Với 219 hộ dân, trong đó 95% là người Ba Na, nghề dệt thổ cẩm ở Xí Thoại đã hình thành từ trước năm 1945, ban đầu phục vụ nhu cầu sinh hoạt của cộng đồng. Từ năm 2000, nghề được khôi phục và phát triển trở lại với sự tham gia ban đầu của 16 hộ, đến nay đã có hơn 40 gia đình duy trì hoạt động dệt.

Các sợi chỉ đỏ, trắng, đen tạo nên hoa văn đặc sắc và ý nghĩa riêng của mỗi tấm thổ cẩm.

Người dân nơi đây chủ yếu làm nương, làm rẫy, nhưng khi có đơn đặt hàng, họ lại tập trung dệt theo mẫu mã yêu cầu. Công đoạn quan trọng nhất là lên khung, đòi hỏi kỹ thuật và sự cẩn thận để hoa văn được đều và sắc nét. Các nghệ nhân còn chủ động học hỏi, cải tiến mẫu mã để đáp ứng thị hiếu thị trường. Trước đây chỉ dệt váy áo, khăn, chăn…, giờ họ đã tạo ra khoảng 20 loại sản phẩm mới như móc khóa, túi xách, ví tiền, túi dây rút, khăn choàng…, giá dao động từ 15 nghìn đến 3 triệu đồng. Những sản phẩm này không chỉ phục vụ sinh hoạt mà còn trở thành quà tặng giàu giá trị văn hóa.

Nghệ nhân dệt thổ cẩm ở Xí Thoại giới thiệu cho du khách về hoa văn thổ cẩm.

Điểm đặc biệt của thổ cẩm Xí Thoại nằm ở hoa văn thủ công với màu sắc truyền thống như đỏ, trắng, đen – mỗi màu đều mang ý nghĩa tâm linh và thẩm mỹ riêng của người Ba Na. Hoa văn không chỉ để trang trí mà còn biểu tượng cho sự gắn bó với thiên nhiên, núi rừng và tín ngưỡng bản địa. Nhờ đó, sản phẩm thổ cẩm nơi đây mang đậm dấu ấn văn hóa và trở thành công cụ quảng bá sinh động cho địa phương.

Hiện nay, làng nghề Xí Thoại dần trở thành điểm đến văn hóa – trải nghiệm hấp dẫn. Nhiều du khách bày tỏ sự thích thú khi được tự tay dệt thổ cẩm cùng nghệ nhân. Những món quà như móc khóa hay túi nhỏ được làm thủ công trở nên có ý nghĩa đặc biệt, vừa là kỷ niệm, vừa thể hiện sự trân trọng với nét đẹp truyền thống. Nghề dệt còn góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập cho các hộ gia đình tham gia, đồng thời gắn bó với loại hình văn hóa nghệ thuật “Trống đôi, Cồng ba, Chiêng năm” – Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, trở thành yếu tố cốt lõi của phát triển du lịch cộng đồng tại địa phương.

Du khách trực tiếp trải nghiệm dệt thổ cẩm ở làng nghề Xí Thoại.

Xác định vai trò chiến lược của nghề dệt trong phát triển kinh tế - văn hóa, Đại hội Đảng bộ xã Xuân Lãnh nhiệm kỳ 2025–2030 đã chọn nghề dệt thổ cẩm là ngành nghề mũi nhọn. Chính quyền địa phương đang huy động nguồn lực xây dựng khu trình diễn và trải nghiệm dệt tại Xí Thoại, đẩy mạnh quảng bá và xúc tiến đầu tư các điểm du lịch đã quy hoạch, trong đó có suối Mơ, suối Vực Hòm... kết hợp với không gian văn hóa truyền thống để tạo ra sản phẩm du lịch cộng đồng đặc trưng. Đây không chỉ là hướng đi phù hợp với bối cảnh hội nhập, mà còn góp phần bền vững trong bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của dân tộc Ba Na.