Làng Đọi Tam xã Đọi Sơn, huyện Duy Tiên có nghề làm trống da từ rất lâu đời. Nghề làm trống ở Đọi Tam nổi tiếng khắp nước, thợ làng Đọi Tam đi khắp nơi làm đủ các loại trống: trống dùng trong đình chùa, trống chèo, trống trường, trống dành cho trẻ em trong dịp Tết Trung thu... Trống Đọi Tam nổi tiếng bởi độ bền đẹp, nhờ bí quyết riêng cũng như tinh thần trách nhiệm của người thợ nơi đây.

Tiếng tăm của Làng lụa Nha Xá xã Mộc Nam, huyện Duy Tiên chỉ đứng sau làng lụa Vạn Phúc, Hà Đông (Hà Nội). Từ đầu thế kỷ trước, các lái buôn tại thị trường Sài Gòn - Chợ Lớn đã tín nhiệm những súc tơ lụa nõn bóng, mượt mà của làng nghề này. Hiện nay, quy mô sản xuất của làng nghề đang tiếp tục được mở rộng, một phần lao động thủ công được thay thế bằng máy móc. Nhiều gia đình tiếp tục đóng thêm máy dệt hoặc đầu tư thay khung gỗ bằng khung sắt để làm ăn lâu dài. Người làng dệt nhanh nhạy với thị hiếu người tiêu dùng luôn luôn chuyển đổi mặt hàng. Nhiều mặt hàng mới ra đời như hàng đũi, hàng tơ se, hàng lụa hoa, hàng lanh...

Người dân Làng lụa Nha Xá đang quay tơ

Hà Nam còn có nhiều làng nghề nổi tiếng khác có sản phẩm gắn liền với nông nghiệp như: Làng nghề bánh đa nem Chều (xã Nguyên Lý, huyện Lý Nhân); Làng nghề rượu Vọc (huyện Bình Lục); bánh trưng làng Đầm (xã Liêm Tuyền, TP Phủ Lý); cá kho Nhân Hậu (xã Hòa Hậu, huyện Lý Nhân)... Mới điểm qua một số làng nghề tiêu biểu đã thấy nghề truyền thống ở Hà Nam có bề dầy lịch sử với nhiều sản phẩm nổi tiếng, có đội ngũ nghệ nhân đông đảo, giỏi tay nghề. Thực tế đã chứng minh hàng hóa máy móc không thể thay thế hoàn toàn hàng thủ công, bởi vì sản phẩm thủ công chứa đựng tinh hoa, khối óc và bàn tay của nghệ nhân, mỗi sản phẩm được nghệ nhân thổi hồn vào đó đã trở nên sống động như một tác phẩm nghệ thuật.

Hiện nay, tình trạng chung của làng nghề cả nước, trong đó có Hà Nam là rất khó khăn trong việc tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa xuất khẩu ngày càng ít dần. Tại hội thảo Văn hiến Hà Nam - Truyền thống và hiện đại được tổ chức mới đây tại TP. Phủ Lý, hầu hết các nhà quản lý, nhà nghiên cứu khoa học và các nhà báo trong nước đã đề cập đến những giải pháp nhằm khắc phục tình trạng trên.

Theo đó, điều đầu tiên quan trọng nhất là các làng nghề phải làm ra được hàng hóa chất lượng cao, hàng tinh hoa nhiều hàm lượng văn hóa và nhất là phải luôn luôn thay đổi mẫu mã đáp ứng nhu cầu, thị hiếu của người tiêu dùng. Đặc biệt phải xây dựng bằng được thương hiệu sản phẩm làng nghề. Từ đó quảng bá và xúc tiến thương mại. Thị trường nước ngoài rất khó tính, buộc chúng ta phải có sản phẩm tinh hoa đáp ứng mọi yêu cầu của khách hàng. Để làm được điều đó phải dựa vào đội ngũ nghệ nhân mà người ta thường ví là linh hồn của làng nghề. Làm sao để nghệ nhân phải tận tâm với nghề tổ “sinh vư nghệ, tử vư nghệ”. Việc làm của ông Nguyễn Văn Long vực dậy danh tiếng của rượu làng Vọc là một tấm gương. Nhờ việc ông quyết tâm xây dựng được thương hiệu Vọc Long Tửu đã giúp cho rượu làng Vọc có mặt khắp cả nước, nhiều du khách cũng mua làm quà đi nước ngoài.

Bài và ảnh Như Quỳnh