Đưa chúng tôi tham quan vườn cây tại Tổ dân phố 1 - Diên Phú (Phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) ông Huỳnh Văn Đức cho biết: Gia đình ông có hơn 2 hecta cây cà phê trồng từ năm 1999. Trước đây, gia đình ông sử dụng nhiều phân bón hóa học làm cho chất đất ngày càng xấu đi, cây trồng kém phát triển và thường bị bệnh. Sau nhiều lần tham gia tập huấn kỹ thuật do các cấp hội nông dân tổ chức, năm 2012 ông mạnh dạn chuyển đổi chuyển sang canh tác cà phê theo hướng hữu cơ.

Vườn cà phê hơn 2 hecta của gia đình ông Đức được canh tác theo hướng hữu cơ.

Theo ông Đức, gia đình ông chú trọng giảm thiểu phân bón hoá học, không dùng thuốc bảo vệ thực vật, tăng sử dụng phân hữu cơ bón cho cây trồng, giữ lại lớp thảm thực vật cho cây trồng. Qua đó, giúp vườn cà phê giảm hơn 80 % chi phí phân bón hoá học, 50 % chi phí nước tưới và tăng 80 % giá trị sản phẩm.

“Sau khi nắm vững kiến thức về canh tác hữu cơ, thay vì sử dụng phân hoá học, tôi sử dụng phân gà ủ hoai và trấu cà để bón cho vườn cây. Khi còn bón phân hóa học, mỗi năm tôi đầu tư cho 2 hecta cà phê hết khoảng gần 100 triệu đồng. Nhưng từ khi bón phân gà với trấu cà chỉ tốn khoảng 40 – 50 triệu đồng. Nhờ đó mà vườn cà phê phát triển tốt, ít bị sâu bệnh.” – Ông Đức cho hay.

Tương tự như gia đình ông Đức, trước đây, gia đình bà Trần Thị Khánh – Thôn 4 IaTô (xã IaKrái, tỉnh Gia Lai) sử dụng lượng phân bón hóa học nhiều khiến năng suất giảm dần. Từ đó, bà luôn trăn trở và bắt đầu dành thời gian tìm hiểu về sản xuất sạch để bảo vệ môi trường, đồng thời đảm bảo sức khỏe cho gia đình và người tiêu dùng. Nhờ sản xuất theo hướng hữu cơ nên vườn cà phê của gia đình bà Khánh luôn cho năng suất ổn định. Những năm trước, trong khi nhiều vườn cà phê bị mất mùa thì 3 hecta cây cà phê của gia đình bà cho năng suất hơn 4 tấn nhân, lợi nhuận thu về hàng trăm triệu đồng.

Chia sẻ với chúng tôi bà Khánh cho biết: “Khi tìm hiểu thì tôi biết nếu mình hái quả xanh nhiều quá thì đến khi xay ra nhân, sản lượng sẽ giảm, ảnh hưởng đến chất lượng cà phê. Do đó những năm gần đây, gia đình tôi sẽ hái cà phê chín thành nhiều đợt. Tuy tốn nhiều nhân công nhưng được cái lợi là bảo vệ được cành cà phê. Ngoài ra, gia đình còn sử dụng phân hữu cơ tự ủ từ các chế phẩm vi sinh bản địa để bón cho cây trồng giúp nâng cao chất lượng sản phẩm và gia tăng lợi nhuận.”

Xác định sản xuất nông nghiệp hữu cơ là hướng đi tất yếu nhằm nâng cao chất lượng nông sản, thời gian qua nhiều hộ nông dân trên địa bàn tỉnh Gia Lai áp dụng trồng thử nghiệm các giống mới theo định hướng hữu cơ như: giống cà phê Thiện Trường, TRS1, TRS9; nghiên cứu tự ủ phân hữu cơ, vi sinh bón cho cây cà phê; cải thiện và gia tăng độ phì đất bằng cách cung cấp chất hữu cơ và chất dinh dưỡng cho đất; sử dụng phân bón vi sinh hoặc thuốc trừ sâu từ thảo mộc thiên nhiên để bảo vệ cây khỏi các loại sâu bọ phá hoại; không thuốc trừ sâu và thuốc diệt cỏ.

Tuy nhiên khi triển khai thực hiện, nhiều hộ dân vẫn gặp những khó khăn như khi tuân thủ các nguyên tắc canh tác hữu cơ thì cần tăng vốn đầu tư, trong khi sản phẩm hữu cơ bán ra thị trường còn chậm, do vậy nhiều hợp tác xã, doanh nghiệp đã liên kết với bà con nông dân trong trồng và chăm sóc cà phê nhằm giúp bà con nông dân cải tiến về kỹ thuật canh tác và ổn định đầu ra cho sản phẩm.

Ông Phạm Văn Trình - Chủ tịch Công ty cổ phần Tiến Thành Đạt (Phường Thống Nhất, tỉnh Gia Lai) thông tin: “Các nông hộ mà liên kết với công ty thì công ty chúng tôi sẽ hỗ trợ tổ chức các lớp tập huấn về kỹ thuật chăm sóc, tưới tiêu cho bà con để làm sao chúng ta giảm giá thành sản xuất, nâng cao chất lượng cũng như năng suất của sản phẩm, tiết kiệm chi phí để tăng cao thu nhập cho người dân. Hướng dẫn cho bà con tham gia theo các chứng chỉ quốc tế như Rainforest, Alliance và tiêu chuẩn 4C. Đó là những tiêu chuẩn Quốc tế để khi mà bán hàng ra Châu Âu bắt buộc phải có chứng chỉ quốc tế.”

Ngoài hỗ trợ kỹ thuật Công ty cổ phần Tiến Thành Đạt còn thu mua cà phê cho bà con nông dân khi liên kết cùng công ty với mức giá cao hơn thị trường.

Gia Lai hiện có khoảng 107.400 ha cà phê, trong đó, khoảng 56.690 ha sản xuất theo các tiêu chuẩn Organic, Rainforest Alliance, 4C. Mỗi năm, tỉnh cung ứng khoảng 333 nghìn tấn cà phê nhân, nhưng mới chỉ 23% được chế biến, còn lại chủ yếu xuất thô. Dù vậy, nhiều sản phẩm cà phê Gia Lai đã đạt chuẩn OCOP 4-5 sao, tiềm năng xuất khẩu đang rộng mở.

Theo kế hoạch cơ cấu ngành nông nghiệp tỉnh Gia Lai đến năm 2030, tỉnh đang đặt mục tiêu định hướng phát triển ổn định diện tích cà phê toàn tỉnh khoảng 100.000ha. Trong đó, cà phê sản xuất theo hướng hữu cơ đạt khoảng hơn 15%. Để đạt được điều này, Gia Lai đang đẩy mạnh phát triển vùng trồng cà phê theo hướng cảnh quan, tập trung ở những nơi có điều kiện thuận lợi, kết hợp vùng trồng cà phê với phát triển văn hóa, du lịch, dịch vụ...

Đồng thời, rà soát diện tích cà phê trồng ở những nơi không thích hợp, năng suất thấp, đặc biệt ở những vùng khó khăn về nước tưới để chuyển đổi sang trồng các cây trồng khác có hiệu quả, giá trị kinh tế cao hơn. Đáng chú ý, Gia Lai sẽ ưu tiên đẩy mạnh tái canh các vườn cà phê già cỗi, sử dụng 100% giống cà phê có năng suất, chất lượng cao, kháng sâu bệnh. Thực hiện trồng xen canh cây công nghiệp, cây ăn quả lâu năm với những vùng trồng cà phê tái canh có điều kiện.

Gia Lai sẽ ưu tiên đẩy mạnh tái canh các vườn cà phê già cỗi.

Bên cạnh đó, tỉnh cũng sẽ tiếp tục thực hiện có hiệu quả kế hoạch phát triển cà phê đặc sản Việt Nam trên địa bàn. Đến năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu diện tích cà phê vối đặc sản đạt khoảng hơn 2.340ha, sản lượng đạt 1.700 tấn.

Để triển khai hiệu quả các mục tiêu đã đề ra, dưới sự chỉ đạo của các cấp, ngành tỉnh Gia Lai, các cấp Hội Nông dân trong tỉnh tập trung đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động hội viên và nông dân áp dụng các giải pháp sản xuất cà phê bền vững theo các tiêu chuẩn 4C, VietGAP, hữu cơ; tăng cường ứng dụng khoa học – công nghệ vào quá trình sản xuất; đồng thời giới thiệu, kết nối tiêu thụ sản phẩm cà phê hữu cơ, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm và cải thiện thu nhập cho người dân.

Ông Nguyễn Văn Dư - Chủ tịch Hội Nông dân xã Biển Hồ (tỉnh Gia Lai) thông tin: “Trong thời gian tới, Hội nông dân xã sẽ tiếp tục tuyên truyền nâng cao nhận thức của hội viên nông dân về hiệu quả của phương thức trồng và chăm sóc cà phê theo hướng hữu cơ; vận động nhân dân mạnh dạn thay đổi phương thức canh tác truyền thống sang trồng theo hướng hữu cơ. Bên cạnh đó, tiếp tục duy trì và nhân rộng các mô hình trồng cà phê hữu cơ đạt hiệu quả năng suất cao và tổ chức cho hội viên nông dân tham quan học hỏi các mô hình này. Đồng thời tăng cường tổ chức các lớp tập huấn, chuyển giao khoa học công nghệ vào sản xuất cũng như các giải pháp trồng cà phê theo hướng hữu cơ cho hội viên nông dân”.