Thành tựu lớn nhưng vị thế chưa tương xứng

Gần bốn thập niên đổi mới đã chứng kiến sự vươn lên mạnh mẽ của nông nghiệp Việt Nam, từ nền sản xuất tự cung tự cấp trở thành một trong những trụ đỡ của nền kinh tế. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu đạt 70,09 tỷ USD, tăng 12% so với năm trước; trong đó nông sản đạt 37,25 tỷ USD, thủy sản 11,32 tỷ USD và lâm sản 18,5 tỷ USD.

Đại sứ đặc mệnh và Tham tán thương mại Việt Nam tại Nhật đến tham quan Khu gian hàng Việt Nam tại Foodex Japan 2026

Nhiều mặt hàng chủ lực như cà phê, rau quả, hạt điều, hồ tiêu, gỗ và sản phẩm gỗ tiếp tục duy trì đà tăng trưởng cả về sản lượng lẫn giá trị. Hàng hóa Việt Nam hiện diện rộng khắp tại các thị trường lớn ở châu Á, châu Âu và châu Mỹ, cho thấy năng lực thích ứng và sức chống chịu của ngành nông nghiệp trong bối cảnh biến động toàn cầu.

Tuy nhiên, nhìn ở góc độ chiến lược, kim ngạch cao chưa đồng nghĩa với vị thế cao. Phần lớn nông sản Việt Nam vẫn đang ở phân khúc giá trị gia tăng thấp, thương hiệu chưa mạnh, khả năng chi phối thị trường và định giá còn hạn chế.

Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết: từ “bán được hàng” phải tiến tới “bán được giá trị”; từ mở rộng thị phần sang nâng cao chất lượng hiện diện trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Thương hiệu phải được xây dựng từ chuỗi giá trị xanh và số

Trong thương mại hiện đại, thương hiệu không còn được quyết định bởi bao bì hay khẩu hiệu, mà bởi chất lượng thực, tiêu chuẩn thực và dữ liệu minh bạch. Đối với nông sản, điều này đồng nghĩa với việc phải đảm bảo truy xuất nguồn gốc, sản xuất an toàn, thân thiện môi trường và ổn định chất lượng.

Kinh tế xanh đang trở thành trụ cột trung tâm. Xu hướng tiêu dùng bền vững, chuẩn ESG, kinh tế tuần hoàn và yêu cầu giảm phát thải đang tái định hình luật chơi thương mại toàn cầu. Sản phẩm không chỉ cạnh tranh về giá mà còn về “dấu chân carbon” và trách nhiệm môi trường.

Lễ ký kết hợp tác giữa Trung tâm XTTM Nông nghiệp và TikTok Việt Nam năm 2023

Triển lãm Xanh Thế giới GREEN×EXPO 2027 tại Yokohama (Nhật Bản) với chủ đề “Scenery of the Future for Happiness”, diễn ra từ ngày 19/3 đến 26/9/2027, nhấn mạnh tầm nhìn về một xã hội hài hòa với môi trường. Định hướng này cho thấy phát triển xanh đã trở thành xu thế tất yếu của toàn cầu.

Việc Việt Nam chuẩn bị tham gia GREEN×EXPO 2027 là cơ hội quan trọng để giới thiệu hình ảnh một nền nông nghiệp mới - xanh hơn, hiện đại hơn và có trách nhiệm hơn. Đây không chỉ là hoạt động xúc tiến thương mại, mà còn là bước đi định vị thương hiệu quốc gia.

Hướng tới 100 tỷ USD: Cần chiến lược chủ động và dài hạn

Mục tiêu đạt 95 - 100 tỷ USD vào năm 2030 là hoàn toàn khả thi nếu Việt Nam kiên định chiến lược phát triển dựa trên ba trụ cột: thị trường hiện đại, thương hiệu mạnh và chuỗi giá trị xanh - số.

Ông Khuất Đông Ngọc - Tổng GĐ FAO thăm Khu triển lãm trưng bày nông sản của Trung tâm XTTM Nông nghiệp năm 2025

Trước hết, cần chuyển mạnh từ tư duy “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp theo tín hiệu thị trường”. Sản xuất phải gắn với nhu cầu tiêu dùng; vùng nguyên liệu gắn với chế biến; chế biến gắn với phân phối và thương hiệu.

Bên cạnh đó, đa dạng hóa thị trường là yêu cầu sống còn trong bối cảnh rủi ro địa chính trị và bảo hộ thương mại gia tăng. Không chỉ giữ vững thị trường truyền thống, Việt Nam cần mở rộng sang các thị trường tiềm năng và gia tăng hiện diện trong hệ thống phân phối hiện đại, thương mại điện tử xuyên biên giới.

Xúc tiến thương mại cũng cần được nâng tầm theo hướng chuyên nghiệp, gắn với phân tích thị trường, xây dựng thương hiệu và kết nối trực tiếp với các nhà mua hàng quốc tế. Những sự kiện toàn cầu như GREEN×EXPO 2027 cần được tận dụng như cơ hội định vị hình ảnh quốc gia.

Đồng thời, doanh nghiệp phải trở thành trung tâm của chuỗi giá trị, với sự hỗ trợ từ Nhà nước về vùng nguyên liệu, chế biến sâu, logistics, chứng nhận xanh, truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số.

Khẳng định vị thế trong kỷ nguyên xanh và số

Đoàn Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam tham dự Tọa đàm kết nối giao thương Trung Quốc - Việt Nam tại Quảng Đông, Trung Quốc năm 2024

Xây dựng thương hiệu nông sản không chỉ là câu chuyện của từng ngành hàng, mà là một phần của thương hiệu quốc gia. Khi thế giới nhắc đến nông sản Việt Nam, đó phải là hình ảnh của sản phẩm chất lượng, an toàn, minh bạch và có trách nhiệm với môi trường.

Thành tựu 70,09 tỷ USD năm 2025 là một dấu mốc quan trọng, nhưng cũng là điểm khởi đầu cho một giai đoạn phát triển cao hơn. Mục tiêu không chỉ là tăng trưởng về quy mô, mà là nâng cao giá trị, vị thế và tiếng nói trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Với nền tảng đã có và định hướng đúng, cùng quyết tâm chuyển đổi mạnh mẽ, nông nghiệp Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để chinh phục mốc 100 tỷ USD vào năm 2030 không chỉ bằng sản lượng, mà bằng chất lượng, thương hiệu và sự phát triển bền vững.