Dàn nhạc Ngũ âm Khmer (Plêng Pinn Peat). Ảnh:ST

Những thanh âm nguyên sơ từ núi rừng và miền Tây Nam Bộ

Trong đời sống của người Mường, bộ chiêng giữ vị trí thiêng liêng, gắn chặt với các nghi lễ quan trọng, từ lễ hội cộng đồng đến những sự kiện gắn với vòng đời của mỗi con người. Tiếng chiêng không chỉ là âm thanh, mà là biểu tượng của sự hòa hợp giữa con người với thiên nhiên và tổ tiên. Mỗi tiếng vang của chiêng như mang theo chiều dài lịch sử, lời nhắn gửi của tổ tiên và bản sắc tộc người Mường.

Trái lại, nhạc Ngũ âm Khmer mang phong vị tươi sáng của vùng đất Tây Nam Bộ. Dàn nhạc gồm năm nhóm nhạc khí, mỗi nhóm tạo nên một sắc thái âm thanh khác biệt, hòa quyện thành bản hòa tấu mang đậm dấu ấn văn hóa Khmer. Âm nhạc này gắn bó với đời sống tín ngưỡng của người dân, hiện diện trong lễ hội, nghi lễ Phật giáo và cả sân khấu truyền thống như Dù kê, Rô răm. Đối với người Khmer, âm nhạc Ngũ âm không chỉ là nghệ thuật mà còn là sợi dây gắn kết cộng đồng.

Khi được trình diễn giữa lòng Hà Nội, hai loại hình di sản tạo nên sự đối thoại văn hóa độc đáo: một bên là âm thanh núi rừng trung du, bên kia là nhịp điệu rộn ràng của đồng bằng sông nước. Sự giao hòa đó làm nổi bật sự đa dạng của văn hóa Việt Nam trong sự thống nhất.

Điểm hấp dẫn nhất của chương trình là những màn trình diễn trực tiếp do nghệ nhân Mường (Phú Thọ) và Khmer (Cần Thơ) mang đến. Không gian trưng bày tái hiện một phần đời sống văn hóa của cộng đồng, giúp người xem được nghe – thấy – cảm nhận di sản bằng nhiều giác quan.

Âm thanh của dàn chiêng, tiếng trống, tiếng kèn hòa quyện trong những tiết mục biểu diễn mang lại cảm giác vừa thiêng liêng vừa gần gũi. Với nhiều du khách, đây là lần đầu tiên được tiếp cận loại hình di sản theo cách chân thực, sống động đến vậy.

Không chỉ có trình diễn, các buổi giao lưu, trao đổi giữa nghệ nhân, nhà nghiên cứu và công chúng đã giúp làm rõ những giá trị văn hóa, tín ngưỡng, cũng như kỹ thuật chế tác và biểu diễn của hai loại hình nghệ thuật dân gian. Đây là cách tiếp cận hiệu quả giúp di sản đến gần hơn với người trẻ, đồng thời khơi gợi nhu cầu khám phá các vùng văn hóa khác nhau trên cả nước.

Di sản trở thành nguồn lực phát triển du lịch

Việt Nam hiện có 17 di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO ghi danh cùng hàng nghìn di sản ở cấp quốc gia và địa phương. Những giá trị này không chỉ là vốn quý về văn hóa mà còn là tiềm năng lớn cho phát triển du lịch văn hóa – một trong những ngành được định hướng trở thành chủ lực của công nghiệp văn hóa.

Chiêng Mường và Ngũ âm Khmer đều chứa đựng tri thức dân gian phong phú, có khả năng trở thành nguồn tài nguyên quan trọng trong việc xây dựng sản phẩm du lịch đặc trưng. Đưa di sản vào hoạt động du lịch không chỉ tạo điểm nhấn cho điểm đến, mà còn mang lại thu nhập cho chính cộng đồng sở hữu di sản.

Trên thực tế, nhiều mô hình du lịch cộng đồng ở Lào Cai, Sơn La, Đắk Lắk hay Trà Vinh đã chứng minh hiệu quả khi gắn di sản với trải nghiệm du lịch. Du khách không chỉ tìm đến cảnh quan thiên nhiên mà còn muốn được tham gia sinh hoạt văn hóa bản địa – điều tạo nên sức hút riêng cho từng điểm đến.

Sự xuất hiện của Chiêng Mường và Ngũ âm Khmer tại phố cổ Hà Nội là minh chứng cho nỗ lực đưa di sản ra khỏi không gian địa phương, hòa vào đời sống hiện đại mà vẫn giữ được giá trị nguyên gốc. Đây cũng là cách để nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo tồn di sản trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Hoạt động trưng bày lần này không chỉ khơi gợi niềm tự hào về văn hóa dân tộc mà còn mở ra hướng tiếp cận mới cho ngành du lịch: phát triển dựa trên bản sắc, tôn trọng giá trị truyền thống, đồng thời tạo sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Di sản, khi được bảo tồn và phát huy đúng hướng, không chỉ “cất tiếng” trong không gian trưng bày mà còn lan tỏa trong đời sống, trở thành dòng chảy liên tục trong hành trình phát triển của văn hóa và du lịch Việt Nam.