Làng nghề làm chuồn chuồn tre tại xã Thạch Xá-huyện Thạch Thất, Hà Nội là một làng nghề thủ công với nhiều giá trị. Các sản phẩm tại làng nghề chứa đựng trong đó sự khéo léo, tinh xảo, tỉ mỉ của bàn tay nghệ nhân làm nghề.

Từ vật liệu quen thuộc của làng quê Việt Nam là cây tre, qua bàn tay khéo léo của người thợ xã Thạch Xá (huyện Thạch Thất) đã ra đời những con chuồn chuồn đủ màu sắc, kích thước, trở thành món đồ chơi dân dã được trẻ em thích thú không kém gì những món đồ chơi hiện đại hấp dẫn...

Những con chuồn chuồn tre nhiều màu sắc khác nhau

Các công đoạn làm chuồn chuồn tre là cào tinh tre, phơi khô, cắt chia từng bộ phận cánh, thân, mỏ, vót thân uốn mỏ cong, lắp ghép cánh vào thân và cuối cùng là sơn vẽ. Khó nhất là khâu chắp cánh vào thân làm sao để con chuồn chuồn đậu lên cây vững vàng, cân đối. Lực đối xứng phải chuẩn thì con chuồn chuồn mới đậu được, mới đạt được yêu cầu. Không chỉ làm chuồn chuồn không mà làng còn làm có cả con chim, bướm hoặc con công, con rùa.

Sản phẩm chuồn chuồn tre

Nhìn bề ngoài, những tưởng chuồn chuồn tre chỉ là món đồ chơi nhỏ xinh đơn giản làm từ tre nứa, song để làm ra được một sản phẩm này lại mất khá thời gian và nhiều công sức. Đặc biệt, nguyên liệu sử dụng phải là tre khô tự nhiên, không được sử dụng tre ngâm, bị mối mọt... Để làm ra một chú chuồn chuồn hoàn chỉnh phải trải qua khoảng 12 công đoạn, đòi hỏi người thợ phải kiên nhẫn, tỉ mỉ và chính xác. Theo anh Tái, quan trọng nhất là khâu ghép cánh vào thân. Phải gắn chuồn chuồn sao cho chúng luôn giữ được thăng bằng bởi “nhất dáng nhì da”, “cái dáng là linh hồn của sản phẩm”. Muốn vậy, hai cánh chuồn chuồn phải được căn đối xứng thật chính xác để chuồn chuồn tự thăng bằng khi đậu trên đế hay trên ngón tay, sợi chỉ.

Qùa lưu niệm

Để làm được một con chuồn chuồn tre, người làm phải mất rất nhiều thời gian, công sức từ lên rừng đốn tre trúc, rồi đến chẻ thanh, vót nhẵn, khoan lỗ, tra cánh, sơn, vẽ họa tiết, phơi khô… Không những thế, người làm phải đam mê, đo đạc cẩn thận, tính toán kĩ lưỡng mới cho ra được một sản phẩm đẹp và có thể đứng bằng.

Bằng đôi bàn tay khéo léo và tính sáng tạo của những “nghệ nhân” làm chuồn chuồn, hiện nay họ đã đa dạng hóa mặt hàng làm bằng tre như làm công, chim bồ câu, bướm, rùa… Để làm được một món đồ chơi mới, người tạo ra chúng phải đo đạc nghiên cứu đến cả tuần trời. Những sản phẩm này cũng được nhiều người mua về làm quà tặng và xuất khẩu sang nước ngoài.

Những năm gần đây, một số gia đình làm chuồn chuồn tre ở Thạch Xá đã phối hợp với nhiều tổ chức, trung tâm văn hóa, du lịch thực hiện các dự án nghiên cứu, bảo tồn đồ chơi Việt cũng như tìm hướng đi cho chuồn chuồn tre ở thị trường nước ngoài.

Nhờ thế, ngoài việc phục vụ cho du khách tại các điểm du lịch trong nước, chuồn chuồn Thạch Xá còn chinh phục được những bạn hàng khó tính ở Anh, Pháp, Nhật, Mỹ... Đây có thể xem là hướng đi mới, mở ra nhiều cơ hội cho các nghệ nhân trong bối cảnh nghề thủ công này đang dần mai một.

Thời gian tới, theo nhiều chuyên gia, làng nghề chuồn chuồn Thạch Xá nên đẩy mạnh việc phát triển mô hình du lịch cộng đồng, vừa giúp quảng bá thương hiệu, vừa tạo ra nguồn thu.

Xuân Mạnh(TH)