Quốc lộ 1A đoạn cuối tỉnh Bạc Liêu đi xuống Cà Mau đã phân chia huyện Hòa Bình thành hai vùng sinh thái rõ rệt. Một bên là vùng nuôi trồng thủy sản và các dự án năng lượng tái tạo, bên kia là vùng chuyên lúa với diện tích xấp xỉ 11.000ha tập trung ở các xã Vĩnh Bình, Minh Diệu, Vĩnh Mỹ B và thị thị trấn Hòa Bình. Những năm gần đây, người xứ này quen gọi đó là cánh đồng Vĩnh Cường, tên của hợp tác xã nông nghiệp lớn nhất tỉnh Bạc Liêu. Không chỉ vì hơn 70% diện tích trồng lúa trong huyện là của hợp tác xã mà còn vì Vĩnh Cường mấy năm nay đã là cầu nối đưa lúa gạo trên quê hương công tử Bạc Liêu đi khắp 34 quốc gia trên thế giới.

Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc HTX nông nghiệp Vĩnh Cường.

Hợp tác xã nông nghiệp Vĩnh Cường, do ông Trịnh Văn Cường, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc.

Hợp tác xã được thành lập năm 2016. Trước đó, “ông chủ Cường” vốn dĩ đã là chủ đại lý buôn bán gạo, một khâu trong “chuỗi” lúa gạo truyền thống ở vùng đồng bằng, lại còn thuê gần 1.500 công ruộng bên An Giang thuê người trồng lúa, gặp năm được mùa thu cả chục tỷ như chơi. Cái ăn, cái mặc chả phải lo lắng nhưng cứ mãi canh cánh một điều, ruộng đồng quê hương mênh mông, trù phú thế mà đời sống bà con trồng lúa mãi không khá lên được là cớ làm sao?

Triết lý của HTX nông nghiệp Vĩnh Cường là chia sẻ lợi ích cho bà con nông dân.

Mất mấy tháng trời tìm hiểu, qua một mùa vụ theo dõi tập quán canh tác của bà con, người làm nghề buôn gạo ấy mới nắm được “bản chất vấn đề”: Bà con mình toàn làm lúa kiểu tự bơi không à. Giống má, phân thuốc, tất tần tật vật tư đầu vào các đại lý kinh doanh xui dùng thứ gì nghe thứ đó. Đắt rẻ làm sao không biết, chất lượng thế nào không hay, thành thử chi phí đầu vào bị đội lên rất nhiều. Rồi đến chuyện đầu ra cũng vậy, dù vất vả làm ra hạt lúa nhưng thường không biết bán cho ai, được mùa mất giá, có gặp cảnh “cò”, thương lái thu mua ép giá xuống bao nhiêu cũng phải tự chịu. Chưa kể, từ kiểu làm ăn manh mún, không chủ động được sản xuất, đã có cảnh không ít bà con phải đi vay nóng các đại lý, thiếu nợ vật tư, đến mùa gặt bị người ta siết, lời lãi chẳng còn được bao nhiêu.

Cho nên “ông chủ Cường” mới nghĩ, nếu tập hợp được bà con lại với nhau để vào hợp tác xã “cùng đầu vào, đầu ra”, đặt vấn đề lợi nhuận ít thôi, mục đích chính là chia sẻ lại cho bà con đúng như bản chất của các hợp tác xã có khi giải được bài toán này.

Trưởng ấp An Thành, ông Lý Văn Tương "Làm ruộng giờ khỏe ra…"

Tất nhiên, nghĩ bao giờ cũng dễ hơn làm. Cũng giống như nhiều HTX nông nghiệp khác, ngày thành lập Vĩnh Cường chỉ vỏn vẹn có 30 thành viên. Vận động mãi chẳng có ai chịu vào, là vì bà con chưa thấy, chưa tin. Giám đốc Cường xác định trước và bắt đầu thuyết phục bằng dịch vụ ông cho là vô lý nhất người trồng lúa ở Bạc Liêu phải chịu.

“Ruộng bà con, lúa cũng của bà con, doanh nghiệp kinh doanh giống chỉ thu mua về lọc rồi bán lại với giá 16 - 17 nghìn đồng/kg, trong khi giá thành chỉ rơi vào khoảng 9 nghìn đồng. Hợp tác xã Vĩnh Cường cũng làm đúng quy trình như thế, khác chăng là cung ứng cho nông dân với giá chỉ 10 nghìn đồng/kg, kèm theo cam kết chất lượng và để cuối vụ mới thu tiền. Cách làm ấy quả thật hiệu quả. Chỉ sau có một mùa vụ, bà con ào ào xin vô hợp tác xã, một lúc có thêm hơn 450 thành viên, vụ sau tăng lên thành 3.965 thành viên liên kết”, ông Giám đốc Vĩnh Cường kể quá trình thay đổi.

Khi bà con đã tin vào lợi ích của kinh tế tập thể, khi hợp tác xã Vĩnh Cường có lợi thế về quy mô với hàng ngàn hộ thành viên thì việc kiểm soát vật tư đầu vào để giảm thiểu chi phí người trồng lúa hóa ra đơn giản.

Từ phân bón, thuốc BVTV đến các dịch vụ tổ chức sản xuất, HTX nông nghiệp Vĩnh Cường đều ở vị thế “cửa trên”, có quyền yêu cầu các doanh nghiệp cung ứng vật tư, các dịch vụ sản xuất “lấy lợi ích bà con làm trung tâm”. Chỉ riêng chuyện hợp tác xã “chọi” các đại lý kinh doanh vật tư nông nghiệp trung gian bằng cách ký hợp đồng trực tiếp với các doanh nghiệp cung ứng vật tư ngang với giá đại lý cấp 1 đã giúp các hộ thành viên liên kết giảm được 20 - 30% chi phí đầu vào.

Đặc biệt, mặc dù không phải là mô hình hợp tác xã chia lợi nhuận nhưng “nông dân nào cũng muốn vô với Vĩnh Cường” là vì cam kết làm lúa không bao giờ lỗ từ chính sách thu mua bao tiêu đầu ra.

Quả thật, không chỉ đơn thuần lớn về diện tích, số lượng thành viên, thứ tạo nên sự khác biệt của Vĩnh Cường có lẽ là chuyện liên kết thị trường. Khó có một hợp tác xã nào mà mỗi năm bao tiêu hơn 20.000ha lúa, bán cho các doanh nghiệp xuất khẩu hơn 250.000 tấn, doanh thu hàng trăm tỷ đồng…

Tất nhiên là quy trình sản xuất cũng phải tổ chức bài bản. Bộ máy của Vĩnh Cường có 5 người trong hội đồng quản trị, 7 tổ sản xuất và 14 cán bộ kỹ thuật, đa phần đều trình độ kỹ sư cả. Sau khi ký hợp đồng và cung ứng vật tư đầu vào cho bà con, toàn bộ quy trình sản xuất, hướng dẫn kỹ thuật canh tác, bảo vệ chăm sóc đều được đội ngũ kỹ sư theo dõi chặt chẽ.

“Sứ mệnh của kinh tế tập thể, của hợp tác xã là ở chỗ này. Một hai năm đầu có thể còn vướng víu đôi chút chứ bây giờ rất khỏe, nhất là các doanh nghiệp thu mua. Toàn bộ vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, chất lượng lúa thế nào, vận chuyển ra sao là chuyện của hợp tác xã với bà con, ông doanh nghiệp nhận lúa tại nhà máy và thanh toán tiền. Tin nhau đến mức vào vụ chỉ một hai cuộc điện thoại là “chốt”, hợp đồng ký sau”, Giám đốc Vĩnh Cường nói giọng hào sảng.

Thành công với chuỗi liên kết lúa gạo ở Bạc Liêu, sứ mệnh của Vĩnh Cường bây giờ được tỉnh Bạc Liêu và huyện Hòa Bình “giao” đồng hành với 8 hợp tác xã nông nghiệp lân cận để mở rộng quy mô kinh tế hợp tác. Nói như ông Hồ Văn Linh, Chủ tịch UBND huyện Hòa Bình, sẽ là một cuộc chuyển mình rất mạnh mẽ bởi vì bà con đã thấy rõ lợi ích khi tham gia vô hợp tác xã như thế nào.

“Xét cho cùng bản chất của kinh tế tập thể là nhằm mục đích thay đổi tư duy cũ, tập quán canh tác còn nhiều hạn chế của người nông dân, đồng bộ các khâu tổ chức sản xuất, cung cấp dịch vụ cho các thành viên và liên kết thị trường. Thực tế ở HTX nông nghiệp Vĩnh Cường đã chứng minh được vai trò đó”, Chủ tịch UBND huyện Hòa Bình chia sẻ.

Hoàng Anh - Trọng Linh