Nghề chạm khắc gỗ ở Hương Mạc có từ bao giờ và do ai truyền lại đến nay vẫn chưa có tài liệu nào ghi chép lại. Theo truyền khẩu của người dân trong làng, ngay từ thời Lý, nghề chạm khắc gỗ nơi đây đã rất phát triển, nhiều nghệ nhân, người thợ giỏi của Hương Mạc đã được lựa chọn để vào kinh thành chế tác các loại đồ gỗ ngự dụng. Theo truyền khẩu của người dân trong làng, ngay từ thời vua Lý Nhân Tông (1072 -1128) khi đi xem xét phòng tuyến Như Nguyệt (trên dòng sông Cầu) chống giặc Tống. Vua nghe tiếng làng Mạc có nghề chạm gỗ bèn kén thợ để chế tác các loại đồ gỗ ngự dụng. Thế rồi nghệ nhân ở làng Mạc nhận mẫu chạm khắc rồi kết hợp với các nhóm thợ khảm trai làng Chuôn (Hà Tây) do ông tổ là Trương Công Thành truyền nghề khảm trai. Nhiều đồ gỗ như tủ, sập, câu đối, ghế...đã khảm trai trước khi tiến cung. Nghề chạm khảm của làng Mạc từ ấy đã được nhân rộng, nhiều người biết đến và được đánh giá cao.

Nghề truyền thống ở Hương Mạc nhanh chóng nhân rộng sang các làng bên là Làng Thượng, Làng Đông (Phù Khê), Làng Ông (Vân Hà), Làng Đồng Kỵ (Đồng Quang). Sau này do lợi thế về địa điểm mua bán, người ta đã biết đến làng Đồng Kỵ nhiều hơn với các sản phẩm gỗ mỹ nghệ truyền thống, tuy nhiên những sản phẩm này vẫn còn mang nhiều dấu ấn của quê gỗ Hương Mạc do bàn tay của các nghệ nhân xưa còn truyền lại đến ngày nay.

Trải qua hàng nghìn năm lịch sự, nghề chạm khắc gỗ ở Hương Mạc vẫn duy trì và phát triển cho đến ngày nay. Bằng khối óc, bàn tay khéo léo của mình, những nghệ nhân, người thợ làng nghề vẫn lưu giữ được những giá trị tinh hoa của sản phẩm truyền thống. Bên cạnh đó, tiếp thu các thành tự khoa học, người dân nơi đây cũng sử dụng thêm các máy móc trong quá trình sản xuất và chạm khắc gỗ để không ngừng nâng cao chất lượng, đổi mới mẫu mã sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ…, giúp sản xuất làng nghề ngày càng phát triển.

Các sản phẩm mỹ nghệ của phường Hương Mạc có giá trị cao, thu hút nhiều khách hàng trong và ngoài nước đến đầu tư kinh doanh, buôn bán. Toàn phường hiện có khoảng 5.000 hộ, trong đó tỷ lệ hộ dân làm nghề đồ gỗ mỹ nghệ chiếm từ 80 - 85%.

Sản phẩm gỗ mỹ nghệ của Hương Mạc đa dạng về chủng loại và giá thành. Từ những bộ bàn ghế được chạm khắc công phu cho đến các đồ thờ cúng nhỏ, vòng tay gỗ, đồ lưu niệm bằng gỗ cũng được người dân nơi đây cung cấp phục vụ nhu cầu của người tiêu dùng trên cả nước. Vì vậy, Hương Mạc đã và đang trở thành vùng sản xuất đồ gỗ gia dụng lớn của toàn quốc, cung cấp các sản phẩm gỗ đa dạng mẫu mã và chủng loại đến cho các địa phương trên cả nước.

Bài, ảnh: Minh Hà