Ngay giữa lúc căng thẳng địa chính trị bùng nổ dữ dội, kim loại quý lại bất ngờ giảm mạnh, khiến nhiều nhà đầu tư kỳ vọng vào “nơi trú ẩn an toàn” phải chao đảo và xem lại chiến lược của mình.

Theo ghi nhận từ Kitco News, giá vàng vừa trải qua chuỗi ngày tồi tệ nhất kể từ năm 1983. So với mức đỉnh lịch sử 5.600 USD/ounce thiết lập hồi cuối tháng 1, kim loại quý đã bốc hơi gần 22%.

Thống kê của Dow Jones Market Data trên Barron's cũng chỉ ra, chỉ riêng trong tháng này, vàng mất hơn 13%, đánh dấu tháng thê thảm nhất kể từ đỉnh điểm của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.

Tại sao vàng lại gục ngã ngay lúc thế giới cần nó nhất? Báo cáo chiến lược từ Wells Fargo đã chỉ đích danh 3 "kẻ thù" đang bóp nghẹt đà tăng của kim loại quý, gồm lãi suất neo cao, đồng USD mạnh lên và lợi suất thực tăng vọt.

Trong đó, lợi suất thực chính là rào cản lớn nhất. Khi lạm phát có dấu hiệu dai dẳng do giá năng lượng leo thang, các ngân hàng Trung ương buộc phải duy trì chính sách thắt chặt. Điều này làm tăng chi phí cơ hội của việc nắm giữ một tài sản không sinh lãi như vàng.

Thị trường đang chứng kiến một sự dịch chuyển dòng vốn tàn khốc. Sau nhịp tăng nhẹ ban đầu khi xung đột bùng phát, lực cầu trú ẩn nhanh chóng xẹp xuống. Dòng tiền thông minh lập tức quay xe, tháo chạy khỏi vàng để tìm đến sức mạnh của đồng bạc xanh. Áp lực vĩ mô đã hoàn toàn lấn át nỗi sợ hãi về địa chính trị, biến vàng từ một tài sản phòng thủ trở thành nạn nhân của chính sách tiền tệ.

Sự thật về "tài chính hóa" và cú sốc năng lượng

Bài phân tích trên The Conversation của Phó giáo sư Rand Low chỉ ra rằng, vàng ngày nay không còn là những thỏi kim loại nằm im trong két sắt. Nó đã bị "tài chính hóa" sâu sắc thông qua các quỹ ETF và hợp đồng phái sinh. Nhà đầu tư hiện nay chủ yếu giao dịch "vàng trên giấy", khiến giá cả chịu sự chi phối nặng nề từ dòng tiền đầu cơ thay vì nhu cầu vật chất thuần túy.

Đây chính là điểm mấu chốt tạo nên sự khác biệt so với quá khứ. Trong các cuộc khủng hoảng năm 2008 hay 2011, cú sốc xuất phát từ hệ thống tài chính, và vàng đã làm rất tốt vai trò "boong-ke tránh bão".

Tuy nhiên, thế giới hiện tại đang đối mặt với một cú sốc hoàn toàn khác: gián đoạn nguồn cung năng lượng. Xung đột đã có lúc đẩy giá dầu vượt ngưỡng 110 USD/thùng, đe dọa trực tiếp đến huyết mạch của nền kinh tế toàn cầu.

Trong một cuộc khủng hoảng năng lượng, luật chơi thay đổi hoàn toàn. Khi thị trường hoảng loạn, các quỹ đầu tư lớn bị kẹt thanh khoản. Họ buộc phải bán tháo vàng để bù đắp khoản lỗ từ cổ phiếu hoặc để đáp ứng yêu cầu bổ sung ký quỹ. Hơn nữa, xét về tính thiết yếu, nền kinh tế cần dầu để vận hành hơn là cần vàng. Sự lựa chọn tàn nhẫn của dòng vốn đã đẩy vàng vào thế yếu.

Bên cạnh đó, đà lao dốc hiện tại còn là hệ quả tất yếu của một chu kỳ tăng quá nóng. Theo Quartz, tính đến trước đợt điều chỉnh, giá vàng đã tăng tới 60% từ đầu năm, trong khi bạc vọt lên gần 78,4%. Thị trường rơi vào trạng thái "quá nhiệt" và chật chội.

Chỉ cần một mồi lửa nhỏ, như việc Sở Giao dịch Thượng Hải bất ngờ nâng yêu cầu ký quỹ, cũng đủ kích hoạt một làn sóng chốt lời ồ ạt, lan rộng từ châu Á ra toàn cầu.

Đi ngược đám đông: Cơ hội vàng từ sự bi quan?

Giữa bức tranh ảm đạm của thị trường, nhiều tổ chức tài chính lớn lại đang nhìn thấy cơ hội.

Dữ liệu từ SentimenTrader (trích Barron's) cho thấy tín hiệu cực đoan hiếm gặp: quỹ GLD - mô phỏng giá vàng - chạm mức bi quan tột độ, trong khi 95% cổ phiếu khai thác vàng đã giảm ít nhất 20% từ đỉnh. Áp lực bán đã lan rộng, khiến thị trường kiệt sức.

Nhưng trong đầu tư, lúc mọi người hoảng loạn nhất lại thường là lúc cơ hội xuất hiện. Theo thống kê các đợt giảm tương tự trước đây, 89% trường hợp quỹ GLD bật tăng trở lại trong 12 tháng, với lợi nhuận trung vị hơn 10%. Sự kết hợp giữa giá vàng bị nén sâu và tâm lý bi quan cực đoan đang tạo ra một “thiết lập mua vào hấp dẫn”.

Tầm nhìn dài hạn của vàng vẫn sáng. Bất chấp biến động ngắn hạn, Wells Fargo vẫn dự báo giá sẽ lên 6.100-6.300 USD/ounce vào cuối năm 2026.

Niềm tin này được củng cố bởi lực cầu gom hàng không ngừng nghỉ từ các ngân hàng Trung ương, hiện vẫn cao hơn mức trung bình dài hạn. Thêm vào đó, kinh tế Mỹ được đánh giá là có khả năng chống chịu tốt nhờ vị thế xuất khẩu năng lượng ròng, giúp lạm phát và lợi suất có dư địa hạ nhiệt về cuối năm.

Vàng đang trải qua một “cuộc thanh lọc” mạnh mẽ, loại bỏ những dòng tiền đầu cơ dễ hoảng sợ. Câu chuyện “vàng là nơi trú ẩn tuyệt đối” có thể đã lỗi thời, nhưng giá trị chiến lược của nó trong danh mục đầu tư vẫn nguyên vẹn.

Chuyên gia Daniela Sabin Hathorn từ Capital.com nhận định trên Quartz: “Các yếu tố cơ bản chưa thay đổi. Một cú giảm sau chuỗi tăng nóng không phải bất thường, mà là giai đoạn thị trường tự điều chỉnh, chuẩn bị cho một chu kỳ bền vững hơn”.

Cập nhật lúc 6h15 ngày 27/3 (giờ Việt Nam), thị trường kim loại quý vẫn đang chìm trong nhịp điều chỉnh. Giá vàng giao ngay thế giới giao dịch ở mức 4.399 USD/ounce, trong khi giá bạc lùi về mốc 68,6 USD/ounce, đồng loạt ghi nhận mức giảm so với phiên giao dịch liền trước.