Trò chơi dân gian “Cướp Kén” làng Dị Nậu. Ảnh: ST

Trải qua nhiều biến thiên của lịch sử, lễ hội vẫn được cộng đồng gìn giữ, trao truyền như một phần không thể tách rời trong đời sống tinh thần, trở thành biểu tượng văn hóa thiêng liêng của người dân địa phương. Việc Lễ hội Cướp Kén được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia không chỉ là niềm tự hào của Nhân dân Thọ Văn mà còn khẳng định giá trị đặc sắc của di sản trong kho tàng văn hóa dân gian Việt Nam.

Theo các bậc cao niên, Lễ hội Cướp Kén có lịch sử lâu đời, gắn bó mật thiết với đời sống sản xuất nông nghiệp, tập quán sinh hoạt và tín ngưỡng của cư dân vùng trung du Phú Thọ. Lễ hội được tổ chức hằng năm từ ngày mùng 4 đến ngày 6 tháng Giêng âm lịch, thời điểm mở đầu cho một chu kỳ sản xuất mới. Trong tâm thức dân gian, “kén” là biểu trưng của sự sinh sôi, nảy nở, no đủ; hành động “cướp kén” không mang nghĩa tranh đoạt, mà là nghi thức mang tính biểu tượng, thể hiện khát vọng cầu cho mùa màng tươi tốt, nhân khang vật thịnh, quốc thái dân an.

Không gian lễ hội vừa linh thiêng, vừa sôi động, kết hợp hài hòa giữa phần lễ và phần hội. Các nghi thức truyền thống được tổ chức trang trọng, thể hiện lòng thành kính đối với thần linh, tổ tiên và các bậc tiền nhân có công với làng. Phần hội với trò Cướp Kén thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia, tạo nên không khí náo nhiệt, gắn kết cộng đồng. Thông qua đó, tinh thần đoàn kết, ý thức hướng về cội nguồn và sự cố kết làng xã được bồi đắp, lan tỏa từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Điểm đặc sắc của Lễ hội Cướp Kén nằm ở chỗ phản ánh rõ nét tín ngưỡng phồn thực – một lớp trầm tích văn hóa cổ xưa của cư dân nông nghiệp lúa nước. Các biểu tượng, nghi thức trong lễ hội đều hàm chứa quan niệm dân gian về sinh khí, sự tái sinh và vòng tuần hoàn của tự nhiên, thể hiện triết lý sống hài hòa giữa con người với đất trời.

Trong bối cảnh đời sống xã hội ngày càng hiện đại, việc Nhân dân xã Thọ Văn vẫn kiên trì bảo tồn, duy trì lễ hội là minh chứng sinh động cho sức sống bền bỉ của di sản văn hóa truyền thống. Lễ hội Cướp Kén không chỉ là dịp sinh hoạt văn hóa tâm linh đầu xuân, mà còn góp phần giáo dục truyền thống, nuôi dưỡng bản sắc và làm giàu thêm đời sống tinh thần của cộng đồng.

Việc được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia mở ra cơ hội để Lễ hội Cướp Kén được bảo tồn, phát huy giá trị một cách bài bản, bền vững hơn, đồng thời trở thành điểm nhấn văn hóa đặc sắc, góp phần quảng bá hình ảnh quê hương Phú Thọ – vùng đất cội nguồn của dân tộc Việt Nam.