Đi cơ sở để nhìn đúng bài toán

Những chuyến làm việc liên tiếp của Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội với các địa phương như Bát Tràng, Chuyên Mỹ, Sơn Đồng, Thư Lâm, Phúc Thịnh... diễn ra trong bối cảnh thành phố đẩy mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số gắn với phát triển kinh tế - xã hội.

Theo Kế hoạch số 277/KH-UBND ngày 14-7-2026 của UBND thành phố về đợt cao điểm 100 ngày chuyển đổi số, thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, một trong những yêu cầu đặt ra là đưa chủ trương, chính sách vào thực tiễn, đồng thời nắm bắt nhu cầu của cơ sở để có hướng hỗ trợ phù hợp.

Điều quan trọng hơn, từ thực tế của từng địa phương, Sở nhận diện đâu là vấn đề có thể giải quyết bằng công nghệ ngay, đâu là nhiệm vụ cần nghiên cứu dài hơi, đâu là việc cần doanh nghiệp tham gia và đâu là vấn đề cần nhà khoa học, chuyên gia cùng nguồn lực của thành phố vào cuộc.

Chuyên Mỹ cho thấy khá rõ cách tiếp cận này. Với hệ thống làng nghề lớn, địa phương không chỉ cần số hóa sản phẩm hay mở thêm kênh bán hàng. Môi trường sản xuất đặt ra những bài toán về bụi, khí thải, dung môi, nước thải, chất thải rắn; trong khi sản phẩm cần đổi mới thiết kế, nâng chất lượng và mở rộng thị trường. Vì thế, bên cạnh các giải pháp số, Sở tính đến việc kết nối chuyên gia, nhà khoa học để nghiên cứu công nghệ xử lý môi trường, công nghệ tiết kiệm năng lượng, đồng thời hỗ trợ thiết kế sản phẩm, truy xuất nguồn gốc và thương mại hóa.

Đoàn công tác của Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội làm việc tại xã Bát Tràng. Ảnh: Sở KHCN Hà Nội

Tại Bát Tràng, bài toán lại nằm ở chỗ khác. Một làng nghề có số lượng lớn doanh nghiệp, hộ kinh doanh và sản phẩm OCOP đã hình thành thị trường số ở mức nhất định, nhưng dữ liệu về sản phẩm, nghệ nhân, quy trình, tiêu chuẩn và di sản chưa được tổ chức thành một hệ thống. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không đơn thuần là đưa từng cơ sở lên môi trường số, mà là xây dựng hạ tầng công nghệ dùng chung, cơ sở dữ liệu chung và các công cụ có thể phục vụ đồng thời sản xuất, thương mại, du lịch.

Ở Sơn Đồng, công nghệ được đặt trước bài toán năng suất, chất lượng và môi trường của một phương thức sản xuất còn phân tán. Với Vạn Phúc (Hà Đông), trọng tâm lại là làm thế nào để giá trị của một làng nghề có thương hiệu, có di sản và lượng khách lớn được chuyển hóa tốt hơn thành giá trị kinh tế thông qua du lịch, thương mại điện tử, số hóa hoa văn, sản phẩm và điểm đến.

Còn với Thư Lâm, Phúc Thịnh, câu chuyện sau quá trình chuyển đổi số còn là dữ liệu phân tán, tiêu chí đánh giá, khả năng đo lường hiệu quả, năng lực quản trị dữ liệu, sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), an toàn thông tin và khả năng vận hành các mô hình ở cơ sở.

Đoàn công tác của Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội thăm quan, tìm hiểu các sản phẩm của Sơn Đồng. Ảnh: Sở KHCN Hà Nội

Những khác biệt ấy cho thấy, cùng hướng tới phát triển bằng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số nhưng mỗi địa phương có một điểm xuất phát và một “nút thắt” khác nhau. Bởi vậy, đi cơ sở không chỉ để kiểm tra, hướng dẫn hay nắm tình hình, mà còn để xác định đúng bài toán trước khi lựa chọn giải pháp.

Từ chọn đúng bài toán đến kết nối nguồn lực

Nhìn từ các cuộc làm việc, có thể thấy hàng loạt giải pháp công nghệ được đặt ra: Mã QR, “Hộ chiếu số”, bản đồ số, bảo tàng số, trí tuệ nhân tạo, thực tế ảo, thương mại điện tử, cảm biến, tự động hóa, công nghệ xử lý chất thải...

Điểm đáng nói là các công nghệ này không được đặt như những “món hàng” có sẵn để đưa xuống địa phương. Giá trị của công nghệ trước hết được xác định từ bài toán mà địa phương đang cần giải quyết.

Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Cù Ngọc Trang nhấn mạnh yêu cầu công nghệ phải trực tiếp nâng năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm, đồng thời phù hợp với đặc thù từng làng nghề.

Tại Sơn Đồng, cách tiếp cận đó được cụ thể hóa thành chuỗi nhiệm vụ từ nâng năng suất bằng công nghệ mới, phát triển sản phẩm và giá trị gia tăng, bảo tồn và khai thác tri thức nghề, xây dựng thương hiệu, xác thực sản phẩm đến mở rộng thị trường. Mục tiêu được đặt ra là kết nối sản xuất với đổi mới, thương mại và du lịch, hướng tới mô hình “làng nghề sáng tạo”.

Đoàn công tác của Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội nghe nghệ nhân làng nghề Bát Tràng giới thiệu sản phẩm. Ảnh: Sở KHCN Hà Nội

Tại Bát Tràng, từ nhu cầu của địa phương, Sở đặt vấn đề xây dựng “bản đồ công nghệ” để xác định những công nghệ phù hợp với từng khâu như trí tuệ nhân tạo trong thiết kế, in 3D, robot, tự động kiểm soát chất lượng; đồng thời nghiên cứu hệ thống lò nung và công nghệ in 3D trong thiết kế công nghiệp.

Tương tự, “Hộ chiếu số” của sản phẩm không chỉ dừng ở một mã QR. Phía sau sản phẩm là thông tin về cơ sở sản xuất, nghệ nhân, nguyên liệu, quy trình, chất lượng và nguồn gốc. Khi dữ liệu được tổ chức, nó có thể phục vụ đồng thời nhận diện sản phẩm, quản lý thương hiệu, mở rộng thị trường và phát triển du lịch.

Ở Vạn Phúc, đề xuất về “làng nghề sáng tạo và điểm đến số” cũng được đặt trong chuỗi kết nối giữa bản đồ số, hồ sơ các cơ sở sản xuất, số hóa hoa văn, trải nghiệm du lịch, thương mại và “Hộ chiếu số” cho sản phẩm.

Đoàn công tác của Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội làm việc tại phường Hà Đông. Ảnh: Sở KHCN Hà Nội

Chuyên Mỹ cũng được tiếp cận theo hướng này. Các giải pháp như: “Làng nghề Chuyên Mỹ Online”, bảo tàng số 3D, bản sao số (Digital Twin), thực tế ảo 360 độ, “Hộ chiếu số”, trợ lý du lịch bằng AI được đặt trong một chuỗi rộng hơn, từ sản xuất, thiết kế, môi trường đến thương mại và du lịch.

Từ đó, vấn đề không phải là đưa càng nhiều công nghệ về cơ sở càng tốt, mà là chọn đúng công nghệ, đúng thời điểm, đúng quy mô và xác định rõ công nghệ ấy giải quyết khâu nào của bài toán phát triển.

Cách phân loại nhiệm vụ cũng được đặt ra khá rõ. Những giải pháp có thể triển khai ngay được tách khỏi các nhiệm vụ cần nghiên cứu dài hơn. Theo định hướng của Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội, một số nhiệm vụ khoa học, đổi mới sáng tạo, phát triển sản phẩm và thiết kế mới sẽ được tham mưu để thành phố bố trí nguồn lực.

Quan trọng hơn, Sở không làm thay địa phương, nhưng cũng không để địa phương tự xoay xở với những bài toán công nghệ vượt quá khả năng của mình.

Tại các địa phương, Sở đóng vai trò kết nối nhu cầu thực tế với trường đại học, viện nghiên cứu, chuyên gia, doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp viễn thông và các đơn vị có năng lực triển khai. Với những vấn đề về dữ liệu, chuyển đổi số, AI, hạ tầng số, doanh nghiệp công nghệ được đặt vào chuỗi giải pháp; với những vấn đề phức tạp về công nghệ sản xuất, môi trường, thiết kế, chất lượng, các nhà khoa học và chuyên gia được kết nối.

Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Cù Ngọc Trang nghe các nghệ nhân làng nghề Vạn Phúc giới thiệu về nghề dệt. Ảnh: Sở KHCN Hà Nội

Từ những bài toán cụ thể của cơ sở, cách làm của Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội đang cho thấy một hướng tiếp cận rõ hơn: Xác định đúng điểm nghẽn, lựa chọn đúng giải pháp và tổ chức kết nối nguồn lực để giải quyết bài toán đó. Đây là cách đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số gắn trực tiếp hơn với yêu cầu phát triển của từng địa phương, thay vì áp một công thức chung cho tất cả.