm chế biến Việt Nam. Hiện nhiều sản phẩm đã được mở cửa xuất khẩu như rau quả tươi, thủy sản, thịt lợn đông lạnh, trứng muối, mật ong… Các doanh nghiệp Việt đang nỗ lực mở rộng thêm thị trường Myanmar, Malaysia, Singapore, Lào, Thái Lan.

Đại diện Bộ Nông nghiệp cho biết, tới đây Việt Nam sẽ tiếp tục đàm phán để xuất khẩu thêm nhiều loại quả như chôm chôm, xoài, bưởi, na, chanh leo, vú sữa vào Thái Lan; mở cửa cho thịt lợn, thịt gà chế biến vào Philippines; tăng cường tiếp cận thị trường Halal ở Malaysia, Indonesia. Điều này cho thấy tiềm năng mở rộng thị trường trong khu vực vẫn còn rất lớn. Song song với mở cửa thị trường, một trong những yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp nâng cao giá trị gia tăng chính là đầu tư vào chế biến sâu. Thực tế cho thấy, những sản phẩm chỉ ở dạng sơ chế thường có giá trị thấp và dễ bị cạnh tranh. Ngược lại, hàng hóa được chế biến bài bản, đạt chuẩn quốc tế, gắn với thương hiệu uy tín sẽ có sức cạnh tranh cao hơn và ổn định hơn về thị trường đầu ra. Đặc biệt, chứng nhận Halal được xem là “giấy thông hành” quan trọng cho nông sản và thực phẩm Việt khi tiếp cận thị trường Hồi giáo, không chỉ ở Trung Đông mà còn tại châu Á và châu Phi. Đây là xu hướng mà nhiều doanh nghiệp chế biến đang đầu tư để đón đầu.

Nâng cao năng lực cạnh tranh và chìa khóa cho doanh nghiệp Việt

Theo các chuyên gia, để vượt qua thách thức cuối năm, ngành công thương cần song hành cùng doanh nghiệp trong hai nhiệm vụ chính: mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh. Nhà nước sẽ tiếp tục hỗ trợ xúc tiến thương mại, đàm phán mở cửa thị trường, xây dựng chiến lược logistics và giảm chi phí vận chuyển.

Về phía doanh nghiệp, cần chủ động đổi mới công nghệ, áp dụng tiêu chuẩn quốc tế trong sản xuất và chế biến, chú trọng xây dựng thương hiệu gắn với chất lượng. Ngoài ra, việc đa dạng hóa thị trường tiêu thụ, không phụ thuộc quá lớn vào một vài thị trường truyền thống, sẽ giúp giảm thiểu rủi ro từ biến động chính sách thương mại.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, việc chuyển hướng từ “bán thô” sang “bán tinh”, từ số lượng sang chất lượng không chỉ là xu thế tất yếu mà còn là con đường duy nhất để nông sản Việt khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế. Doanh nghiệp Việt cần coi chế biến sâu và chứng nhận quốc tế là trọng tâm, song song với việc mở rộng thị trường mới. Đây là chìa khóa để nâng cao giá trị gia tăng, duy trì xuất khẩu bền vững và xây dựng thương hiệu quốc gia cho nông sản Việt./.