Di sản sống trong lòng cộng đồng

Lễ hội Cầu ngư Vạn đầm Xương Lý được hình thành từ đầu thế kỷ XIX, gắn liền với tín ngưỡng thờ cá Ông (thần Nam Hải), vị thần che chở cho ngư dân vượt sóng ra khơi. Năm 1815, khi Trường Lăng - ngôi lăng thờ cá Ông đầu tiên được dựng lên, cư dân làng chài Nhơn Lý (nay thuộc phường Quy Nhơn Đông) đã bắt đầu tổ chức những nghi lễ cầu ngư truyền thống. Đến năm 1839, lễ hội chính thức được tổ chức tại vũng Nồm đầm Xương Lý, trở thành một trong những lễ hội tiêu biểu bậc nhất của vùng biển miền Trung.

Trải qua hơn 200 năm thăng trầm cùng lịch sử, lễ hội vẫn giữ được hồn cốt và sức sống của văn hóa biển. Không chỉ là nghi thức tâm linh cầu mưa thuận gió hòa, tôm cá đầy khoang, Lễ hội Cầu ngư Vạn đầm Xương Lý còn là biểu tượng của tinh thần đoàn kết, nghĩa tình và sự cố kết cộng đồng của ngư dân nơi đầu sóng ngọn gió.

Ngày 7/2/2025 diễn ra Lễ đón nhận bằng Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia Lễ hội Cầu ngư Vạn đầm Xương Lý.

Trải qua những biến động của thời gian, nhất là sau đợt phục dựng toàn diện vào năm 2014, Lễ hội Cầu ngư Vạn đầm Xương Lý được khôi phục đầy đủ và ngày càng thu hút đông đảo người dân, du khách tham gia. Ngày 10/12/2024, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chính thức ghi danh lễ hội vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia tại Quyết định số 3994/QĐ-BVHTTDL. Sự kiện này không chỉ khẳng định giá trị văn hóa - lịch sử đặc sắc của lễ hội, mà còn là niềm tự hào lớn lao của Nhân dân phường Quy Nhơn Đông, góp phần tôn vinh công sức của những nghệ nhân, những người dân đã gìn giữ và trao truyền di sản qua nhiều thế hệ.

Gắn kết di sản với phát triển du lịch và nông thôn mới

Theo Quyết định mới ban hành, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch giao Cục Di sản Văn hóa chủ trì, phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Gia Lai cùng các đơn vị liên quan thực hiện Dự án bảo tồn và phát huy giá trị Lễ hội Cầu ngư Vạn đầm Xương Lý. Dự án không chỉ nhằm gìn giữ các yếu tố truyền thống mà còn hướng tới xây dựng sản phẩm du lịch văn hóa lễ hội đặc trưng, kết nối với các tour tuyến du lịch sinh thái biển, du lịch cộng đồng trong khu vực.

Các hạng mục trọng tâm bao gồm: Bảo tồn không gian thiêng của lễ hội tại Lăng Ông Nam Hải Vạn đầm Xương Lý, nâng cấp bến cá, chỉnh trang cảnh quan ven biển, tổ chức các hoạt động trình diễn di sản kết hợp quảng bá du lịch và đào tạo đội ngũ kế thừa nghệ nhân trẻ.

Lễ hội Cầu ngư Vạn đầm Xương Lý, phường Quy Nhơn Đông được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia.

Việc gắn lễ hội với chương trình xây dựng nông thôn mới cũng mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, góp phần phát triển kinh tế địa phương, tạo sinh kế bền vững cho ngư dân, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu nghề nghiệp gắn với du lịch văn hóa sinh thái.

Lễ hội Cầu ngư Vạn đầm Xương Lý không chỉ là hồn cốt vùng biển Quy Nhơn Đông, mà còn là nguồn cảm hứng sáng tạo cho phát triển du lịch văn hóa. Việc bảo tồn di sản kết hợp phát triển du lịch là hướng đi phù hợp trong bối cảnh hội nhập, vừa giữ được cốt cách truyền thống, vừa tạo động lực mới cho phát triển kinh tế - xã hội.

Trong tương lai, khi các hạng mục của dự án hoàn thiện, lễ hội không chỉ là nơi người dân gửi gắm niềm tin, mà còn là điểm đến hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước, nơi họ có thể cảm nhận sâu sắc tinh thần người dân biển mộc mạc, nghĩa tình mà kiên cường.

Lễ hội Cầu ngư Vạn đầm Xương Lý không chỉ là di sản của quá khứ, mà còn là ngọn lửa văn hóa đang tiếp tục cháy sáng trong nhịp sống mới, nơi di sản hòa cùng hơi thở du lịch và truyền thống gắn kết với khát vọng phát triển bền vững của vùng biển Gia Lai.