Hạt dẻ trồng tại nhiều vùng ở Cao Bằng, nhưng nổi tiếng nhất là hạt dẻ Trùng Khánh.

Mùa thu Cao Bằng nổi bật với thức quả hồng chín đỏ rực, có vị ngọt thanh, tan chảy trong miệng. Và trám đen Đại Tiến, một loại quả có vị chát, hậu ngọt thường được bán ở chợ phiên. Những quả hồng vàng ươm trên triền đồi và sắc hồng đỏ rực của hồng chín tạo nên khung cảnh đặc trưng của mùa thu nơi núi rừng Cao Bằng.

Mùa thu ở Cao Bằng có lá vàng, sương giăng hay tiếng suối trong veo, đặc biệt nhất hương vị nồng nàn của hạt dẻ - món quà ngọt ngào của núi rừng. Những ngày gió se se, đi dọc các triền đồi, ta bắt gặp những gánh hàng rong chất đầy hạt dẻ. Hay ở những chợ phiên, người dân mang hạt dẻ tại các vùng tới bán. Hạt dẻ Cao Bằng không giống nơi nào khác: vỏ nâu bóng, hạt căng tròn, khi rang lên vỏ tách khẽ, lộ ra phần nhân vàng óng, vừa bùi vừa ngọt, ăn một lần nhớ mãi.

Hạt dẻ mùa thu như gom góp tinh hoa của đất, của nắng gió vùng biên viễn, đem đến cho người thưởng thức chút ấm áp rất riêng. Trong làn sương bảng lảng buổi sớm hay chiều muộn, hạt dẻ không chỉ là thức quà, mà còn là ký ức, là hơi thở mùa thu Cao Bằng.

Những quả hồng vàng ươm được người dân hái về bán nhiều nhất tại các chợ phiên.

Mỗi độ thu sang, trên các triền đồi phảng phất khói thu chiều, ta sẽ thấy thấp thoáng những ánh vàng đậm của những quả hồng đang độ trổ quả. Sắc hồng chín đỏ rực như ngọn lửa sưởi ấm cả núi rừng. Hồng Cao Bằng khi vừa chín tới, vỏ mỏng óng ả, cắn một miếng là vị ngọt tan chảy nơi đầu lưỡi, dịu dàng mà say đắm. Hồng mùa thu là trái ngọt của trời đất, là món quà mà thiên nhiên gửi gắm cho con người sau những ngày nắng gắt. Cái ngọt ấy không gắt, mà thanh trong, mềm mại như một khúc nhạc thu, khiến ai thưởng thức cũng thấy lòng dịu lại.

Những quả trám đen Đại Tiến được bán ở chợ phiên Nước Hai và nhiều chợ khác.

Ngoài hạt dẻ và hồng thì một thức quả mang dư vị thu Cao Bằng rõ nét nhất chính là trám đen - mang trong mình hồn cốt của núi rừng, bình dị mà sâu lắng như chính người dân nơi đây. Thu sang, những cây trám đứng hiên ngang trên triền đồi, cành lá xanh thẫm, lấp ló những chùm quả đen nhánh, bóng mượt như được phủ một lớp sương đêm. Người dân quê thường hái trám về, ngâm nước ấm cho “mở mắt”, rồi đem đồ chín, mùi thơm bùi lan tỏa khắp gian bếp nhỏ. Cắn nhẹ một miếng, vị ngậy bùi, ngọt thanh tan dần trên đầu lưỡi, để lại dư âm ngọt ngào, bình yên đến lạ. Trong bữa cơm gia đình, một miếng xôi trám, đĩa trám dầm muối, hay bát canh nấu cùng trám… đều mang đến cảm giác đầm ấm, gợi nhớ quê nhà.

Với người xa xứ, trám đen là ký ức tuổi thơ, là hơi thở mùa thu nơi núi rừng biên viễn, để khi nhớ lại lòng lại dâng trào một niềm thương da diết. Ngoài phần thịt trám, hạt của loại quả này còn được tận thu để chế biến thành những món ăn khác như nhân bánh trung thu. Hiệu quả kinh tế của loại quả này khá cao.