Ngày 15/4/1998, ông Trần Viết Châu chuyển nhượng cho ông Nguyễn Hoa Tiêu lô đất diện tích 204,75m2, thửa 64, tờ bản đồ số 21 tại tổ 25 phường Khuê Trung, quận Cẩm Lệ (Đà Nẵng), với giá trị 40.950.000 đồng (tương đương 200.000đ/m2). Quá trình thực hiện chuyển nhượng quyền sử dụng đất (CNQSDĐ), ông Châu tự ý định đoạt quyền sử dụng đất của mình mà không có sự đồng ý của bà Phan Thị Tiếp (vợ ông Châu), đồng sở hữu tại thửa đất trên. Vì vậy tại phiên tòa sơ thẩm, bản án số 31/2011/DS-ST ngày 05/5/2011 do TAND quận Cẩm Lệ thụ lý khẳng định: “...Quá trình thực hiện việc CNQSDĐ cho nhau, ông Châu đã tự ý định đoạt quyền sử dụng đất của mình mà không có sự đồng ý của bà Phan Thị Tiếp. Như vậy, hợp đồng CNQSDĐ là giao dịch dân sự đã vi phạm điều cấm của pháp luật tức là không có sự đồng ý của đồng sở hữu về tài sản định đoạt, xâm phạm đến quyền lợi của bà Tiếp. Do đó, hợp đồng này vô hiệu về nội dung theo Quy định Điều 128 Bộ luật Dân sự...”.

ÔngTrần Viết Châu trên phần đất đang tranh chấp

Khi giao dịch dân sự vô hiệu thì các bên khôi phục lại hiện trạng ban đầu, hoàn trả cho nhau những gì đã nhận. Tuy nhiên, trên diện tích đất chuyển nhượng như trên vợ chồng ông Tiêu bà Niên đã xây dựng nhà cấp 4 và đã sử dụng cũng như đóng thuế cho Nhà nước từ nhiều năm nay. Vì vậy, HĐXX đã giao cho ông Tiêu, bà Niên được tiếp tục sử dụng diện tích đất thực tế là 102,95m2, đối với 97,8m2 còn lại giao trả lại cho ông Châu, bà Tiếp là hợp tình hợp lý, bảo đảm quyền lợi cho cả hai bên.

Điều gây thắc mắc là vợ chồng ông Châu muốn nhận lại diện tích đất 97,8m2 trên phải có nghĩa vụ bồi thường tiền chênh lệch giá đất cho vợ chồng ông Tiêu là 423.433.902 đồng. Đồng thời phải hoàn trả số tiền nhận chuyển nhượng ban đầu 19.560.000đ. Vậy số tiền mà ông Châu bà Tiếp phải bồi thường cho ông Tiêu bà Niên là 442.993.902 đồng. Tại phiên tòa ông Châu khai rằng chỉ nhận từ ông Tiêu số tiền là 10 triệu, nhưng ông Tiêu cho rằng ông Châu đã nhận đủ số tiền 40.950.000 đồng. Các giấy tờ nhận tiền hiện nay ông Tiêu đã bị thất lạc. Tại phiên sơ thẩm, TAND quận Cẩm Lệ xét thấy: “...Ông Châu không cung cấp được chứng cứ để chứng minh cho lời khai của mình là có căn cứ, hơn nữa ông Tiêu không thừa nhận điều này nên HĐXX căn cứ vào giá tiền theo hợp đồng chuyển nhượng để xác định số tiền ông Châu nhận của ông Tiêu 40.950.000 đồng là có cơ sở”.

Khi đưa ra những luận điểm này, HĐXX đã “quên” rằng theo quy định tại Điều 79 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004, nghĩa vụ chứng minh việc bên mua đã giao đủ tiền cho bên bán theo Hợp đồng CNQSDĐ ngày 15/4/1998 thuộc về trách nhiệm của ông Nguyễn Hoa Tiêu. Việc ông Tiêu không chứng minh được ông Châu đã nhận đủ tiền theo hợp đồng thì phải chịu hậu quả của việc không chứng minh được. Việc ông Tiêu không hoàn thành nghĩa vụ thanh toán 100% số tiền theo hợp đồng, đã khẳng định hợp đồng này một lần nữa không có hiệu lực. Việc tòa sơ thẩm quyết định vợ chồng ông Châu có nghĩa vụ bồi thường tiền chênh lệch giá đất trên là không có cơ sở.

Tòa trọng cung… hơn trọng cứ

Không đồng tình với một phần Quyết định của TAND quận Cẩm Lệ, vợ chồng ông Châu tiếp tục làm đơn kháng án lên TAND T.P Đà Nẵng. Ngày 31/8/2011 TANDT.P Đà Nẵng đã thụ lý hồ sơ tại Bản án số: 65/2011/DS-PT. Tại phiên phúc thẩm, HĐXX tiếp tục bỏ qua những Quy định tại khoản 2 Điều 79 - Bộ luật tố tụng Dân sự năm 2004: Nghĩa vụ chứng minh. Ghi rõ “Đương sự phản đối yêu cầu của người khác đối với mình phải chứng minh sự phản đối đó là có căn cứ và phải đưa ra chứng cứ để chứng minh”. Khi HĐXX tiếp tục khẳng định ông Châu phải là người có trách nhiệm chứng minh việc mình chưa nhận đủ tiền theo Hợp đồng CNQSDĐ ngày 15/4/1998.

HĐXX tòa phúc thẩm đã bác Quyết định hủy bỏ một phần hợp đồng CNQSDĐ tại phiên sơ thẩm, ra Quyết định “Công nhận toàn bộ nhà và đất tại thửa 64, tờ bản đồ số 21 ở tổ 25, phường Khuê Trung, quận Cẩm Lệ, TP Đà Nẵng gồm có: Ngôi nhà cấp 4, mái tole, tường xây, trần la phông, gác xếp, diện tích xây dựng 83m2, diện tích sử dụng 93,175m2 nằm trên lô đất diện tích 200,75m2”. Dựa trên những điểm viện dẫn tại tiểu mục b.3 mục 2.3 NQ 02/2004/HĐTP, ngày 10/8/2004 của HĐTP TAND Tối cao. Nhưng HĐXX lại cố tình viện dẫn nửa vời, có dấu hiệu “đánh trống bỏ dùi”. Khi chỉ viện dẫn những tình tiết có lợi cho vợ chồng ông Tiêu bà Niên.“...Nếu sau khi thực hiện hợp đồng chuyển nhượng, bên nhận chuyển nhượng đất đã trồng cây lâu năm, đã làm nhà kiên cố... và bên chuyển nhượng không phản đối và cũng không bị cơ quan Nhà nước có thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai thì Tòa án công nhận hợp đồng chuyển nhượng đó...”mà quên mất rằng cũng tại tiểu mục b.3 mục 2.3, NQ 02/2004/HĐTP cũng Quy định “...Nếu bên nhận chuyển nhượng chỉ làm nhà trên một phần đất, thì Tòa án công nhận phần hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất có nhà ở và hủy phần hợp đồng đối với diện tích đất còn lại, buộc bên nhận chuyển nhượng giao trả phần đất đó cho bên chuyển nhượng...”

Trong kết luận của cả hai bản án cấp sơ thẩm và phúc thẩm còn nhiều tình tiết chưa được công khai minh bạch, có dấu hiệu vi phạm luật tố tụng dân sự gây ra những thiệt hại cho người dân. Chúng tôi sẽ tiếp tục điều tra vấn đề này trong những bài tiếp theo.

ĐIỀN NAM