Múa cồng chiêng chào mừng Lễ hội Thần làng

Theo đồng bào Chăm ở huyện Vân Canh, Chăm Hroi là những người Chăm ở vùng sau, vùng núi, vùng ven sông, suối, vùng núi thấp, ở hướng mặt trời mọc (A roi, hay Hroi là mặt trời) hướng Đông. Chăm Hroi đang là Chăm ở mặt trời lặn phía Tây. Trải qua quá trình lịch sử, người Chăm Hroi tích lũy cho mình một kho tàng văn hóa vật thể và phi vật thể vô cùng phong phú và đa dạng, đặc biệt là các lễ hội truyền thống của cộng đồng người Chăm Hroi như: Lễ cầu mưa, Lễ hội mặt trời-mặt trăng, Lễ đổ đầu, Lễ hội mừng năm mới, đặc biệt là Lễ hội Thần làng.

Mới đây, Lễ hội Thần làng (tiếng Chăm gọi là Quai Yang Cham) của đồng bào Chăm Hroi được phục dựng tại khu phố Hiệp Hà, thị trấn Vân Canh, huyện Vân Canh để bảo tồn phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của đồng bào dân tộc thiểu số và xây dựng thành sản phẩm du lịch để thu hút du khách.

Các thầy cúng thực hiện cúng thần làng với vật phẩm một con heo

Già làng, người có uy tín Nguyễn Thanh Bình, cho biết: Lễ hội Thần làng là một trong những phong tục truyền thống tốt đẹp của người Chăm, có ý nghĩa nhân văn, cầu mong cho nơi ở của dân làng mình luôn được bình yên, cầu cho các vị thần linh bảo vệ, che chở cho dân làng, mọi người luôn khỏe mạnh, trong cuộc sống lao động sản xuất luôn mưa hòa, gió thuận, cây trồng được đơm hoa, trĩu quả, cây lúa được đầy hạt, chăn nuôi gia súc, gia cầm không bị dịch bệnh, gia súc khỏe mạnh sinh trưởng thành đàn, gia cầm sinh nở thành bầy. Cầu cho mọi côn trùng, chim sóc không phá hoại mùa màng.

Lễ hội không chỉ là dịp để người Chăm Hroi thể hiện lòng kính trọng với tổ tiên và các vị thần, mà còn mang ý nghĩa gắn kết cộng đồng đoàn kết, cùng nhau tham gia, cùng nhau thực hiện các hoạt động cộng đồng, cùng nhau sum họp, vui chơi và gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống dân tộc.

Cúng thần núi vật phẩm một con dê và cúng hú lấy hồn vật phẩm một con gà

Thầy cúng Trần Kim Quẹo chia sẻ: Thời điểm tổ chức Lễ hội Thần làng thường vào tháng 2 đến tháng 5 âm lịch. Trước khi diễn ra Lễ hội 2 ngày, các bậc phụ lão thông báo đông đủ dân làng tại nhà rông để phân công nhiệm vụ cụ thể, các phần việc trong quá trình tổ chức Lễ hội Thần làng và thỏa thuận với nhau sẽ cùng quyên góp những lương thực, vật phẩm dâng lên ngày hội mà mỗi hộ gia đình làm ra, người có muối góp muối, có gạo góp gạo, có gà góp gà, còn con heo và con dê để làm lễ vật chính của Lễ hội Thần làng được cả làng thống nhất đóng góp trước một tháng.

Thầy cúng Trần Kim Quẹo bày tỏ: Lễ hội Thần làng gồm 4 nội dung cúng: Cúng giỗ ông bà (Quai A tâu mo, oi) vật phẩm một con heo, rượu, trầu cau, nến sáp ong, nước lã và gạo; cúng thần núi (Quai pa Khưng Yang Chơ, mét wa) vật phẩm một con dê; cúng thần làng (Quai Yang Cham) vật phẩm một con heo và cúng hú lấy hồn về (Quai nhô pơngal Pla Play wing) vật phẩm một con gà.

Múa trống đôi chúc mừng hoàn thành các nghi thức cúng

Để phát huy giá trị và bảo tồn Lễ hội Thần làng, ông Nguyễn Xuân Hòa, Phó Chủ tịch UBND thị trấn Vân Canh, chia sẻ: Sau Lễ hội này chúng tôi sẽ tiếp tục chung sức, đồng lòng, triển khai các giải pháp cụ thể vừa trước mắt, vừa lâu dài để tạo sức sống mới cho văn hóa truyền thống. Trong đó, tập trung phát huy vai trò của cộng đông dân cư, tạo nguồn lực kinh phí để duy trì việc tổ chức lễ hội và các lễ hội truyền thống tốt đẹp khác, tạo bản sắc riêng của vùng đồng bào dân tộc thiểu số và thúc đẩy phát triển du lịch toàn diện của địa phương.

Bà Huỳnh Thị Anh Thảo, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Bình Định chia sẻ: Việc tái hiện lại Lễ hội Thần làng nhằm triển khai hiệu quả Dự án 6 “Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch” thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 – 2030, góp phần tuyên truyền, quảng bá, bảo tồn không gian văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Bình Định nói chung và đồng bào Chăm Hroi nói riêng, gắn với phát triển du lịch, phục vụ nhu cầu tìm hiểu văn hóa và trải nghiệm của du khách, tạo nguồn tư liệu hỗ trợ công tác nghiên cứu, giảng dạy cho các nhà khoa học.

Múa giã gạo trong Lễ hội Thần làng