Tôi nhớ mẹ, nhớ căn nhà mái ngói phủ rêu, nhớ những món ăn đơn sơ ngày mưa lũ. Nhớ chiều thu chạng vạng, dải mây màu cam úa vắt ngang dãy lèn Rỏi uốn lượn phía tây. Phả xuống vạn vật thứ màu loang lổ kì dị, mặt người bạc thếch vì những cơn gió vô cớ thổi rạt bờ lau.

Phía rú Giang (Nghệ An), tiếng hoẵng, tiếng tắc kè như thảng thốt, dồn dập hơn. Người già nhìn trời trầm ngâm: “Ráng vàng thì gió, ráng đỏ thì mưa”. Đám trẻ thì dỏng tai nghe sấm đùng đoàng, chỉ trỏ những đám mây đang cuộn lại từng cục rồi rồi tưởng tượng ra hình dạng những con thú đang bay lượn như trong một bộ phim thần thoại.

Màn đêm tím sậm như màu mực mồng tơi bất chợt trùm xuống ngôi làng. Cơn bão ập đến lúc nửa đêm. Mẹ lọ mọ tìm bao diêm để châm đèn, gió thông thốc chui qua khe cửa gỗ, ngọn đèn vừa le lói được vài giây thì vụt tắt. Ánh chớp xé toạc không gian đen kịt. Những giọt mưa nặng như chì, sắc lẹm như dao xối xả trút nước. Vườn cây oằn mình chống chọi với bão trong đêm dài thẳm.

Gần sáng thì cơn bão tan nhưng mưa vẫn chưa có dấu hiệu ngừng nghỉ. Mẹ tôi lặng thinh đứng nơi chái bếp nhìn những giọt mưa nặng trĩu như tâm tư người đàn bà xót của. Mẹ xót vườn rau sắp đến ngày thu hoạch nổi phập phềnh trong nước, xót mấy chục bụi chuối vào kỳ chín bói, buồng nào buồng nấy ngã rạp, quả rơi quả gãy lăn lóc… Xót cái chuồng gà bị gió hất tung, đàn gà ướt nhẹm, co rúm rúc vào cánh nhau nép dưới bụi chanh sắp bật rễ.

Lũ trẻ vô tư hụp lặn dưới con suối trước nhà, vừa vùng vẫy chơi đùa cùng nước lũ vừa mò cua bắt ốc. Xế trưa, mặt trời khó nhọc tìm lối thoát ra khỏi cụm mây căng nước nhưng lại buồn thiu biến mất. Mấy chị em từ suối về, mỗi đứa xách một cái xô nhỏ bên trong có mớ tôm cá vặt tươi rói.

Tôm cá khe mẹ rửa sạch ướp nghệ tươi, hành tăm đập dập cùng muối, tiêu rồi kho trên bếp nhỏ lửa. Mẹ bảo chị tôi trông nồi cá rồi tất tả đội nón ra vườn. Cả vườn chuối ngả nghiêng đổ gãy, mẹ chọn những cây chuối già đã trổ buồng dùng cuốc đào xung quanh gốc để lấy củ, còn buồng thì chặt vào để ủ chín, hết mưa bão sẽ đem ra chợ bán. Đào củ chuối không dễ vì rễ nó dài ăn sâu trong lòng đất, chuối lại bị ngập gốc nên mẹ phải loay hoay chọn hướng đào cho khéo…

Mưa. Tiếng ếch nhái ì oạp trong khu vườn bạc nước. Lúc đó mẹ cũng vừa đào xong một củ chuối vừa to vừa nặng, chuẩn bị bữa trưa cho cả nhà. Nước lụt vàng quánh màu gạch cua bám thành từng vệt lên chiếc quần lụa cũ mẹ đang mặc.

Mẹ chia củ chuối ra nhiều phần, rồi tỉ mẩn gọt sạch lớp vỏ sần sùi dính đầy bùn đất. Xong thái thành những lát mỏng, bỏ vào chậu ngâm với nước muối cho hết vị chát. Vài củ hành khô đập dập, một chút xíu mỡ lợn phi lên cho thơm rồi cho củ chuối vào đảo đều tay đến khi những miếng củ chuối trắng ngần chín tới. Mẹ nêm chút mắm muối rồi đổ nước vào đun lửa liu riu, mẹ nói đó là cách nấu để củ chuối mềm nhừ, ngấm vị.

Nước lụt ngập vườn nhưng bụi lá lốt vẫn xanh mướt yên ả nằm ghé bên bờ giếng. Tôi đội nón chạy ù ra vườn hái một nắm lá chặt tay. Thật lạ, các món ăn từ cây chuối rất hợp với lá lốt, thiếu lá lốt thì mất hết hương vị thơm ngon. Giống như hai loại cây lá dân dã này trời đất sinh ra là để kết duyên với nhau vậy. Lá lốt rửa sạch, rảy cho ráo nước, thái nhỏ bỏ vào nồi canh khi chưa nhắc ra khỏi bếp. Lúc ấy, thật khó có thể cưỡng lại sự thèm thuồng, chỉ muốn xin mẹ thử một thìa củ chuối nấu suông cho đỡ đói. …

Trong lúc chờ mẹ dọn cơm, mấy chị em tôi ra vườn giúp bố chằng chống lại mấy cây ổi, cây mít… Cho đến lúc mùi thơm của nồi cơm độn sắn, của món canh củ chuối theo làn khói luồn qua mái ngói sũng ướt, thì biết mẹ đang đợi cả nhà quây quần bên bữa ăn đạm bạc.

Mưa giăng mờ con ngõ. Trong căn bếp nhỏ, tiếng cười nói, tiếng bát đũa va vào nhau lanh canh. Cả nhà ngồi quây quần bên mâm cơm với mấy món ăn đơn sơ mùa mưa bão, tô canh củ chuối thơm mùi lá lốt đặc trưng, đĩa tôm cá vặt kho nghệ, lại thêm bát cà muối mặn, loại cà được mẹ nén chặt trong lon sành để càng lâu càng giòn. Không có xương thịt, không có ốc, ếch…, mẹ cứ nấu suông như thế mà sao món canh ngon lành đến lạ. Lũ nhỏ húp chan xì xụp, thấm thía thật lâu tình mẹ và vị quê trong từng miếng củ chuối ngọt mềm thanh mát.

Mẹ an ủi: -

Mùa lụt có chi ăn nấy, các con không được “kén cá chọn canh” nhé!

Mẹ ơi, chị em con hiểu và thương mẹ nhiều lắm. Thương chỗ dột mẹ nằm, thương đêm trắng canh thâu mẹ thức. Thương đôi tay nhăn nheo vì dầm nước, thương thời gian chạy qua tóc mẹ mỗi ngày. Nên món canh củ chuối nấu suông thơm mùi lá lốt đối với con còn ngon hơn bất cứ những sơn hào hải vị.

Thế rồi ngày có mẹ, ngày cả nhà được ngồi bên nhau ăn canh củ chuối trong cảnh nghèo mà nảy nở bao điều dung dị bình an dần trôi theo những mùa mưa lũ.

Nỗi nhớ quê âm ỉ, day dứt cứ theo bước chân tôi đi mãi. Giờ đây đối diện với cảnh cũ, lòng lại trống vắng đơn côi, nhớ và thèm biết bao cái mùi thơm của tô canh suông ngày mưa cũ.

Suối vẫn không ngừng chở lá rụng trôi xuôi. Tôi mở căng lồng ngực, hít thật sâu mùi ký ức trong thớ đất nằng nặng phù sa…