Trong nhiều năm qua, chương trình khuyến công quốc gia và địa phương đã chuyển mạnh trọng tâm từ hỗ trợ sản xuất thủ công sang hỗ trợ ứng dụng máy móc, thiết bị tiên tiến và chuyển giao công nghệ. Đây được xem là “đòn bẩy” quan trọng giúp các làng nghề truyền thống giải quyết bài toán năng suất thấp, chất lượng không đồng đều và chi phí nhân công cao.

Thực tế cho thấy hiệu quả rất rõ. Tại làng gốm Phù Lãng (Bắc Ninh), sau khi được hỗ trợ đầu tư lò nung gas thay thế công nghệ cũ, năng suất tăng gấp đôi, chất lượng sản phẩm ổn định hơn và môi trường sản xuất được cải thiện đáng kể. Làng nghề đá mỹ nghệ Phú Thuận (Quảng Nam) cũng ghi nhận sự chuyển biến mạnh mẽ khi các cơ sở đầu tư máy cắt đá, máy mài và thiết bị cơ khí hiện đại. Năng suất tăng rõ rệt, mẫu mã đa dạng hơn, sản phẩm mở rộng thị trường ra nhiều tỉnh thành.

Nhiều cơ sở làng nghề truyền thống được hỗ trợ từ nguồn vốn khuyến công để đầu tư máy móc, thiết bị tiên tiến, từng bước tối ưu hóa năng suất sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Ở Thanh Hóa, nhiều hộ sản xuất miến gạo, bánh đa nem đã mạnh dạn đầu tư máy làm miến, máy sấy, máy vo gạo liên hoàn nhờ sự hỗ trợ từ nguồn vốn khuyến công và vốn đối ứng. Kết quả là chất lượng sản phẩm nâng lên rõ rệt, nhiều mặt hàng đạt chứng nhận OCOP 3 sao, thu nhập của các hộ tăng đáng kể. Tương tự, tại các làng nghề rèn, việc đưa máy mài, cán thép, dập, cắt, phay, khoan vào sản xuất giúp năng suất lao động tăng hàng chục lần so với phương pháp thủ công truyền thống, đồng thời giảm bớt sự vất vả cho người thợ.

Không chỉ các làng nghề thủ công mỹ nghệ, nhiều cơ sở chế biến nông sản cũng hưởng lợi. Hợp tác xã chè ở vùng Tân Cương được hỗ trợ máy sao sấy và đóng gói tự động, năng suất tăng gần 50%. Làng nghề cói ở Quảng Xương (Thanh Hóa) với hơn 200 máy dệt chiếu đã nâng cao năng suất, mở rộng thị trường tiêu thụ trên toàn quốc. Ở Nghệ An, các doanh nghiệp chế biến gỗ được hỗ trợ máy cắt CNC, máy ép tự động, máy dán cạnh… giúp năng suất lao động tăng 20–40%, giảm đáng kể tỷ lệ hao hụt nguyên liệu.

Dù đạt nhiều kết quả tích cực, việc ứng dụng công nghệ tại các làng nghề vẫn còn những điểm nghẽn. Thủ tục hành chính đôi khi còn phức tạp, tỷ lệ vốn đối ứng cao khiến nhiều hộ nhỏ khó tiếp cận. Bên cạnh đó, thiếu nhân lực kỹ thuật để vận hành và bảo trì máy móc hiện đại cũng là rào cản cần được tháo gỡ.

Làng nghề cói Quảng Xương (Thanh Hóa) ứng dụng máy dệt hiện đại từ nguồn hỗ trợ khuyến công, giúp nâng cao năng suất, giảm sức lao động và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm.

Trong giai đoạn tới, hoạt động khuyến công được định hướng ưu tiên hỗ trợ các giải pháp công nghệ tiết kiệm năng lượng, sản xuất sạch hơn và kinh tế tuần hoàn. Đồng thời, khuyến khích gắn kết giữa đầu tư máy móc với chuyển đổi số, giúp các cơ sở không chỉ tăng năng suất mà còn quản trị tốt hơn, kết nối thị trường hiệu quả hơn.

Thực tiễn cho thấy, khi làng nghề truyền thống biết tận dụng nguồn vốn khuyến công để ứng dụng công nghệ phù hợp, năng suất sản xuất được tối ưu, chất lượng sản phẩm được chuẩn hóa và sức cạnh tranh được nâng lên rõ rệt. Đây chính là hướng đi bền vững để nghề truyền thống vừa bảo tồn được giá trị văn hóa, vừa phát triển trong nền kinh tế hiện đại.