Ông Trần Việt Hoà - Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) phát biểu tại hội nghị.

Hội nghị do Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) phối hợp với Sở Công Thương Hải Phòng tổ chức tại Trung tâm Tổ chức sự kiện Âu Cơ, phường Hải Dương. Sự kiện thuộc Chương trình khuyến công quốc gia năm 2026, quy tụ Sở Công Thương và các đơn vị thực hiện khuyến công của 15 tỉnh, thành phố phía Bắc.

Đây là kỳ hội nghị đầu tiên của giai đoạn 2026 - 2030, cũng là kỳ đầu tiên diễn ra khi cả ba trụ cột của hệ thống khuyến công cùng thay đổi:

• Hành lang pháp lý: Nghị định 235/2025/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 45/2012/NĐ-CP về khuyến công;

• Chương trình hành động: Quyết định 2646/QĐ-BCT phê duyệt Chương trình khuyến công quốc gia 2026–2030;

• Bộ máy thực thi: Sau sắp xếp đơn vị hành chính, khu vực phía Bắc còn 15 tỉnh, thành phố, cùng vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ 1/7/2025.

Tiền về nhiều hơn, nhưng chậm đến tay cơ sở

Năm 2025, kinh phí khuyến công toàn vùng thực hiện đạt 87.859 triệu đồng, bằng 84,84% kế hoạch. Từ nguồn này, 189 cơ sở công nghiệp nông thôn được hỗ trợ ứng dụng máy móc, thiết bị tiên tiến, kéo theo hơn 109 tỷ đồng vốn đối ứng. Cứ một đồng ngân sách bỏ ra, cơ sở đầu tư thêm khoảng 2,5 đồng.

Cũng trong năm, 750 gian hàng được hỗ trợ cho 352 cơ sở tham gia hội chợ trong nước, 36 gian hàng ở nước ngoài, 187 sản phẩm được bình chọn tiêu biểu các cấp. Tại lần bình chọn cấp quốc gia thứ VI, khu vực phía Bắc có 34 trên tổng số 108 sản phẩm được tôn vinh.

Sang năm 2026, kế hoạch kinh phí toàn vùng tăng lên 110.762 triệu đồng, cao hơn 6,96%. Ngân sách địa phương gánh tới 84%, phần Trung ương chỉ còn gần 16%. Thế nhưng hết 9 tháng, toàn vùng mới giải ngân 29,91% kế hoạch, riêng nguồn khuyến công quốc gia đạt 13,08%. Nhóm đào tạo nguồn nhân lực giải ngân chưa tới 1%.

Đội ngũ làm khuyến công tại 14 đơn vị sự nghiệp còn 499 người, giảm 72 người chỉ sau một năm. Cùng một nhiệm vụ nhưng các đơn vị mang tới 7 kiểu tên gọi khác nhau. Lạng Sơn không còn đơn vị sự nghiệp làm khuyến công.

Không gian mới, quy mô mới

Nhiều địa phương bước vào Hội nghị với một bản đồ hành chính hoàn toàn khác so với một năm trước.

Phú Thọ: Khuyến công trên địa bàn ba tỉnh hợp nhất

Tham luận "Khuyến công Phú Thọ trong không gian phát triển mới" mở đầu bằng một con số: tỉnh Phú Thọ mới hình thành từ ba tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình, rộng 9.361 km², dân số hơn 4 triệu người, tiếp giáp 7 tỉnh, thành phố. Địa bàn có Toyota, Honda, hàng trăm doanh nghiệp FDI và hệ thống thủy điện Hòa Bình.

Trong hệ sinh thái ấy, Sở Công Thương Phú Thọ cho rằng khu vực công nghiệp nông thôn cần được nâng tầm để kết nối với doanh nghiệp lớn, tham gia chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu, góp phần vào mục tiêu tăng trưởng hai con số của tỉnh. Phú Thọ đặt ra sáu định hướng:

1. Chuyển từ hỗ trợ theo đề nghị sang chủ động khảo sát, xây dựng cơ sở dữ liệu cơ sở công nghiệp nông thôn và lập kế hoạch theo nhóm ngành, địa bàn.
2. Tập trung vào chế biến sâu nông, lâm sản, công nghiệp hỗ trợ, thủ công mỹ nghệ truyền thống gắn công nghệ tiên tiến.
3. Đưa chuyển đổi số và chuyển đổi xanh thành nội dung xuyên suốt.
4. Hỗ trợ sản phẩm tiêu biểu cả sau khi được công nhận: bao bì, tiêu chuẩn, xúc tiến thương mại, kết nối tiêu thụ.
5. Phát huy vai trò cấp xã trong phát hiện nhu cầu, kèm tài liệu hướng dẫn ngắn gọn, dễ áp dụng.
6. Chuyển từ đánh giá tiến độ sang đánh giá đầu ra: năng lực sản xuất, doanh thu, lao động, thị trường, tiết kiệm năng lượng.

Phú Thọ cũng đưa ra một cảnh báo đáng chú ý. Theo Nghị quyết 105/NQ-CP ngày 8/4/2026, đơn vị sự nghiệp thuộc Sở Công Thương phải tự bảo đảm chi thường xuyên trở lên, nếu không phải tổ chức lại. Một số tỉnh đã giải thể trung tâm khuyến công hoặc chuyển nhiệm vụ sang trung tâm thuộc UBND tỉnh, Sở Tài chính, thậm chí Cổng thông tin điện tử. Phú Thọ đề nghị Bộ Công Thương phối hợp Bộ Nội vụ ban hành mô hình đơn vị sự nghiệp ngành Công Thương, thay cho Thông tư liên tịch 16/2011 đã hết hiệu lực.

Ninh Bình: Hợp nhất Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình

Sau khi ba tỉnh Hà Nam, Ninh Bình và Nam Định hợp nhất theo Nghị quyết 202/2025/QH15, Ninh Bình khẩn trương dựng lại khung chính sách. HĐND tỉnh ban hành Nghị quyết 20/NQ-HĐND ngày 30/10/2025 về mức chi khuyến công. UBND tỉnh ban hành Quy chế quản lý kinh phí khuyến công (Quyết định 169/2025/QĐ-UBND, sửa đổi bởi Quyết định 57/2026/QĐ-UBND). Chương trình khuyến công giai đoạn 2026–2030 được phê duyệt tại Quyết định 1373/QĐ-UBND.

Dù vậy, tham luận thẳng thắn thừa nhận bộ máy còn xáo trộn. Cán bộ được phân công theo dõi cơ sở phần lớn là mới, chưa nắm chính sách. Các cơ quan chưa phối hợp nhịp nhàng. Tổ chức các trung tâm khuyến công trên cả nước chưa thống nhất. Nhiều cơ sở chậm chuyển đổi số nên khách hàng thiếu thông tin về doanh nghiệp.

Thái Nguyên: Từ điểm tựa chính sách đến động lực phát triển

Năm 2025, Thái Nguyên thực hiện 24 đề án, nhiệm vụ, gồm 3 đề án khuyến công quốc gia và 21 đề án, nhiệm vụ địa phương, tổng kinh phí khoảng 4,316 tỷ đồng. Năm 2026 dự kiến 20 đề án, khoảng 3,3 tỷ đồng.

Thông điệp của Thái Nguyên là chuyển từ "hỗ trợ đơn lẻ" sang "nâng cao năng lực phát triển tổng thể" cho cơ sở. Theo tham luận, mỗi đề án phải để lại một năng lực mới. Tỉnh đề nghị Bộ sớm hướng dẫn chuyển tiếp nhiệm vụ khuyến công quốc gia năm 2026, gồm bàn giao hồ sơ, đầu mối, nghiệm thu, quyết toán. Thái Nguyên cũng đề nghị ban hành định mức kinh tế – kỹ thuật, có sự tham gia góp ý của địa phương.

Khi bộ máy đổi nhanh hơn quy định

Nếu có một mẫu số chung giữa các tham luận, đó là khoảng trống giữa mô hình tổ chức mới và các quy định cũ về kinh phí.

• Quảng Ninh: Vừa trở thành thành phố từ 1/9/2026. Đơn vị thực hiện khuyến công chuyển sang Ban Quản lý Khu kinh tế, trong khi Sở Công Thương vẫn là đơn vị dự toán cấp I, khiến việc giao dự toán và quyết toán vướng Luật Ngân sách. Năm 2025, Quảng Ninh vẫn hoàn thành 100% kế hoạch khuyến công quốc gia với 4 đề án, 8 cơ sở, 2,4 tỷ đồng.
• Hưng Yên: Khuyến công giao cho Trung tâm Xúc tiến đầu tư, thương mại và du lịch thuộc UBND tỉnh. Theo Nghị định 32/2019/NĐ-CP, chỉ được giao nhiệm vụ cho đơn vị trực thuộc cơ quan được giao kinh phí, tạo ra điểm nghẽn pháp lý. Việc nhận kinh phí khuyến công quốc gia cũng lúng túng về cơ quan chủ quản, mã đơn vị dự toán và thanh toán qua Kho bạc. Hưng Yên đề xuất xếp dịch vụ khuyến công vào nhóm "dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu" theo Nghị định 299/2026/NĐ-CP.
• Lào Cai: Trung tâm trực thuộc UBND tỉnh. Năm 2025 được giao 4.400 triệu đồng khuyến công địa phương nhưng chỉ thực hiện 90 triệu đồng. Năm 2026, tỉnh dự kiến hỗ trợ 15 cơ sở ứng dụng máy móc với 2.011 triệu đồng, phấn đấu giải ngân hết trước 10/12/2026.
• Lạng Sơn: Trung tâm Xúc tiến giải thể theo Quyết định 1366/QĐ-UBND ngày 29/7/2026. Hai năm liền tỉnh không có căn cứ giao kinh phí khuyến công địa phương, doanh nghiệp mất cơ hội thụ hưởng chính sách.
• Cao Bằng: Đã có 41 sản phẩm tiêu biểu cấp tỉnh, 6 cấp khu vực, 3 cấp quốc gia. Nhưng trung tâm khuyến công không thể tự chủ 100% chi thường xuyên ở một tỉnh miền núi biên giới, nên đã xây dựng đề án giải thể, chuyển nhiệm vụ về Phòng Quản lý Công nghiệp. Cao Bằng đề nghị bổ sung báo giá thiết bị vào hồ sơ đề án, vì giá lúc thẩm định và lúc mua thường chênh lệch.

Cấp xã: Gần cơ sở hơn, nhưng việc nhiều hơn

Mô hình chính quyền hai cấp đưa chính sách đến gần cơ sở sản xuất hơn. Tuy nhiên, các tỉnh miền núi cho thấy mặt trái của sự thay đổi này.

Giai đoạn 2021–2025, Lai Châu triển khai 30 đề án khuyến công, tổng kinh phí 4.779 triệu đồng, gồm 10 đề án quốc gia và 20 đề án địa phương. Tham luận của tỉnh chỉ ra một nghịch lý: bỏ một cấp trung gian giúp trao đổi trực tiếp hơn, nhưng không làm giảm khối lượng công việc. Số đầu mối cấp xã cần phối hợp tăng lên. Cán bộ xã kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực, nắm nghiệp vụ không đồng đều. Lai Châu đề xuất phân vai rõ: cấp xã nắm địa bàn, tuyên truyền, phản ánh nhu cầu; còn thẩm định, nghiệm thu, quản lý kinh phí vẫn do cơ quan chuyên môn đảm nhận.

Sơn La ghi nhận tình trạng tương tự. Năm 2026, một số đề án phải điều chỉnh đối tượng hoặc dừng vì cơ sở thiếu vốn đối ứng. Tỉnh chọn cách đánh giá kỹ năng lực tài chính của cơ sở ngay từ khâu lập kế hoạch. Một số đề án đã hoàn thành, như máy chế biến cho Hợp tác xã hoa quả sấy Cường Hoa (300 triệu đồng) và phòng trưng bày sản phẩm tại Phố đi bộ Mộc Châu (250 triệu đồng).

Làng nghề "lên phường"

Với độc giả quan tâm đến làng nghề, câu chuyện của Bắc Ninh đáng suy ngẫm nhất. Từ 20/9/2026, Bắc Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, nhiều xã chuyển thành phường. Theo Nghị định 235/2025/NĐ-CP, cơ sở tại phường thuộc thành phố trực thuộc Trung ương không còn là đối tượng khuyến công. Các làng nghề gỗ Đồng Kỵ, gốm Phù Lãng, mỳ Chũ, mộc Bãi Ổi, rượu làng Vân vì thế có nguy cơ ra khỏi diện hỗ trợ. Lò gốm, xưởng mộc vẫn ở nguyên chỗ cũ, chỉ có địa danh thay đổi.

Bắc Ninh đề xuất cơ chế chuyển tiếp cho các địa bàn vừa từ xã lên phường, kèm định mức hỗ trợ kiểm định môi trường, an toàn phòng cháy. Quảng Ninh đề nghị cho phường thuộc thành phố mới tiếp tục hưởng chính sách tối đa 5 năm. Bộ Công Thương xác định nội dung này vượt thẩm quyền Thông tư và sẽ báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét sửa Nghị định.

Hà Nội: 1.350 làng nghề và kinh nghiệm lồng ghép

Hà Nội mang đến Hội nghị quy mô lớn nhất vùng: khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề, trong đó 308 làng nghề truyền thống. Kế hoạch kinh phí khuyến công năm 2026 của thành phố là 48.183 triệu đồng, chiếm gần 44% toàn vùng. Chương trình khuyến công 2026–2030 (Quyết định 6069/QĐ-UBND ngày 7/12/2025) lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế xanh, tuần hoàn làm động lực.

Năm 2026, Hà Nội đã thực hiện:

• 7 lớp đào tạo, truyền nghề cho 245 lao động nông thôn, vừa giải quyết lao động nông nhàn vừa bảo tồn nghề truyền thống;
• Hỗ trợ 10 lượt cơ sở đổi mới máy móc, thiết bị;
• 27 lớp tập huấn quản trị, thiết kế mẫu, xuất nhập khẩu, bán hàng cho hơn 2.000 lượt học viên;
• Hỗ trợ 40 lượt cơ sở thiết kế mẫu mã, bao bì;
• Tổ chức và đưa doanh nghiệp tham gia Hanoi Giftshow, Tokyo International Gift Show, Mega Show Hồng Kông, Tuần hàng Việt Nam tại Thái Lan, với gần 1.200 gian hàng của gần 800 lượt cơ sở.

Bài học Hà Nội chia sẻ là lồng ghép: khuyến công đi cùng chương trình phát triển làng nghề, OCOP, du lịch, thương mại điện tử và tiết kiệm năng lượng để tạo tác động lớn hơn. Thành phố kiến nghị bổ sung nội dung hỗ trợ đào tạo nghề, chuyển đổi số, tham gia sàn thương mại điện tử và ưu tiên các đề án liên vùng, liên tỉnh.

Hải Phòng mới: Khuyến công trên không gian hai địa phương hợp nhất

Ông Nguyễn Hoàng Long - Thành ủy viên, Giám đốc Sở Công Thương thành phố Hải Phòng phát biểu tại hội nghị.

Hội nghị năm nay mang một ý nghĩa riêng với nước chủ nhà. Thành phố Hải Phòng mới hình thành từ việc hợp nhất Hải Phòng và Hải Dương. Hội nghị diễn ra tại phường Hải Dương, còn Hội chợ khai mạc buổi tối ở Quảng trường Trung tâm văn hóa Xứ Đông, đều nằm trên địa bàn Hải Dương cũ.

Thay mặt Sở Công Thương Hải Phòng, ông Phạm Tuấn Hải, Phó Giám đốc Sở, trình bày tham luận "Đẩy mạnh hoạt động khuyến công, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy phát triển công nghiệp nông thôn thành phố Hải Phòng trong giai đoạn 2026–2030".

Theo ông Phạm Tuấn Hải, ngày 10/4/2026, UBND thành phố ban hành Quyết định 1382/QĐ-UBND phê duyệt Chương trình khuyến công địa phương giai đoạn 2026–2030. Chương trình lấy kinh tế tuần hoàn, sản xuất sạch hơn và ứng dụng công nghệ số làm trọng tâm. Với vị thế trung tâm kinh tế, cảng biển và logistics của vùng đồng bằng sông Hồng, công nghiệp nông thôn giữ vai trò then chốt trong khai thác lợi thế địa phương, tạo việc làm và nâng thu nhập cho lao động nông thôn.

Năm 2025, Hải Phòng có các kết quả chính:

• Máy móc, thiết bị: Hỗ trợ 17 cơ sở, tổng kinh phí 4,525 tỷ đồng. Ngân sách thành phố hỗ trợ 3,215 tỷ đồng cho 13 cơ sở; ngân sách Trung ương 1,31 tỷ đồng cho 4 cơ sở.
• Sản phẩm tiêu biểu: 4 sản phẩm đạt cấp quốc gia.
• Chuyển đổi số: 54 cơ sở được hỗ trợ ứng dụng công nghệ thông tin trong quảng bá, kiểm soát chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc; duy trì 8 gian hàng trưng bày sản phẩm tiêu biểu với 354 triệu đồng.
• Đào tạo: 70 lượt cán bộ khuyến công được bồi dưỡng nghiệp vụ.

Ông Phạm Tuấn Hải thẳng thắn chỉ ra ba điểm nghẽn, gắn trực tiếp với việc địa bàn thành phố mở rộng sau hợp nhất:

1. Năng lực cấp xã: Cán bộ xã chưa đủ kinh nghiệm để tư vấn, hướng dẫn cơ sở.
2. Phân bổ nguồn lực: Địa bàn rộng hơn khiến nguồn lực dễ dồn về vùng trọng điểm, dự án lớn; cơ sở nhỏ ở vùng xa có nguy cơ bị "bỏ lại phía sau".
3. Thủ tục và thông tin: Quy trình hồ sơ chưa đồng bộ, thông tin từ thành phố xuống xã chưa thông suốt.

Để về đích năm 2026, Hải Phòng chuẩn hóa biểu mẫu theo Nghị định 235 và công khai trên website Sở. Thành phố thành lập tổ công tác liên ngành xử lý nhanh hồ sơ, lập kế hoạch giải ngân chi tiết từng đề án. Trung tâm Khuyến công và Tư vấn phát triển công nghiệp được giao chủ động khảo sát, tư vấn tận cơ sở.

Cho giai đoạn 2026–2030, thành phố hướng tới hệ thống quản lý khuyến công số, để cơ sở nộp hồ sơ và theo dõi tiến độ trực tuyến. Thành phố cũng ưu tiên đề án đặc thù cho địa phương mới sáp nhập và vùng khó khăn, kết nối cơ sở với doanh nghiệp lớn để hình thành chuỗi giá trị. Song song là tăng kinh phí hằng năm và xây dựng hệ thống khuyến công viên cấp xã đủ mạnh.

Kế hoạch kinh phí khuyến công năm 2026 của Hải Phòng là 7.455 triệu đồng, tăng 15% so với năm trước. Phần quốc gia đạt 3.000 triệu đồng, gấp hơn 2,2 lần năm 2025. Sở Công Thương Hải Phòng còn kiến nghị tăng cường bồi dưỡng năng lực quản lý và cụ thể hóa, nâng mức chi hỗ trợ ngang bằng các văn bản có nội dung tương đồng.

Chờ những "chìa khóa" thể chế

Trả lời 14 nhóm kiến nghị, Bộ Công Thương cho biết Thông tư về kế hoạch và quản lý kinh phí khuyến công quốc gia đã hoàn thiện, đang trình Lãnh đạo Bộ ký. Thông tư thay thế Thông tư 28/2018/TT-BTC đang được phối hợp với Bộ Tài chính xây dựng. Trong quý IV/2026, Cục Công nghiệp sẽ mở lớp tập huấn nghiệp vụ tại 3 khu vực.

Với kiến nghị về định mức kinh tế – kỹ thuật, Bộ lưu ý UBND cấp tỉnh có thẩm quyền ban hành định mức cho dịch vụ khuyến công dùng ngân sách địa phương, không nhất thiết phải chờ Trung ương. Về mô hình tổ chức, Bộ nhắc lại Chỉ thị 20/CT-BCT ngày 4/12/2025 và đề nghị các Sở Công Thương chủ động tham mưu UBND tỉnh, không để nhiệm vụ khuyến công bị gián đoạn.

Mục tiêu quý cuối năm là hoàn thành 100% đề án khuyến công quốc gia và địa phương đã giao, đồng thời chủ động xây dựng kế hoạch năm 2027.

Mười bốn bản tham luận, mười bốn hoàn cảnh khác nhau, nhưng cùng chung một câu hỏi. Khi bản đồ hành chính đã vẽ lại, làm sao để gần 70% nguồn lực còn lại kịp đến tay người thợ gốm, người làm mộc, hợp tác xã chế biến nông sản đang cần thêm một chiếc máy mới, một gian hàng hội chợ hay một con tem truy xuất nguồn gốc.

Tối cùng ngày, Sở Công Thương Hải Phòng khai mạc Hội chợ triển lãm sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu khu vực phía Bắc năm 2026 tại Quảng trường Trung tâm văn hóa Xứ Đông.