Bác Hồ đọc bản Tuyên ngôn Độc lập (Ảnh: ST)

Cách mạng Tháng Tám thành công trong cả nước đã chấm dứt thời kỳ nô lệ của nhân dân ta dưới ách thống trị của đế quốc Pháp và phát xít Nhật. Chính quyền phong kiến triều Nguyễn đã sụp đổ hoàn toàn, đất nước về tay nhân dân. Biết bao công việc bộn bề đang đặt ra trước mắt: Chiến tranh tàn phá, kinh tế kiệt quệ, hậu quả tai hại của nạn đói, mối đe dọa của lũ lụt ở đồng bằng Bắc Bộ và nguy cơ trở lại xâm lược của thực dân Pháp ở trong Nam. Trong tình hình phức tạp muôn vàn thử thách đó, Đảng và Hồ Chủ tịch đã tập trung giải quyết vấn đề cơ bản của cách mạng là thiết lập chính quyền nhân dân trong cả nước.

Sau khi Hà Nội và nhiều nơi khởi nghĩa thắng lợi, ngày 25-8, Hồ Chủ tịch từ chiến khu Việt Bắc trở về ngoại thành Hà Nội. Chiều hôm sau, Trung ương đón Người về căn gác 2 nhà số 48 phố Hàng Ngang để trực tiếp chỉ đạo phong trào. Người đã chủ tọa phiên họp của Thường vụ Trung ương Đảng bàn về những công tác đối nội và đối ngoại, quyết định việc khẩn trương lễ ra mắt của Chính phủ lâm thời. Theo sự phân công của Ban Thường vụ, Người viết bản Tuyên ngôn Độc lập. Trên chiếc bàn nhỏ của căn gác đầy ánh nắng, Hồ Chủ tịch đã viết một văn kiện lịch sử bất hủ, đời đời khắc sâu vào cuốn sử vàng oanh liệt của dân tộc.

Ngày 2 tháng 9, cả Hà Nội đã rợp trời cờ đỏ sao vàng, đèn, hoa rực rỡ. Những biểu ngữ nền đỏ chữ vàng bằng các thứ tiếng Việt, Anh, Pháp, Hoa, Nga chăng ngang đường phố: “Nước Việt Nam của người Việt Nam", "Độc lập hay là chết", "Ủng hộ Chính phủ lâm thời". Mới 12 giờ trưa, những con đường dẫn vào quảng trường Ba Đình đã thấy cuồn cuộn những dòng người chảy đến, trong đó đủ mặt các giới, các đoàn thể, các tầng lớp nhân dân. Lễ đài bằng gỗ đơn sơ được dựng lên giữa quảng trường Ba Đình. Các đội tự vệ vũ trang cùng những đơn vị quân giải phóng đội mũ ca lô, quân phục nghiêm trang, hàng ngũ thẳng tắp đứng trước lễ dài. Những chiến sĩ cách mạng đã từng anh dũng chiến đấu ở Bắc Sơn, Vũ Nhai, đã lập nên các chiến công Nà Ngần, Phai Khắt, vừa cùng nhân dân vùng dậy cướp chính quyền, giờ đây vẫn nắm chắc tay súng bảo vệ nền Độc lập mới ra đời. Hơn 50 vạn người đại diện cho mọi tầng lớp nhân dân hân hoan phấn khởi chờ đón giờ khai sinh của chế độ mới- nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Đúng 14 giờ, Hồ Chủ tịch và các vị trong Chính phủ lâm thời tiến ra lễ đài. Bản nhạc Tiến quân ca hùng tráng vang lên, mọi ánh mắt đều hướng về lá cờ đỏ sao vàng đang từ từ kéo lên.

Chủ tịch Hồ Chí Minh giản dị trong bộ quần áo ka ki và đôi dép cao su tiến ra trước máy phóng thanh. Thay mặt Chính phủ lâm thời. Người đọc bản Tuyên ngôn Độc lập. Lời nói của Người trang trọng, đầm ấm vang trên quảng trường Ba Đình lịch sử. Người khẳng định: “Một dân tộc đã gan góc chống ách nô lệ của Pháp hơn 80 năm nay, đã gan góc đứng về phe Đồng Minh chống phát xít mấy năm nay, dân tộc đó phải được tự do!. Dân tộc đó phải được độc lập! Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do và độc lập ấy”.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thay mặt chính phủ lâm thời đọc Bản tuyên ngôn độc lập tuyên bố với nhân dân Việt Nam và thế giới: khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Tuyên ngôn Độc lập là bản anh hùng ca viết tiếp những trang sử huy hoàng của dân tộc, đánh dấu thắng lợi của một thế kỷ ngoan cường chống thực dân và phong kiến, mở ra một kỷ nguyên mới “ Độc lập – Tự do – Hạnh phúc” trên đất nước ta. Tuyên ngôn Độc lập chẳng những đã khai sinh một nhà nước mới - nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, một chế độ xã hội mới - chính quyền công nông đầu tiên ở khu vực Đông Nam Á.

Với tư cách người chủ thực sự của đất nước, nhân dân Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng đã kiên cường đấu tranh chống đế quốc và phong kiến. Ba mươi năm sau ngày Tuyên ngôn Độc lập, năm 1975, Đảng ta và quân dân ta hoàn thành sứ mệnh lịch sử vẻ vang: giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước. Hiện nay, cả nước đồng lòng xây dựng một nước Việt Nam hùng cường, giàu mạnh.

Tinh thần ngày Quốc Khánh 2 tháng 9 vẫn còn nguyên giá trị, trở thành ngày hội lớn của dân tộc. Dù thời gian đã trôi qua nhưng những chiến tích vẻ vang của dân tộc vẫn còn mãi với thời gian, với bản tuyên ngôn bất hủ mà các thế hệ sẽ không thể nào quên.

Hoàng Mai