1. Thanh minh chỉ nên cúng lễ chay ở mộ

Theo hướng dẫn của ông Tam Nguyên (Giám đốc Công ty TNHH Kiến trúc Phong thủy Tam Nguyên), tiết Thanh minh không nên sát sinh, vật phẩm cúng lễ tiết Thanh minh không nên dùng lễ mặn mà chỉ nên cúng hoa quả, cỗ chay. Có như vậy tổ tiên mới dễ siêu thoát.

Lễ chay theo hướng dẫn “Văn khấn cổ truyền Việt Nam” của Thượng tọa Thích Thanh Duệ (thẩm định), và Nguyễn Bích Hằng (biên soạn) thì lễ chay gồm: Hoa quả, trầu cau, oản chuối, xôi chè, bánh trái, nước, gạo muối, bỏng, bơ, mật ong, hương nhang, đèn (nến), tiền vàng (tiền vàng có, nhưng không nhiều và không dùng những đồ mã lớn như ngựa, nhà, xe cộ... vừa lãng phí tốn kém, vừa không đúng lễ).

Lễ mặn cũng có, nhưng để cúng quan Thần linh và chỉ nên là bánh chưng, rượu, thịt (thịt là chân giò, khoanh giò nạc… chứ không sát sinh).

2. Xin phép quan Thần linh trước khi tảo mộ

Theo tục xưa đi tảo mộ Thanh minh thường đi theo dòng họ, nhưng ngày nay các gia đình thường đi từng nhóm nhỏ. Khi tới nghĩa trang ông trưởng họ (là trưởng nam, hoặc người lớn tuổi nhất trong dòng họ), hoặc gia chủ đặt lễ vào Ban Thần linh (ở nghĩa trang lớn), hay miếu quan Thần linh, hoặc chỗ thờ chung (ở nghĩa địa nhỏ) – rồi thắp hương, khấn quan Thần linh cho phép mọi người vào thăm mộ gia tiên và tảo mộ.

Trường hợp khu vực đó không có miếu thần linh thì mang theo chiếc bàn nhỏ để bày lễ, thắp hương cúng quan Thần linh. Hoặc đặt mâm lễ ở mô đất cao nhất để cúng quan Thần linh.

Nếu là nghĩa trang tập thể thì sắm lễ, vàng, hương cúng quan Thần linh riêng.

Sau đó thắp hương xá 3 vái rồi đọc văn khấn quan Thần linh, long mạch, sơn thần, thổ phủ - những vị cai quản đất đai để xin phép cho gia đình đến tảo mộ, sửa sang, phát quang và bồi thổ mộ phần.

Khấn xong thì đưa con cháu vào tảo mộ.

3. Đặt lễ Thanh minh ở mộ phần

Tới khu vực mộ gia tiên thì Trưởng họ, gia chủ/ chủ lễ thắp nén hương, rồi xin phép gia tiên cho dọn dẹp, tu bổ lại phần mộ. Nếu mộ có cỏ rậm thì rẫy cỏ, nếu cây trùm lên mộ thì phát quang để tránh rắn, chuột đào hang, làm tổ… Rồi bồi thổ, tôn cao mộ phần (nếu là mộ đất), hoặc làm sạch mộ chí, tỉa cành cây khô, gẫy hay um tùm trên mộ… Người ta thường quét sơn, đặt hoa ở mộ phần màu nâu, màu đỏ nhằm giúp khu mộ vượng khí, đẹp mắt, với mong ước con cháu dễ có tài lộc. Quá trình làm với tâm vui vẻ, chân thành thể hiện sự hiếu kính, phát tâm giúp âm phần của tổ tiên tốt đẹp để con cháu đời sau hưng thịnh.

Xong xuôi mới cắm hoa, thắp hương, đặt hoa quả, bánh kẹo… Nếu có nhiều thì đặt mỗi mộ một đĩa. Hoặc đặt tất cả chung một mâm to ở mộ cụ “to nhất”. Thắp cặp đèn, hoặc đôi nến lên, rồi thắp hương số lẻ (1 hoặc 3 nén). Sau đó Trưởng họ, hoặc gia chủ đọc văn khấn vong linh ngoài mộ dịp Thanh minh. Trong lúc đọc văn khấn, Trưởng họ hoặc gia chủ, chủ lễ xin phép tảo mộ, bồi đắp, sửa sang mộ phần được dày bền, vững chắc.

Lưu ý, khi cúng tại mộ phần cần cúng bái ở mộ Tổ trước tiên, rồi mới tới những mộ khác nằm ở xung quanh. Thắp hương gia tiên xong thì "thăm hỏi" thêm bằng cách cắm hương sang các mộ "hàng xóm", mộ vô chủ.

Khi hương cháy được chừng 2/3 nén thì thắp tiếp một tuần hương mới nữa và bắt đầu xin phép tổ tiên để hóa vàng mã, lễ tạ thành tâm.

Nhiều gia đình sau khi tảo mộ xong đã hạ lễ mặn ăn uống ở ngay mộ phần, nhưng các nhà tâm linh khuyên không nên, bởi ở các nghĩa trang âm khí nặng nề, khói hương, tàn tro, bụi bặm nhiều.

Cũng không mang đồ cúng lễ Thanh minh về nhà, mà nên để lại nghĩa trang cho người nghèo đói ăn. Nếu ở nơi hoang vu, ít người lui tới thì gói đem về cho người khó khăn.

4. Về nhà cúng gia tiên, gia thần

Tốt nhất là tảo mộ xong rồi về nhà bày biện hương hoa trà quả cúng gia tiên tại nhà. Rồi tất cả tắm rửa sạch sẽ, sum họp ăn uống vui vẻ, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm.

5. Không đốt nhiều vàng mã ở mộ phần

Các nhà tâm linh cho rằng, việc đốt mã tiết Thanh minh tốn từ vài chục, vài trăm, tới cả triệu đồng là tín ngưỡng dân gian. Dịp Thanh minh không nên đốt nhiều vàng mã ở nghĩa trang vì "các cụ" không thể nhận được ở đó. Các địa phương, chùa chiền đều khuyến cáo người hạn chế đốt vàng mã để khỏi gây ô nhiễm môi trường, đe dọa trực tiếp tới sức khỏe người dân. Hạn chế đốt vàng mã còn đỡ tốn kém lãng phí khi bỏ tiền thật mua vàng mã, còn tránh được các hình thức mê tín và những vụ cháy có nguyên nhân từ việc đốt vàng mã.

Ngọc Hà/GĐ&XH