Thay đổi nếp nghĩ mở đường làm kinh tế

Trên vùng đất Tây Nguyên đầy nắng gió, xã Ia Ly, tỉnh Gia Lai được biết đến là một địa chỉ văn hóa giàu bản sắc của đồng bào Jrai. Nơi đây, giữa tiếng cồng chiêng ngân vang, bên những mái nhà rông vững chãi, vẫn còn đó hình ảnh chị em phụ nữ kiên nhẫn bên khung cửi, dệt nên những tấm thổ cẩm rực rỡ sắc màu. Người góp phần lớn vào việc duy trì, lan tỏa nghề truyền thống ấy chính là chị H’Uyên Niê (SN 1985), dân tộc M’ Nông, làm Phó Ban Quản lý du lịch cộng đồng làng Kép 1, xã Ia Ly và hiện đang công tác tại Văn phòng HĐND và UBND xã Ia Ly.

Chị H’Uyên Niê là khách mời tham dự buổi Tòa đàm chủ đề “Tỏa sáng những điển hình tiên tiến” do Báo và phát thanh, truyền hình Gia Lai phối hợp với Ban Thi đua khen thưởng tỉnh tổ chức.

Sinh ra và lớn lên trong không gian văn hóa Jrai, chị H’Uyên Niê thấu hiểu giá trị của từng nếp nhà sàn, tiếng chiêng ngân hay những tấm vải thổ cẩm. Với chị, nghề dệt không chỉ là phương tiện mưu sinh mà còn là sợi dây nối kết giữa quá khứ, hiện tại và tương lai, là “linh hồn” không thể thiếu trong đời sống người Jrai. Bởi vậy, chị quyết tâm khôi phục và gìn giữ nghề dệt truyền thống, đồng thời gắn nó với phát triển du lịch cộng đồng, để bản sắc văn hóa không chỉ sống trong lòng người dân mà còn được chia sẻ với du khách thập phương.

Chị H’Uyên Niê hướng dẫn du khách tham quan Làng du lịch cộng đồng Ia Mơ Nông, xã Ia Ly.

Trước đây, đời sống bà con làng Kép chủ yếu dựa vào nương rẫy, chăn nuôi tự cung tự cấp. Thu nhập bấp bênh khiến nhiều hộ dân chưa mạnh dạn đầu tư phát triển kinh tế. Nhận thấy tiềm năng văn hóa - du lịch của địa phương, chị H’Uyên Niê đã tiên phong vận động bà con tham gia mô hình Làng du lịch cộng đồng Ia Mơ Nông, xã Ia Ly.

Chị H’Uyên Niê từng nói với bà con rằng: “Mỗi mái nhà sàn, mỗi khung cửi, mỗi điệu xoang… đều là sản phẩm du lịch. Nếu biết khai thác đúng cách, chúng ta vừa giữ được văn hóa, vừa có thêm thu nhập”. Từ sự kiên trì vận động, đến nay nhiều gia đình đã thay đổi nếp nghĩ, tham gia làm du lịch, mở dịch vụ trải nghiệm, giới thiệu nghề thủ công, chế biến ẩm thực truyền thống phục vụ du khách.

Du khách tham quan trải nghiệm, tìm hiểu về nhà mồ và tượng mồ của đồng bào Jrai Tây Nguyên.

Nhờ đó, hàng trăm hộ dân đã có thêm nguồn thu nhập ổn định. Du khách đến làng Kép không chỉ ngắm cảnh, mà còn được trải nghiệm giã gạo, uống rượu ghè, hòa mình vào lễ hội cồng chiêng, hay tự tay dệt nên mảnh thổ cẩm dưới sự hướng dẫn của các nghệ nhân.

Làng du lịch cộng đồng điểm đến văn hóa mới

Trong cuộc trò chuyện với chúng tôi, chị H’Uyên Niê luôn dành sự trân trọng đặc biệt cho nghề dệt thổ cẩm. Từng đường kim mũi chỉ đều chứa đựng tâm huyết, trí tuệ và tình cảm của người phụ nữ Jrai. Mỗi tấm vải không chỉ để mặc, mà còn là “ngôn ngữ văn hóa”, kể câu chuyện về núi rừng, về tình yêu, về niềm tin của cả cộng đồng.

Để giữ nghề dệt thổ cẩm không bị mai một, chị H’Uyên Niê cùng Ban quản lý du lịch cộng đồng đã mời các nghệ nhân lớn tuổi hướng dẫn lớp trẻ. Các em gái được học cách se sợi, dệt vải, còn các chàng trai được khuyến khích học đan lát, tạc tượng. Nhờ vậy, thổ cẩm Jrai không chỉ hiện diện trong đời sống thường nhật, mà còn trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng, góp phần quảng bá hình ảnh người Gia Lai hiếu khách, tài hoa.

Nghề dệt thổ cẩm được đồng bào Jrai lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Từ tháng 4/2023, làng Kép 1 và Kép 2 chính thức ra mắt mô hình Làng du lịch cộng đồng, thu hút hàng ngàn lượt khách trong và ngoài nước. Nét khác biệt ở làng Kép là sự quy hoạch khang trang nhưng vẫn giữ được hơn 95% nhà sàn truyền thống, tạo nên không gian văn hóa sống động và nguyên bản.

Du khách đến đây có thể tham quan nhà mồ - công trình nghệ thuật độc đáo phản ánh quan niệm nhân sinh của người Jrai, thưởng thức cồng chiêng, hay trải nghiệm cùng đồng bào trong các nghi lễ nông nghiệp. Những sản phẩm thủ công mỹ nghệ như thổ cẩm, đan lát, tượng gỗ… cũng trở thành món quà lưu niệm mang đậm dấu ấn Tây Nguyên.

Hoạt động giã lúa rẫy của đồng bào Jrai.

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Gia Lai, làng Kép đang được định hướng trở thành một trong những điểm du lịch cộng đồng trọng điểm của tỉnh. Đây là kết quả từ nỗ lực chung, trong đó có vai trò nổi bật của những người tiên phong như chị H’Uyên Niê. Không dừng lại ở việc bảo tồn văn hóa, mô hình du lịch cộng đồng ở Ia Ly còn mang lại hiệu quả kinh tế thiết thực. Bà con có thêm việc làm từ các dịch vụ du lịch, tiêu thụ nông sản và sản phẩm thủ công. Nhiều hộ gia đình biết cách tích lũy, đầu tư cải thiện đời sống, nâng cao thu nhập.

Những thay đổi ấy đã góp phần quan trọng trong việc thực hiện các tiêu chí xây dựng nông thôn mới tại xã Ia Ly. Cảnh quan sạch đẹp hơn, hạ tầng được chỉnh trang, đời sống vật chất, tinh thần của người dân ngày càng nâng cao. Có thể nói, du lịch cộng đồng đã trở thành động lực phát triển bền vững cho cả cộng đồng dân cư.

Chị H’Uyên Niê chụp hình cùng du khách tham quan mô hình du lịch cộng đồng.

Với những đóng góp tích cực trong việc vận động bà con gìn giữ nghề truyền thống, phát triển du lịch cộng đồng và xây dựng nông thôn mới, chị H’Uyên Niê trở thành gương điển hình tiên tiến của tỉnh Gia Lai. Chị vinh dự được chọn đại diện tham dự Đại hội Thi đua yêu nước toàn quốc lần thứ XI. Chân dung chị H’Uyên Niê không chỉ là hình ảnh người phụ nữ Jrai cần mẫn, mà còn là biểu tượng cho tinh thần đổi mới, sự gắn kết cộng đồng và niềm tự hào văn hóa. Nhờ những con người như chị, Ia Ly hôm nay không chỉ là vùng đất của cồng chiêng, của những cánh rừng bạt ngàn, mà còn là điểm đến du lịch văn hóa độc đáo giữa đại ngàn Tây Nguyên.