Nghi lễ cầu mùa giữa đất trời Tây Bắc

Nghi thức phần lễ gồm 5 nâm cúng Nàng Han; thần núi, thần rừng; thần linh trên trời dưới đất; Thành Hoàng làng; sinh linh tại Lễ hội Lùng Tùng của người Thái ở Than Uyên. Ảnh: Nguyễn Oanh

“Lùng Tùng” theo tiếng Thái có nghĩa là “xuống đồng”. Lễ hội thường diễn ra vào những ngày đầu năm mới âm lịch, khi bà con chuẩn bị bước vào vụ sản xuất quan trọng nhất trong năm. Địa điểm tổ chức thường là cánh đồng rộng của bản, nơi có nguồn nước dồi dào và được coi là đất thiêng.

Phần lễ được tiến hành trang trọng với sự chủ trì của thầy mo hoặc người có uy tín trong bản. Mâm lễ dâng cúng gồm xôi nếp, gà luộc, rượu cần, bánh trái cùng những sản vật đặc trưng của núi rừng. Lời khấn vang lên giữa không gian khoáng đạt, cầu mong thần linh, trời đất phù hộ cho mưa thuận gió hòa, sâu bệnh không phá hoại, lúa ngô tốt tươi.

Sau nghi thức cúng tế là phần xuống đồng tượng trưng. Người được chọn – thường là trưởng bản hoặc người sản xuất giỏi – thực hiện những đường cày, đường cuốc đầu tiên của năm mới. Những động tác ấy mang ý nghĩa mở đầu cho một mùa vụ thuận lợi, đồng thời thể hiện sự gắn bó mật thiết giữa con người với đất đai.

Không gian hội rộn ràng sắc màu

Nếu phần lễ mang màu sắc tâm linh sâu đậm thì phần hội lại là bức tranh sinh động của đời sống văn hóa người Thái. Tiếng trống, tiếng chiêng hòa cùng tiếng khèn, tiếng sáo vang vọng khắp bản làng, gọi mời bà con và du khách cùng hòa mình vào không khí xuân rộn ràng.

Các trò chơi dân gian như ném còn, kéo co, tó má lẹ (đánh cù), đẩy gậy… thu hút đông đảo người tham gia. Nổi bật nhất là vòng xòe Thái uyển chuyển, mềm mại. Những cô gái trong trang phục áo cóm, váy đen thêu hoa văn tinh xảo nắm tay nhau tạo thành vòng tròn đoàn kết, biểu tượng cho sự gắn bó cộng đồng và khát vọng hạnh phúc.

Ẩm thực ngày hội cũng là điểm nhấn đặc sắc. Những món ăn truyền thống như xôi tím, cá nướng pa pỉnh tộp, thịt trâu gác bếp… được bày biện đẹp mắt, mời gọi du khách thưởng thức. Hương vị đậm đà của núi rừng hòa cùng men rượu cần nồng ấm càng làm không khí lễ hội thêm phần sôi động.

Gìn giữ di sản giữa nhịp sống hiện đại

Trải qua thời gian, Lễ hội Lùng Tùng vẫn giữ được những giá trị cốt lõi, đồng thời có sự điều chỉnh phù hợp với đời sống mới. Chính quyền địa phương phối hợp cùng cộng đồng tổ chức lễ hội bài bản, lồng ghép hoạt động văn hóa, thể thao, quảng bá sản phẩm nông nghiệp và du lịch cộng đồng.

Việc khôi phục, duy trì lễ hội không chỉ góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa mà còn tạo động lực phát triển kinh tế. Nhiều du khách tìm đến Lai Châu vào dịp đầu xuân để trải nghiệm không khí lễ hội, khám phá phong cảnh thiên nhiên hùng vĩ và tìm hiểu phong tục tập quán của người Thái.

Giữa những đổi thay của xã hội hiện đại, Lễ hội Lùng Tùng vẫn giữ vai trò sợi dây kết nối quá khứ với hiện tại. Đó là nơi người dân gửi gắm niềm tin vào đất trời, khẳng định bản sắc văn hóa và vun đắp tinh thần đoàn kết cộng đồng. Mỗi mùa xuân, khi tiếng trống hội lại vang lên trên cánh đồng, cũng là lúc khát vọng về một năm mới đủ đầy tiếp tục được thắp sáng nơi miền sơn cước.