Xuân Lộc là địa phương có thế mạnh về sản xuất nông nghiệp, nhưng công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp như mộc mỹ nghệ cũng có thế mạnh nhất định. Trên địa bàn huyện hiện có khoảng 30 cơ sở lớn nhỏ đang hoạt động trên lĩnh vực này. Nhiều cơ sở đã được thành lập hàng chục năm nay, và không ít cơ sở đã truyền nghề sang thế hệ thứ 2, thứ 3 và nơi đây còn là cài nôi đào tạo nghề cho hàng trăm lao động đang làm việc tại một số cơ sở mộc mỹ nghệ ở các vùng, miền khác trên cả nước.

Dù vậy, mộc mỹ nghệ Xuân Lộc đang vấp phải khó khăn trên chặng đường phát triển dù ít nhiều đã được chính quyền địa phương hỗ trợ, cũng như sự nỗ lực tự thân vươn lên của các cơ sở.

Chế tác gỗ mỹ nghệ ở Xuân Lộc đãlà nghề của nhiều lớp thợ, có lẽ nghề này hình thành từ những ngày khai hoang vùng đất này. Nghề này vốn dựa trên hình thế của gốc rễ cây tự nhiên, kết hợp với khả năng sáng tạo của người thợ mỹ nghệ để tạo ra các vật dụng sinh hoạt độc, lạ. Vì vậy rất dễ lý giải rằng: Tại sao mộc mỹ nghệ vùng Xuân Lộc luôn có một chỗ đứng nhất định trong thị trường của giới sưu tầm và sử dụng?

Mộc mỹ nghệ Xuân Lộc được làm ra bởi đôi bà tay khéo léo của những người thợ.

Sản phẩm mộc mỹ nghệ Xuân Lộc được bán ra khắp nơi trong và ngoài tỉnh. Ở các tỉnh: Bình Thuận, Bà Rịa - Vũng Tàu, Lâm Đồng, và thành phố Hồ Chí Minh có thể sẽ bắt gặp các vật dụng gỗ mỹ nghệ có xuất xứ từ Xuân Lộc.

Nguyên liệu sản xuất chủ yếu là gỗ tận dụng từ gốc rễ các loại cây rừng tự nhiên có giá trị cao như Gỗ Đỏ, Cẩm Lai, Trắc, Căm Xe … được khai thác từ vườn, rẫy, nơi mà xưa kia là rừng tự nhiên. Xuân Lộc là nơi hội tụ của những người thợ giỏi nghề không chỉ là cư dân địa phương mà còn thu hút được các thợ giỏi nghề từ miền bắc, miền trung tìm vào lập nghiệp. Từ đó có sự học hỏi lẫn nhau, tay nghề người thợ mỹ nghệ Xuân Lộc càng thêm điêu luyện. Dùng đồ gỗ mỹ nghệ không chỉ đơn thuần phục vụ mục đích sử dụng mà ít nhiều là thú chơi nghệ thuật, đáp ứng nhu cầu thưởng thức nghệ thuật của chủ sở hữu.

Với khoảng 30 cơ sở mộc mỹ nghệ thuộc các xã Xuân Hòa, Xuân Tâm và nằm dọc quốc lộ 1A - trục giao thông bắc – nam, nên sản phẩm mộc mỹ nghệ Xuân Lộc vì thế cũng dễ dàng đi xa hơn, đến nhiều vùng, miền cả nước. Trước kia nguồn nguyên liệu để sản xuất các sản phẩm này khá nhiều, nhưng do nhu cầu sử dụng cao nên từ vài năm lại đây trở nên khan hiếm. Ngoài ra, để bảo vệ rừng tự nhiên, một số chế tài quản lý lĩnh vực lâm sản đã thắt chặt quản lý, làm cho nguồn nguyên liệu này càng trở đắt đỏ. Các cơ sở chế tác buộc phải quay sang sử dụng thêm một số nguyên liệu rừng trồng như gốc cây xà cừ, tràm, mít.

Khách hàng xem đồ gỗ mỹ nghệ Xuân Lộc tại Hội chợ Hàng Việt Nam chất lượng cao.

Nếu so sánh về lượng công chế tác trên hai chất liệu gỗ từ rừng trồng và gỗ rừng tự nhiên thì không chênh lệch là bao. Nhưng giá thành của sản phẩm luôn có độ chênh khá lớn giữa hai chất liệu, đi đôi với nó là lợi nhuận của cơ sở. Do vậy, chế tác trên chất liệu gỗ rừng trồng cho ra giá thấp, đồng nghĩa với đồng lời, công thợ cũng bị tụt giảm. Nhiều năm qua, các cơ sở gỗ mỹ nghệ ở Xuân Lộc vẫn hoạt động đều, nhưng đội ngũ thợ thì giảm đáng kể. Trên thực tế, đa số các cơ sở đào tạo người nhà chủ yếu, còn lại chỉ giữ lại thợ lão luyện để chủ động thu nhập.

Thị trường đầu ra ngày càng bó hẹp, để bán được hàng đòi hỏi mỗi cơ sở phải chủ động tìm kiếm thị trường. Các kỳ hội chợ, triển lãm trong và ngoài tỉnh được ngành công thương tổ chức có thể là cơ hội để các cơ sở mộc có điều kiện tìm kiếm khách hàng mới cho mình. Sở Công thương và Trung tâm khuyến công Đồng Nai bằng nhiều hình thức đã tạo điều kiện, hỗ trợ kinh phí thuê gian hàng cho các cơ sở có điều kiện tham gia. Ngoài ra, các danh hiệu nghệ nhân, thợ giỏi nghề không chỉ mang tính động viên tinh thần người thợ mà nó còn được xem như giấy chứng nhận thương hiệu, khẳng định uy tín cơ sở, từ đó cơ sở dễ dàng tiếp cận thị trường, đào tạo nghề.

Theo chủ các cơ sở mộc mỹ nghệ tại huyện Xuân Lộc, để tiếp cận thị trường tốt hơn, ngoài tập trung vào khâu sản xuất để ngày càng đa dạng sản phẩm và “bắt” đúng gu khách hàng, thì các khâu trưng bày, giới thiệu, tiếp thị sản phẩm cũng ngày càng được quan tâm. Nhiều cơ sở gỗ mỹ nghệ truyền thống ngày càng năng động trong khâu tiếp cận khách hàng qua việc đầu tư các showroom trưng bày tại nơi sản xuất, mở trang web giới thiệu sản phẩm, tích cực tham gia các chương trình hội chợ để quảng bá sản phẩm...

Mộc mỹ nghệ dựa trên hình dáng của gốc, rễ cây tự nhiên, không theo thước tấc, khuôn mẫu. Do vậy, mỗi sản phẩm đều có nét riêng, không cái nào giống cái nào. Mộc mỹ nghệ ở Xuân Lộc hiện theo hai loại hình chính đó là chế tác vật dụng mỹ nghệ và điêu khắc tượng mỹ nghệ. Dù loại hình gì đi nữa, mộc mỹ nghệ Xuân Lộc cũng đã tạo nên bản sắc văn hóa riêng, không lẫn với mộc mỹ nghệ nơi khác.

Bài và ảnh: Thanh Huyền