Vùng đất từng nổi tiếng với những vườn quýt mọc được trồng trên nền đất bazan đặc trưng khoác lên mình một diện mạo mới. Dù địa giới hành chính có sự điều chỉnh qua từng giai đoạn, hương vị quýt đường nơi đây vẫn được giữ vững. Trái có màu xanh ánh vàng khi chín, vỏ mỏng, mọng nước, vị ngọt đậm, hương thơm dịu – những đặc trưng ấy đã trở thành dấu hiệu nhận diện của vùng trồng. Từ nền tảng đó, địa phương đang triển khai xây dựng và hỗ trợ quảng bá nhãn hiệu tập thể “Quýt đường Hớn Quản – Bình Phước”, hướng tới mục tiêu chuẩn hóa sản xuất, nâng cao giá trị và xác lập vị thế rõ ràng cho sản phẩm trên thị trường.

Từ cây trồng xen canh đến định hướng sản xuất hàng hóa

Trước đây, quýt đường chủ yếu được trồng xen trong vườn điều, cao su hoặc hồ tiêu. Với nhiều hộ dân, đây chỉ là cây trồng bổ sung nhằm tận dụng diện tích trống nên chưa được đầu tư chăm sóc bài bản. Tuy nhiên, khi giá một số cây công nghiệp biến động theo chiều hướng giảm, hiệu quả kinh tế không còn ổn định, người dân bắt đầu nhìn lại giá trị của những vườn quýt vốn âm thầm hiện diện nhiều năm qua.

Nhu cầu từ các chợ đầu mối và các thị trường tiêu thụ lớn, đặc biệt tại Thành phố Hồ Chí Minh, từng bước mở ra dư địa tiêu thụ phù hợp với đặc tính của quýt đường Hớn Quản. Các yêu cầu về mẫu mã đồng đều, vị ngọt ổn định và nguồn gốc rõ ràng cũng tạo động lực để sản phẩm tham gia sâu hơn vào hệ thống phân phối như chợ đầu mối, cửa hàng nông sản an toàn và siêu thị, qua đó hình thành kênh tiêu thụ tương đối ổn định.

Tuy nhiên, khi diện tích được mở rộng trong thời gian ngắn, những hạn chế nội tại bắt đầu bộc lộ, trong đó đáng chú ý là sự chênh lệch về chất lượng giữa các vườn. Thực tế này cho thấy lợi thế về điều kiện tự nhiên chỉ là nền tảng ban đầu, để khai thác hiệu quả tiềm năng của quýt đường, cần tổ chức lại sản xuất theo hướng áp dụng quy trình thống nhất và tăng cường kiểm soát chất lượng trong toàn vùng trồng.

Quýt đường và bước chuyển mình trong cách làm nông

Từ năm 2020, địa phương tiến hành triển khai các mô hình hướng dẫn kỹ thuật đối với cây quýt đường, trong đó tập trung vào tưới nước tiết kiệm, bón phân cân đối và quản lý dịch hại theo hướng sinh học. Quá trình điều chỉnh diễn ra từng bước, góp phần nâng cao tính ổn định về năng suất và chất lượng qua từng vụ.

Tại nhiều vườn, chế độ tưới được tính toán theo từng giai đoạn sinh trưởng thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào kinh nghiệm. Việc kiểm soát lượng nước phù hợp giúp hạn chế tình trạng nhạt vị hoặc khô múi, đồng thời duy trì độ ngọt đặc trưng của trái. Song song đó, phương thức bón phân cũng được điều chỉnh theo hướng chia nhỏ liều lượng, phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng của cây ở từng thời điểm, qua đó giảm hiện tượng “sốc” dinh dưỡng và cải thiện độ đồng đều của trái.

Theo cán bộ kỹ thuật địa phương, thay đổi đáng kể nhất không nằm ở thiết bị hay công nghệ phức tạp, mà ở sự chuyển biến trong nhận thức của người trồng. Việc tuân thủ quy trình, hạn chế lạm dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật đã góp phần giữ ổn định độ ngọt và chất lượng cảm quan của trái quýt đường.

Nhờ đó, sản phẩm ngày càng có sự đồng đều về màu sắc, kích cỡ và hương vị. Thị trường dần nhận diện rõ hơn quýt đường Hớn Quản như một vùng trồng có đặc trưng riêng, thay vì chỉ là nguồn cung rời rạc như trước đây.

Tín hiệu từ thị trường và yêu cầu định danh sản phẩm

Nếu trước đây quýt đường chủ yếu tiêu thụ qua thương lái nhỏ lẻ, phụ thuộc nhiều vào biến động giá cả, thì những năm gần đây, tình hình đã có sự thay đổi. Nhiều nhà vườn ghi nhận lượng khách quen tăng lên, thậm chí có đối tác chủ động liên hệ thu mua trước khi bước vào chính vụ. Điều này cho thấy sản phẩm đã dần tạo được sự nhận diện nhất định trên thị trường.

Tuy nhiên, khi quy mô tiêu thụ mở rộng, yêu cầu về tiêu chuẩn và tính minh bạch cũng trở nên khắt khe hơn. Đây là cơ sở để địa phương xúc tiến xây dựng nhãn hiệu tập thể “Quýt đường Hớn Quản – Bình Phước” không chỉ nhằm bảo hộ tên gọi xuất xứ mà còn hướng tới thiết lập bộ tiêu chí chung cho toàn vùng trồng.

Theo đánh giá của ngành chuyên môn, lợi thế tự nhiên chỉ tạo ra chất lượng ban đầu. Để sản phẩm đi xa hơn, cần có cơ chế kiểm soát đồng bộ và câu chuyện vùng trồng rõ ràng. Nhãn hiệu tập thể vì vậy được xem như công cụ quản lý chất lượng và xây dựng niềm tin thị trường trong dài hạn.

Hướng đến sản xuất có trách nhiệm

Quýt đường là loại cây đòi hỏi thời gian đầu tư dài, quá trình này đòi hỏi sự kiên trì và chăm sóc nhất quán, đặc biệt trong bối cảnh chi phí đầu vào ngày càng tăng.

Chính vì chu kỳ sản xuất dài, yêu cầu về quản lý vùng trồng càng được đặt ra rõ ràng hơn. Địa phương đã và đang khuyến khích nông dân áp dụng nhật ký canh tác, đăng ký mã số vùng trồng và thực hiện thu hoạch đồng loạt theo khuyến cáo kỹ thuật. Những bước đi này nhằm bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc, tạo điều kiện để sản phẩm tham gia vào hệ thống phân phối quy mô lớn, giảm dần sự phụ thuộc vào khâu trung gian.

Theo đại diện ngành nông nghiệp địa phương, mục tiêu lâu dài là xây dựng vùng quýt đạt tiêu chuẩn, có hồ sơ sản xuất minh bạch, qua đó bảo vệ giá trị thương mại và uy tín của sản phẩm.

Một mùa quýt mới và hy vọng mới của người trồng

Bước vào vụ thu hoạch, nhiều vườn quýt ghi nhận năng suất và chất lượng ổn định hơn so với trước đây. Sự cải thiện này không chỉ đến từ điều kiện thời tiết thuận lợi mà còn từ quá trình điều chỉnh kỹ thuật và tổ chức sản xuất trong những năm gần đây.

Mỗi trái quýt vì thế không đơn thuần là kết quả của một vụ mùa mà phản ánh quá trình tích lũy kinh nghiệm, tiếp cận kỹ thuật và thay đổi tư duy sản xuất của người trồng. Trong bối cảnh thị trường ngày càng cạnh tranh, sự chủ động ấy được xem là yếu tố then chốt để những trái quýt đường Hớn Quản từng bước khẳng định vị thế.

Việc xây dựng nhãn hiệu tập thể không chỉ mang ý nghĩa pháp lý, mà còn thể hiện định hướng phát triển dài hạn giúp bảo tồn giá trị đặc trưng của vùng trồng, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường.