Nằm bên dòng sông Trà hiền hoà uốn khúc, xã Minh Lãng (huyện Vũ Thư) thật thơ mộng, còn người nông dân nơi đây rất cần cù, chịu thương chịu khó như chính dòng sông quanh năm lặng lẽ bồi tụ phù sa màu mỡ, dệt nên những xóm làng trù phú ven sông. Minh Lãng nổi tiếng bởi có nghề thêu truyền thống từ hàng trăm năm nay.

Sử sách ghi lại, nghề thêu ở Minh Lãng ra đời vào năm 1825 dưới thời vua Minh Mạng. Ông tổ của nghề thêu ở địa phương này là 3 cụ: Nguyễn Như Khang, Nguyễn Nghĩa và Nguyễn Ca. Trải qua gần 200 năm tồn tại và phát triển, nghề thêu Minh Lãng cũng trải qua biết bao thăng trầm. Theo các cụ cao tuổi trong xã kể lại, vào những năm đầu của thế kỷ 20, dưới chế độ phong kiến, người thợ ở Minh Lãng chủ yếu thuê tay làm ra các sản phẩm, như: Mũ, áo, xiêm y, tranh ảnh phục vụ các quan lại, chức sắc. Từ sau hoà bình lập lại cho đến cuối thập kỷ 80 của thế kỷ 20 nghề thêu Minh Lãng phát triển rất mạnh. Ngày ấy cả xã thực sự như một công xưởng. Ngoài một HTX thêu chuyên nghiệp với 800 công nhân ra và một HTX nông nghiệp kiêm cả làm thêu với hơn 1.500 lao động, thì gia đình nào trong xã cũng có ít nhất là một khung thêu và không ít gia đình có từ 2 đến 3 khung thêu. Những năm tháng ấy, sản phẩm thêu của Minh Lãng không chỉ nổi tiếng khắp vùng mà còn xuất khẩu sang của Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa anh em.

Các nghệ nhân đang truyền nghề cho thế hệ kế tiếp

Những năm 90 của thế kỷ 20, do thị trường bi thu hẹp và không đủ sức cạnh tranh với hàng Trung Quốc về giá cả, nên sản phẩm thuê Minh Lãng dần mất bị mai một. Không ít hộ đã phải gác khung. Khó khăn chồng chất khó khăn, nhưng Đảng bộ và nhân dân xã Minh Lãng không chịu đầu hàng, không để nghề truyền thống của quê hương bị mai một. Đội ngũ cán bộ ở địa phương đã nỗ lực đi tìm thị trường mới cho mặt hàng thuê quê mình. Khi đã có những mối hàng trở lại, những nghệ nhân thêu Minh Lãng đã dựng khung, mở xưởng khôi phục nghề. Từ đây, nghề thêu Minh Lãng được hồi sinh và hàng chục cơ sở với quy mô từ 10 đến15 khung thêu hoạt động trở lại. Rồi các doanh nghiệp tư nhân ra đời, cả xã có hơn 2.000 lao động thêu thường xuyên. Trong đó, doanh nghiệp thêu Mỹ Long với gần 500 thợ thêu. Sau Mỹ Long là doanh nghiệp Hoàng Hưng, Thái Bình 1, Tuấn Dương và HTX thuê Minh Tiến ra đời.

Năm 2000, khi Tỉnh uỷ Thái Bình ra Nghị quyết 01 “Về phát triển nghề và làng nghề” đã thổi luồng gió mới vào Minh Lãng. Hoà chung xu thế đổi mới của đất nước, nghề thêu Minh Lãng phát triển mạnh. Cả xã có 75 công ty và cơ sở sản xuất, tổ hợp thêu, tạo việc làm cho hơn 4000 lao động. Nghề thêu phát triển nhanh và rất nhộn nhịp, mang về thu nhập gần 100 tỷ đồng/năm, chiếm hơn 60% tổng giá trị sản xuất của xã.

Tiếng lành đồn xa, nhiều khách hàng trong và ngoài nước tìm về Minh Lãng để đặt hàng. Ngay lập tức họ bị mê hoặc bởi những nét độc đáo, tinh tế của những sản phẩm được tạo nên từ đôi bàn tay tài hoa của người dân nơi đây. Và thế là hàng thêu Minh Lãng đã có mặt tại những thị trường khó tính như: Nhật Bản, Hàn Quốc, Pháp, Italia, Đài Loan và Hợp chúng quốc Hoa Kỳ. Đặc biệt, hàng chục đối tác nước ngoài ký hợp đồng trực tiếp với các doanh nghiệp ở Minh Lãng không qua khâu trung gian.

Nghề thêu không chỉ giúp người dân Minh Lãng đổi đời, mà còn góp phần làm cho bộ mặt nông thôn mới ở địa phương này ngày càng khởi sắc. Kinh tế phát triển, góp phần ổn định chính trị, an ninh quốc phòng, phát triển đời sống văn hoá. Xã Minh Lãng đã được UBND tỉnh, UBND huyện tặng nhiều bằng khen, giấy khen. UBND tỉnh đã tặng bằng công nhận làng nghề cho xã Minh Lãng. Đặc biệt hơn, Đảng bộ và nhân dân Minh Lãng vinh dự được Nhà nước tặng thưởng Huân chương lao động hạng III trong thời kỳ đổi mới.

Ông Hoàng Đình Vương - Chủ tịch UBND xã Minh Lãng tâm sự: Địa phương chúng tôi hiện có 3 doanh nghiệp sản xuất hàng thêu cho các đối tác nước ngoài như: Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan…và 5 tổ hợp thêu tranh, tạo việc làm cho hơn 1000 tay kim độ tuổi từ 45 đến 55, với thu nhập từ 5 đến 6 triệu đồng/người/tháng. Thời gian gần đây, mặc dù bị ảnh hưởng của dịch Covid, những các xưởng thêu vẫn duy trì sản xuất. Một số xưởng chuyển sang hoạt động online, giới thiệu mẫu, nhận đặt qua mạng rồi trả hàng. Các nghệ nhân, thợ giỏi vẫn miệt mài sáng tạo các mẫu mã mới, ứng dụng công nghệ cải tiến chất liệu, xây dựng hướng phát triển thị trường, chuẩn bị các điều kiện để phục hồi sản xuất. Để động viên kịp thời các doanh nghiệp và tổ hợp thêu tranh duy trì phát triển nghề truyền thống, UBND xã có chính sách tạo điều kiện về các thủ tục pháp lý để doanh nghiệp vay vốn phát triển sản xuất.
Làng quê Minh Lãng êm đềm, thơ mộng và người thợ thêu vẫn thoăn thoắt đường kim mũi chỉ để làm ra những tác phẩm độc đáo, hút hồn người tiêu dùng. Đảng bộ và nhân dân xã Minh Lãng vẫn đang chung vai, góp sức bảo tồn và phát triển làng nghề và giữ gìn những giá trị văn hóa truyền thống của nghề thêu.

Bài, ảnh: Nhật Minh