Cây Bon (cây khoai nước) có đặc tính ưa sống ở môi trường ẩm ướt, thường được người Thái ở Tây Bắc trồng ở vườn nhà, ven ao, hồ, suối, nơi có dòng nước chảy qua chảy lại quanh năm, bởi loài cây này. Theo kinh nghiệm của đồng bào dân tộc, không phải loại bon nào cũng có thể sử dụng để chế biến thành món ăn. Món canh Bon của người Thái ở Tây Bắc, thực chất được làm từ da bò hoặc da trâu kết hợp với cây bon, cà dại, rau thơm và các gia vị nấu thành.

Để nấu được món canh Bon đặc sắc và chuẩn vị thì gia vị để chế biến món canh bon cũng phải được lựa chọn kỹ càng. Người Thái ở Tây Bắc như: Sơn La, Điện Biên thường dùng các gia vị như: Cà rừng, ớt, mắc khén, hành củ, muối, mì chính, bí, lá lốt... đặc biệt là da trâu để chế biến. Với người Thái, ngoài việc lựa chọn cây bon dùng để nấu thì lựa chọn da trâu cũng là một khâu rất quan trọng, da trâu phải dày, làm sạch lông, đem đốt trong ngon lửa hồng cho tới khi thơm, rồi đem ra đập và xé nhỏ. Sau đó đem ninh khoảng từ 5 - 8 tiếng để da trâu mềm và lấy thứ nước nấu da trâu để nấu canh, cho vị ngọt, thơm ngon, hấp dẫn. Một thứ nguyên liệu không thể thiếu nữa trong món canh này là cà đắng. Gọi là cà đắng bởi quả cà này chỉ to bằng đầu đũa, ăn vào có vị đăng đắng, khi cho cà vào món canh bon tạo nên độ thanh ngọt cho món ăn. Theo kinh nghiệm, trong quá trình nấu món canh Bon phải ninh bì trâu và bon đã nhừ, rồi mới cho rau và các gia vị, như: Cà đắng, ớt, mắc khén, hành củ, muối, mì chính, bí, lá lốt...đã chuẩn bị vào nồi và nêm nếm vừa ăn là được.

Đến Tây Bắc, du khách không chỉ đắm chìm, mê mẩn trước cảnh sắc, núi non hùng vĩ, con người thân thiện, mà ẩm thực nơi đây cũng là một thứ “gia vị” để ai đã một lần tới đây có lẽ sẽ nhớ mãi chẳng khi nào quên. Đó là canh Bon - món ngon gói gọn hương vị Tây Bắc. Cây bon có những nơi gọi là cây khoai nước, là một cây dễ trồng ở vườn nhà, chỉ cần nơi ẩm nhiều nước là cây sinh trưởng rất nhanh. Bon ngọt là loại bon có chấm tím ở giữa lá, đây là đặc điểm nhận diện dễ dàng nhất.

Ông Bùi Văn Toán, du khách đến từ Hà Nội, chia sẻ: “Đến Điện Biên, lần đầu tiên được thưởng thức món canh Bon, tôi thấy mê ngay bởi mùi vị đặc trưng, dễ ăn… Canh bon không chỉ mát, bổ, mà còn giúp cho thực khách được làm quen và thưởng thức một món ăn dân dã, đặc sản của người Thái vùng cao Tây Bắc”.

Bài và ảnh Lò A Lùng