Tương Thạch Đồng từ lâu đã nổi tiếng thơm ngon. Thứ tương được làm từ gạo nếp qua quá trình chế biến ủ cùng mốc tương, nước đỗ mà thành. Tương Bợ nguyên chất để càng lâu càng đỏ, càng ngọt. Các món ăn chế biến từ cá, đặc biệt là loại cá sống ở sông Đà khi được kho, om, nướng chả,... mà pha chế với tương Bợ thì lên màu đỏ thậm, nấu bốc mùi lên thơm ngậy, ăn rất ngon.

Cùng với tương Dục Mỹ, tương làng Bợ trở thành món quà đặc sản ý nghĩa cho du khách. Nếu tương Dục Mỹ có vị ngọt dịu và sắc vàng sánh thì tương làng Bợ lại ngọt đậm đà, thanh sạch, tinh khiết như chính tấm lòng chân thật của những con người tảo tần, lam lũ nơi đây. Để ra được sản phẩm chất lượng, đáp ứng thị hiếu người tiêu dùng, người làm tương phải cẩn thận, chăm chút trong từng công đoạn chế biến, từ khâu chọn nguyên liệu, ủ muối, ngâm nước đỗ. Có tận mắt theo dõi quy trình sản xuất tương, hít hà mùi thơm lựng từ những chum tương đặc vàng sóng sánh mới thấm thía những say mê, gắn bó và tâm huyết của người làm. Theo bà Nguyễn Thị Thanh Xoan, 75 tuổi, một “nghệ nhân” làm tương ở khu 3 làng Bợ, một gia đình đã có 4 đời cha truyền con nối làm nghề tương truyền thống này, bí quyết để làm ra một mẻ tương ngon chính là ở khâu lựa chọn nước ngâm. Nước ngâm đậu phải bằng nước giếng khơi mạch rừng chứ không được dùng nước đun sôi để nguội, như vậy tương mới đậm đà, tinh khiết.

Làng Bợ nằm trọn trong khu 3 và khu 4 của xã Thạch Đồng, huyện Thanh Thủy với gần 400 hộ dân, nghề làm tương đã có chỗ đứng, mang lại nguồn thu nhập chính cho nhiều hộ dân. Để duy trì, nhân rộng, khuyến khích phát triển nghề sản xuất tương truyền thống; tranh thủ sự chỉ đạo, giúp đỡ của tỉnh, của huyện, xã đã có nhiều biện pháp nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các hộ sản xuất; đồng thời tuyên truyền, quảng bá, giới thiệu rộng rãi, mở thêm các điểm bán hàng nên sản phẩm tương làng Bợ đã có sức tiêu thụ ở các thị trường trong và ngoài tỉnh. Đồng thời, chất lượng tương làng Bợ ngày càng được quan tâm, chú trọng. Tuy các công đoạn làm tương ở đây đều được làm thủ công nhưng vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm luôn được đảm bảo. Các dụng cụ làm tương đều được cọ rửa sạch sẽ và phơi khô trước khi làm, quá trình ủ mốc, lên men đều được tiến hành một cách công phu và cẩn thận. Tương ngon còn phải chứa cả Tâm của người làm. Như bà Chu Thị Hiệp - một “Nghệ nhân” 40 năm gắn bó với nghề làm tương nổi tiếng của làng Bợ, dù đã có “thương hiệu”, mỗi tháng bình quân gia đình bà sản xuất khoảng 2000 lít tương nhưng bà luôn khuyên dạy con cháu phải giữ chữ Tín với khách hàng, chú trọng chất lượng chứ không chạy theo số lượng. Chính bởi tâm huyết và những bí quyết gia truyền riêng biệt mà 2 cơ sở sản xuất tương Phượng Hiệp và Triệu Xoan luôn là những cái tên khách gần xa tìm đến mỗi lần có dịp ghé qua Thanh Thủy.

Nghề làm tương Bợ ở xã Thạch Đồng đã mang lại hiệu quả cả về mặt kinh tế và mặt xã hội, góp thêm lời giải cho bài toán xóa đói - giảm nghèo, tận dụng nguồn nhân lực ở địa phương và còn là một hướng đi trong sản xuất các sản phẩm truyền thống, có tính thương mại, dịch vụ, phục vụ cho du khách khi về với địa bàn giàu tiềm năng, thế mạnh phát triển du lịch như Thanh Thủy. Tới đây, để nghề truyền thống này thực sự phát triển, phát huy hiệu quả, Đảng ủy - UBND xã chủ trương dành nguồn lực đáng kể cho phát triển làng nghề; nhân rộng các mô hình, điển hình; chỉ đạo các hộ sản xuất nâng cao chất lượng, giữ vững thương hiệu sản phẩm, đảm bảo tốt vệ sinh an toàn thực phẩm; đi đôi với tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, quảng bá, giới thiệu rộng rãi sản phẩm; tích cực tìm kiếm thị trường, tạo chỗ đứng vững chắc cho tương làng Bợ.

Mỗi chai tương làng Bợ có giá từ 10 đến 30 nghìn đồng nhưng đều tốn hao công sức, gói ghém sự tinh tế của người làm, lưu giữ hồn quê mộc mạc, nghĩa tình. Mong rằng tương lai gần, tương làng Bợ sẽ có chỗ đứng vững chắc trong lòng người dân Việt Nam, là món quà du lịch ý nghĩa cho những người xa quê và khách du lịch quốc tế.

Dương Vy