Nghệ nhân Nguyễn Bá Mưu sinh ra và lớn lên tại một làng quê có nghề đúc đồng nổi tiếng (Quảng Bố, Bắc Ninh). Từ nhỏ ông đã gần gũi với kỹ nghệ luyện kim và cơ khí, nhưng khi lớn lên ông lại theo học về Trồng trọt, Đại học Nông nghiệp I, Hà Nội. Ra trường năm 1969, ông về công tác ở phòng xuất khẩu hoa, cây cảnh- Bộ Ngoại thương (nay là Bộ Công thương). Ông được phân công làm tại phòng kỹ thuật xuất khẩu hoa, cây cảnh, đi sâu vào nghiên cứu hoa tươi. Thị trường hoa tươi xuất khẩu chính của Việt Nam thời đó là: Liên Xô (cũ), Tiệp, Đức…Tình cờ, trong thời gian công tác tại đây, ông được gặp gỡ và tiếp xúc với một doanh nghiệp Nhật Bản – Mitsumi. Ông được giao tìm kiếm nguyên liệu hoa lá khô của Việt Nam để xuất khẩu sang Nhật. Đây cũng chính là cơ duyên đưa ông đến với tranh ghép hoa, lá khô.

Sau một thời gian đi sâu tìm kiếm, nghiên cứu ông bắt đầu thấy yêu thêm thiên nhiên Việt Nam, yêu từng cánh hoa, chiếc lá. Trao đổi với những người bạn Nhật Bản, ông nhận thấy làm tranh từ nguyên liệu hoa, lá khô thực sự rất có tiềm năng và mang lại hiệu quả kinh tế cao, ông thiết nghĩ người Nhật họ có thể sử dụng những nguyên liệu rất bình thường để tạo ra những bức tranh đẹp, tại sao nước mình có sẵn nguyên liệu mà lại không thể tự làm được. Từ đấy, ông đã lên ý tưởng gây dựng một hãng hoa khô Việt Nam.

Nghệ nhân Nguyễn Bá Mưu

Từ ý tưởng, ông bắt đầu bắt tay vào thực hiện những tác phẩm đầu tiên, từng cánh hoa, từng chiếc lá đều được ông lựa chọn, xử lý hết sức công phu. Sau sự thành công của những tác phẩm đầu tay, ông lại có thêm nhiều động lực để đi sâu vào nghiên cứu, sáng tạo ra thêm nhiều tác phẩm mới. Mỗi bức tranh, mỗi họa tiết cần phải được lựa chọn những nguyên liệu phù hợp. Có những bức tranh cần phải sử dụng nhiều loại lá khác nhau: lá trò, lá giầu nước, lá móng bò…Nhờ sự tài hoa của mình mà chưa qua một trường lớp đào tạo nào về hội họa nhưng nghệ nhân Nguyễn Bá Mưu vẫn miệt mài cho ra đời những tác phẩm mang hồn sắc rất riêng.

Nghệ nhân Nguyễn Bá Mưu đã thổi hồn cho từng bông hoa, chiếc lá. Với tình yêu quê hương sâu sắc, mỗi bức tranh của ông đều mang đậm hồn quê, mang hình ảnh thân thuộc như: cổng làng, cầu Thê Húc, phố cổ Hà Nội…Những người xem không khỏi ngạc nhiên trước sự độc đáo của những bức tranh làm từ hoa lá khô, đồng thời là cảm giác xúc động với những hình ảnh quê hương mộc mạc và gần gũi.

Nghệ nhân Nguyễn Bá Mưu còn là một người thầy tận tâm, nhiệt huyết, mong muốn truyền nghề cho các thế hệ sau. Ông mở các lớp dạy nghề tại nhà cho những người đam mê, yêu thích dòng tranh hoa khô lá. Đến nay, ông đã truyền nghề cho hàng trăm học viên.

Cửa hàng hoa khô của ông luôn thu hút đông đảo khách hàng, những người yêu tranh, yêu hoa cỏ. Sản phẩm hoa khô Việt Nhật của ông hết sức đa dạng về chủng loại, phong phú về màu sắc, kiểu dáng, đáp ứng nhu cầu thẩm mỹ của các đối tượng khách, đặc biệt có mức giá hợp lý giá từ vài trăm nghìn đồng tới vài triệu đồng, giá thấp hơn hoa khô nhập ngoại. Những bức tranh ghép hoa lá khô của ông độc đáo và có giá trị đã được xuất khẩu sang nhiều nước như: Hàn Quốc, Nhật Bản…Đặc biệt, ông còn tham dự nhiều cuộc triển lãm lớn trong và ngoài nước, để quảng bá hơn nữa cho dòng tranh hoa, lá khô Việt Nam.. Tuy nhiên điều khiến ông vẫn luôn trăn trở đó là vẫn chưa tìm được người nào đủ tâm và đủ tầm để có thể nối nghiệp ông, đốt cháy lên ngọn lửa đam mê nghệ thuật làm cho cỏ cây hoa lá bất tử...

Với tài năng và đóng góp của mình, Nghệ nhân Nguyễn Bá Mưu đã được thẳng thưởng nhiều danh hiệu cao quý. Năm 2003, ông được trao tặng danh hiệu nghệ nhân Hà Nội. Năm 2010, ông là một trong 14 nghệ nhân tiêu biểu của Hà Nội đồng thời là một trong 20 nghệ nhân tiêu biểu cả nước vinh dự được Chủ tịch nước phong tặng Danh hiệu “Nghệ nhân ưu tú” và Kỷ niệm chương Vì sự phát triển ngành công thương. Dấu ấn cho cống hiến trong sự nghiệp của ông chính là Danh hiệu “Nghệ nhân nhân dân” được phong tặng năm 2016.

Bài và ảnh: Thuý Hằng - Ngọc Châu