Hoàn thiện hạ tầng, tạo nền tảng phát triển nông thôn

Theo Quyết định số 70/2026/QĐ-UBND, Bộ tiêu chí xã nông thôn mới giai đoạn 2026 - 2030 trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh gồm 10 tiêu chí, bao quát nhiều lĩnh vực quan trọng như quy hoạch, hạ tầng kinh tế - xã hội, phát triển sản xuất, văn hóa, giáo dục, y tế, môi trường, chuyển đổi số và quốc phòng, an ninh.

Lãnh đạo xã Đường Hoa kiểm tra thực địa, khảo sát các công trình dự kiến đầu tư thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 - 2030.

Đáng chú ý, các chỉ tiêu được quy định theo từng nhóm xã, nhằm bảo đảm phù hợp với đặc điểm, điều kiện thực tế và định hướng phát triển của từng địa phương. Cách tiếp cận này tạo cơ sở để các xã xác định nhiệm vụ, huy động nguồn lực và tổ chức thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn tiếp theo.

Trong lĩnh vực quy hoạch, các xã phải có quy hoạch chung xã hoặc quy hoạch đô thị được phê duyệt, công bố công khai theo quy định và có kế hoạch triển khai thực hiện. Đồng thời, việc xây dựng quy hoạch chi tiết khu trung tâm xã, điểm dân cư mới và quản lý kiến trúc phải phù hợp với định hướng phát triển không gian nông thôn.

Đối với hạ tầng giao thông, bộ tiêu chí đặt ra yêu cầu tiếp tục nâng cao chất lượng và khả năng kết nối của hệ thống đường giao thông nông thôn. Trong đó, xã nhóm 1 phải có 100% đường thôn, ngõ, xóm được cứng hóa; đối với xã nhóm 2, tỷ lệ này đạt tối thiểu 90%.

Bên cạnh việc hoàn thiện hệ thống giao thông, cả hai nhóm xã đều phải bảo đảm ít nhất 50% chiều dài đường xã được trồng cây xanh dọc tuyến. Quy định này không chỉ hướng tới cải thiện hạ tầng mà còn góp phần xây dựng cảnh quan nông thôn xanh, sạch, đẹp.

Hệ thống thủy lợi tiếp tục được chú trọng nhằm phục vụ phát triển sản xuất nông nghiệp và chủ động ứng phó với thiên tai. Theo đó, tỷ lệ diện tích đất sản xuất nông nghiệp được tưới, tiêu chủ động phải đạt từ 90% đối với xã nhóm 1 và 85% đối với xã nhóm 2, gắn với ứng dụng công nghệ tiên tiến và các giải pháp sử dụng nước tiết kiệm.

Cùng với đó, tỷ lệ hộ được sử dụng điện an toàn, tin cậy, ổn định phải đạt từ 99%. Hạ tầng viễn thông được yêu cầu bảo đảm phủ sóng và cung cấp kết nối internet đến toàn bộ khu dân cư nông thôn và các vùng sản xuất.

Những yêu cầu này cho thấy việc xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn 2026–2030 không chỉ tập trung hoàn thiện các công trình hạ tầng thiết yếu mà còn chú trọng chất lượng sử dụng, tính kết nối và khả năng phục vụ phát triển kinh tế - xã hội lâu dài.

Phát triển kinh tế nông thôn gắn với sản phẩm OCOP và lợi thế địa phương

Một trong những nội dung đáng chú ý của bộ tiêu chí là yêu cầu nâng cao thu nhập, phát triển sản xuất theo hướng hiệu quả, bền vững và tăng cường liên kết thị trường.

Theo quy định, tốc độ tăng thu nhập bình quân đầu người phải đạt bình quân từ 10% mỗi năm. Đây là chỉ tiêu đặt ra yêu cầu đối với các địa phương trong việc chuyển đổi cơ cấu sản xuất, tạo việc làm và nâng cao giá trị kinh tế từ những ngành nghề có lợi thế.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, các xã cần phát triển vùng nguyên liệu tập trung đối với cây trồng, vật nuôi chủ lực, đáp ứng yêu cầu chứng nhận chất lượng, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

Đồng thời, phát triển các mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn được xác định là những nội dung quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm tác động đến môi trường và gia tăng giá trị sản phẩm.

Người dân phấn khởi bên cây vải trĩu quả, thể hiện tiềm năng phát triển sản xuất nông nghiệp, nâng cao thu nhập trong xây dựng nông thôn mới.

Đặc biệt, chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) tiếp tục được gắn với quá trình xây dựng nông thôn mới. Theo bộ tiêu chí, các địa phương phải có kế hoạch và tổ chức thực hiện hiệu quả việc phát triển sản phẩm OCOP trên cơ sở khai thác đặc trưng, thế mạnh của từng vùng.

Đối với Quảng Ninh, địa phương có nhiều tiềm năng về sản phẩm nông nghiệp, thủy sản, sản phẩm truyền thống và du lịch cộng đồng, yêu cầu này tạo cơ sở để tiếp tục phát huy giá trị các sản phẩm đặc trưng, gắn phát triển sản xuất với xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Không chỉ dừng ở phát triển sản phẩm, bộ tiêu chí còn đặt ra yêu cầu nâng cao hiệu quả hoạt động của hợp tác xã, thúc đẩy kinh tế tư nhân và các mô hình sản xuất, kinh doanh tại khu vực nông thôn.

Theo đó, mỗi xã phải có hợp tác xã hoạt động hiệu quả. Riêng xã nhóm 2 phải có ít nhất một tổ khuyến nông cộng đồng hoạt động hiệu quả. Tỷ lệ hộ nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi phải đạt từ 60% đối với xã nhóm 1 và từ 50% đối với xã nhóm 2.

Bên cạnh đó, các địa phương cần có hoạt động phát triển kinh tế tư nhân gắn với tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người lao động; đồng thời đáp ứng yêu cầu về khu công nghiệp, cụm công nghiệp, làng nghề được công nhận hoặc khu vực sản xuất, dịch vụ có quy mô phù hợp, được quy hoạch và đầu tư theo quy định.

Đây là nội dung có ý nghĩa đối với việc phát triển ngành nghề nông thôn, bởi hoạt động sản xuất không chỉ cần duy trì các giá trị truyền thống mà còn phải từng bước nâng cao năng suất, chất lượng, mở rộng thị trường và đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường.

Đối với những địa phương có tiềm năng du lịch nông thôn, bộ tiêu chí cũng đặt ra yêu cầu đầu tư hạ tầng kết nối đồng bộ, phát huy đặc trưng bản địa và bảo đảm hiệu quả hoạt động đối với các mô hình du lịch thuộc quy hoạch chung xã.

Thông qua những yêu cầu này, phát triển kinh tế nông thôn được định hướng theo hướng đa dạng hóa sinh kế, nâng cao giá trị sản xuất, phát huy vai trò của hợp tác xã, doanh nghiệp và người dân trong chuỗi liên kết sản xuất – tiêu thụ.

Nâng cao chất lượng đời sống, bảo đảm an sinh xã hội

Song song với phát triển kinh tế, bộ tiêu chí xã nông thôn mới giai đoạn 2026–2030 tiếp tục đặt trọng tâm vào nâng cao chất lượng đời sống vật chất và tinh thần của người dân.

Trong lĩnh vực lao động và giáo dục, tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ phải đạt từ 40% đối với xã nhóm 1 và từ 35% đối với xã nhóm 2. Tỷ lệ người trong độ tuổi theo học các trình độ sau trung học phổ thông được quy định tương ứng là 60% và 50%.

Các xã phải đáp ứng yêu cầu về phát triển văn hóa, giáo dục và tiêu chí quốc gia về y tế. Trong đó, trạm y tế xã được tổ chức theo mô hình đơn vị sự nghiệp công lập, bảo đảm cung ứng các dịch vụ thiết yếu về phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe ban đầu, khám, chữa bệnh và chăm sóc xã hội.

Hội viên Hội Nông dân phường Đông Mai chung tay thực hiện công trình “Cánh đồng không rác”, góp phần bảo vệ môi trường, xây dựng cảnh quan nông thôn xanh, sạch, đẹp.

Đối với công tác giảm nghèo, tỷ lệ nghèo đa chiều được quy định không quá 1% ở xã nhóm 1 và không quá 4% ở xã nhóm 2. Tỷ lệ hộ có nhà ở kiên cố phải đạt tương ứng từ 95% và 85%.

Tiếp cận nguồn nước sạch cũng là một trong những nội dung được chú trọng. Theo đó, tỷ lệ hộ sử dụng nước sạch theo quy chuẩn phải đạt từ 85% đối với xã nhóm 1 và từ 75% đối với xã nhóm 2. Trong đó, tỷ lệ sử dụng nước sạch từ công trình cấp nước tập trung phải đạt lần lượt từ 70% và 60%.

Ngoài ra, bộ tiêu chí còn đề cập đến việc thực hiện các tiêu chuẩn về xây dựng gia đình, bảo đảm bình đẳng giới, phòng ngừa bạo lực trên cơ sở giới, phòng chống xâm hại trẻ em và bảo đảm an toàn thực phẩm.

Các yêu cầu này thể hiện định hướng xây dựng nông thôn mới không chỉ dựa trên những chỉ số tăng trưởng kinh tế hay mức độ hoàn thiện hạ tầng, mà còn hướng đến chất lượng cuộc sống, khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu và môi trường sống an toàn cho người dân.

Chuyển đổi số gắn với yêu cầu xây dựng nông thôn thông minh

Một điểm đáng chú ý trong Bộ tiêu chí xã nông thôn mới giai đoạn 2026–2030 của Quảng Ninh là khoa học, công nghệ và chuyển đổi số được xác định thành một tiêu chí riêng, gắn với yêu cầu hiện đại hóa hoạt động quản lý, sản xuất và phục vụ người dân.

huyển đổi số gắn với xây dựng nông thôn thông minh tại Quảng Ninh, thúc đẩy ứng dụng công nghệ trong sản xuất nông nghiệp, thương mại điện tử và dịch vụ công trực tuyến, hướng tới phát triển nông thôn hiện đại, xanh và bền vững. (Ảnh minh họa: AI)

Theo đó, các xã phải đáp ứng yêu cầu về điểm bưu chính phục vụ công cộng, chính quyền số, số hóa dữ liệu trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, đồng thời triển khai hiệu quả hoạt động thương mại điện tử.

Đặc biệt, mỗi xã phải có ít nhất một mô hình thôn thông minh. Đây là yêu cầu nhằm thúc đẩy ứng dụng công nghệ vào đời sống nông thôn, từ hoạt động quản lý cộng đồng đến cung cấp thông tin và tiếp cận các dịch vụ thiết yếu.

Đối với sản xuất nông nghiệp và ngành nghề nông thôn, chuyển đổi số cũng mở ra hướng tiếp cận mới trong quảng bá, giới thiệu và tiêu thụ sản phẩm. Việc ứng dụng thương mại điện tử có thể giúp hợp tác xã, doanh nghiệp và các cơ sở sản xuất mở rộng kênh phân phối, tiếp cận khách hàng và nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Cùng với đó, yêu cầu phủ sóng viễn thông, kết nối internet đến toàn bộ khu dân cư nông thôn và vùng sản xuất được xem là nền tảng quan trọng để người dân tiếp cận công nghệ, từng bước tham gia vào quá trình chuyển đổi số.

Trong hoạt động quản lý nhà nước, các địa phương phải bảo đảm Trung tâm Phục vụ hành chính công hoạt động hiệu quả, tỷ lệ thủ tục hành chính được thực hiện theo dịch vụ công trực tuyến toàn trình đạt từ 90%.

Như vậy, chuyển đổi số trong xây dựng nông thôn mới không chỉ là đầu tư hạ tầng công nghệ mà còn gắn với đổi mới phương thức quản lý, nâng cao chất lượng phục vụ người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn.

Chú trọng bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế xanh và tuần hoàn

Bảo vệ môi trường tiếp tục là một trong những yêu cầu quan trọng trong xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026–2030, đặc biệt trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp, phát triển làng nghề và các hoạt động kinh tế nông thôn ngày càng đặt ra yêu cầu cao về sử dụng tài nguyên và xử lý chất thải.

Theo bộ tiêu chí, tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt được phân loại, thu gom, xử lý phải đạt từ 80% trở lên; tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt được chôn lấp trực tiếp không vượt quá 50% tổng lượng phát sinh.

Đối với hoạt động chăn nuôi, tỷ lệ xử lý, tái chế chất thải phải đạt từ 90%. Trong đó, xã nhóm 1 phải có ít nhất hai mô hình xử lý, tuần hoàn chất thải chăn nuôi; xã nhóm 2 có ít nhất một mô hình.

Bên cạnh đó, tỷ lệ xử lý, tái chế phụ phẩm nông nghiệp phải đạt từ 95% đối với xã nhóm 1 và từ 90% đối với xã nhóm 2.

Các chỉ tiêu này đặt ra yêu cầu thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn trong sản xuất nông nghiệp, từng bước tận dụng phụ phẩm, giảm lượng chất thải phát sinh và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và làng nghề thuộc diện áp dụng, bộ tiêu chí yêu cầu tuân thủ quy hoạch và các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường.

Đây là nội dung đáng quan tâm đối với các địa phương có hoạt động sản xuất ngành nghề nông thôn, bởi phát triển kinh tế cần đi đôi với kiểm soát ô nhiễm, bảo đảm môi trường sống và duy trì điều kiện phát triển lâu dài.

Trong xử lý nước thải sinh hoạt, tỷ lệ nước thải được thu gom, xử lý bằng biện pháp phù hợp phải đạt từ 50%. Riêng xã nhóm 1 còn phải có ít nhất một công trình xử lý nước thải sinh hoạt đáp ứng yêu cầu.

Cùng với việc xử lý chất thải, các xã phải xây dựng cảnh quan xanh, sạch, đẹp, an toàn; triển khai mô hình cải tạo, phục hồi cảnh quan và xử lý chất lượng nước mặt tại ao, hồ, kênh, mương.

Những yêu cầu này góp phần định hướng xây dựng không gian nông thôn hài hòa giữa phát triển sản xuất, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và nâng cao chất lượng môi trường sống.

Nâng cao hiệu quả quản lý, bảo đảm quốc phòng và an ninh nông thôn

Bên cạnh các chỉ tiêu về kinh tế, xã hội và môi trường, Bộ tiêu chí xã nông thôn mới giai đoạn 2026–2030 còn đề cao vai trò của hệ thống chính trị cơ sở, hiệu quả quản lý nhà nước và việc bảo đảm an ninh, trật tự tại địa phương.

Theo quy định, Đảng bộ, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội cấp xã phải được đánh giá, xếp loại hoàn thành tốt nhiệm vụ trở lên.

Các xã đồng thời phải đạt chuẩn tiếp cận pháp luật, duy trì hiệu quả phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, bảo đảm chất lượng hoạt động của lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở.

Đáng chú ý, bộ tiêu chí đặt ra yêu cầu có hệ thống camera ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) phục vụ giám sát an ninh trên địa bàn toàn xã. Đây là một trong những nội dung thể hiện định hướng ứng dụng công nghệ vào công tác quản lý, bảo đảm an ninh, trật tự tại khu vực nông thôn.

Cùng với đó, các địa phương phải chú trọng xây dựng lực lượng dân quân vững mạnh, rộng khắp, hoàn thành các chỉ tiêu về quân sự, quốc phòng.

Riêng đối với các đặc khu, Quyết định số 70/2026/QĐ-UBND quy định phải đáp ứng từ 70% trở lên số nội dung tiêu chí yêu cầu đối với xã nhóm 1.

Trong đó, một số nội dung bắt buộc phải đáp ứng gồm tốc độ tăng thu nhập bình quân đầu người; phát triển sản phẩm OCOP gắn với thế mạnh địa phương; phát triển kinh tế tư nhân gắn với việc làm, thu nhập; tỷ lệ nghèo đa chiều; sử dụng nước sạch và bảo đảm an toàn thực phẩm.

Quy định này cho thấy việc triển khai bộ tiêu chí có tính đến đặc thù của từng đơn vị hành chính, đồng thời vẫn đặt trọng tâm vào những chỉ tiêu trực tiếp phản ánh chất lượng phát triển và đời sống người dân.

Hướng tới nông thôn phát triển toàn diện, bền vững

Việc ban hành Bộ tiêu chí xã nông thôn mới giai đoạn 2026–2030 là cơ sở để tỉnh Quảng Ninh và các địa phương cụ thể hóa nhiệm vụ, xác định mục tiêu, xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn tiếp theo.

Ông Nguyễn Sỹ Bính, thành viên Hợp tác xã Nuôi trồng thủy sản đảo Phất Cờ (đặc khu Vân Đồn), gương mặt tiêu biểu được lựa chọn tôn vinh danh hiệu “Nông dân Quảng Ninh xuất sắc” năm 2026.

Theo phân công, Sở Nông nghiệp và Môi trường giữ vai trò chủ trì phối hợp, đôn đốc và tổng hợp kết quả thực hiện; các sở, ngành, chính quyền địa phương triển khai nhiệm vụ theo chức năng, trách nhiệm được giao. Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội tham gia tuyên truyền, vận động và giám sát quá trình thực hiện.

Từ các yêu cầu về nâng cao thu nhập, phát triển sản phẩm OCOP, thúc đẩy kinh tế tư nhân, hoàn thiện hạ tầng đến bảo vệ môi trường và chuyển đổi số, có thể thấy bộ tiêu chí hướng tới sự phát triển đồng bộ giữa kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường tại khu vực nông thôn.

Trong đó, phát triển sản phẩm đặc trưng, nâng cao hiệu quả hoạt động của hợp tác xã, phát huy giá trị làng nghề và thúc đẩy ứng dụng khoa học, công nghệ là những nội dung có ý nghĩa đối với quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn.

Để các mục tiêu trở thành kết quả thực tế, việc tổ chức thực hiện cần gắn với điều kiện từng địa phương, khả năng huy động nguồn lực và sự tham gia của người dân, doanh nghiệp, hợp tác xã.

Với hệ thống tiêu chí cụ thể, bao quát nhiều lĩnh vực, Quảng Ninh tiếp tục đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng xây dựng nông thôn mới theo hướng hiện đại, xanh và bền vững, trong đó người dân vừa là chủ thể tham gia, vừa là đối tượng thụ hưởng những thành quả phát triển.

(Bài viết có sự phối hợp với Chi cục Kinh tế hợp tác và phát triển nông thôn - Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Quảng Ninh)