Rượu cần (Theo tiếng Thái gọi là Lau xà, có vùng gọi là Lầu xà) là một thức uống dùng để đãi khách quý đến thăm, hoặc dùng làm lễ vật trong lễ cúng, lễ Xăng khan, hay uống trong các ngày vui của bản mường, lễ hội, đám cưới, ngày tết…

Được kết hợp từ các nguyên liệu như tinh bột (như gạo, ngô, sắn…), men lá, vỏ trấu. Như cách ủ truyền thống, rượu cần được tiến hành theo các bước gồm: đem trộn tinh bột (thường là sắn, ngô, gạo…) với vỏ trấu đã rửa sạch đem đi hông chín, sau đó vớt ra để nguội. Vỏ trấu rửa sạch trước khi trộn đem hong là để khi uống không bị tắc cần. Đem men lá đã được chuẩn bị trước đó đâm, giã thành bột mịn. Trộn đều với nguyên liệu đã hông để nguội trước đó, bỏ vào chum và nén chặt, dùng lá chuối hơ qua lửa để phủ lên miệng chum, sau đó phủ thêm một lớp nilon và dùng dây buộc chặt lại. Khoảng một tháng sau sẽ uống được. Để càng lâu thì rượu lại càng ngon, mùi thơm và nồng. Độ khoảng một năm nếu chưa sử dụng thì mở ra và thêm nguyên liệu vào và buộc kín lại.

Chum rượu cần đãi khách quý khi đến thăm

Khi uống rượu cần thường từ 6 người trở lên. Theo “Luật” uống rượu cần là những quy định thống nhất về số người uống, thời gian uống, mức uống, mức phạt, được một người làm “cham” điều hành. Số lượng người uống được tính từ lượt đầu tiên và lượt kết thúc, có bao nhiêu cần thì bấy nhiêu người uống. Nhiểu người hơn thì có thể chia thành đợt lần lượt thay nhau.

Về thời gian uống, có 2 công cụ đo thời gian, đó là phong và gáo hoặc chén múc nước. Phong rượu cần của người Thái là chiếc sừng trâu được gọt cắt cho mỏng dùng để đựng nước. Ở phía dưới đáy phong có dùi một lỗ nhỏ cho nước chảy. Khi múc nước “cham” lấy ngón tay bịt lỗ. Khi đo thời gian uống “cham” thả ngón tay cho nước chảy. Thời gian nước chảy và đong nước chính là thời gian người uống được phép uống. Cách đo thời gian là lấy gáo múc và đổ nước từ từ vào phong, kể cả phong đã đầy thì cũng phải đổ đúng 5 lần.

Khi về bản Thái cổ ở Quỳ Châu, quý khách sẽ được thưởng thức men rượu cần của đồng bào dân tộc Thái nơi đây, cùng hòa vào tiếng khèn, tiếng pí, những điệu dân ca Thái như: hát suối, hát nhuôn…cùng với nhịp điệu lăm vông, tiếng khắc luống, nhảy sạp níu chân bạn lưu luyến với chốn tiên cảnh thơ mộng hữu tình, miền đất cổ huyền thoại với du lịch cộng đồng, cùng thưởng thức các món ẩm thực.

Lữ Nghĩa