Khi được gắn với du lịch, các giá trị này không chỉ được bảo tồn mà còn có cơ hội lan tỏa, chuyển hóa thành nguồn lực phát triển kinh tế địa phương. Ảnh minh họa.

Theo thống kê, Việt Nam hiện có hơn 5.400 làng nghề và làng có nghề, trong đó gần 2.000 làng nghề truyền thống đã được công nhận. Mỗi làng nghề là một “kho tàng sống” lưu giữ kỹ năng thủ công, tri thức dân gian và lối sống cộng đồng được hình thành qua nhiều thế hệ.

Thực tế cho thấy, tại nhiều địa phương, du lịch làng nghề đã mang lại những kết quả tích cực. Những cái tên như Bát Tràng, Vạn Phúc, Kim Bồng, Thanh Hà, Trà Quế hay Bao La không chỉ là nơi sản xuất sản phẩm thủ công, mà còn trở thành điểm đến quen thuộc của du khách trong và ngoài nước. Tại đây, chuỗi giá trị du lịch được mở rộng từ tham quan, trải nghiệm, sáng tạo, thương mại đến dịch vụ lưu trú, ẩm thực, góp phần gia tăng giá trị cho sản phẩm làng nghề và nâng cao thu nhập cho người dân.

Một điểm đáng chú ý là sự xuất hiện của các mô hình du lịch trải nghiệm gắn với sáng tạo. Du khách không còn chỉ dừng lại ở việc “xem và mua”, mà mong muốn được “chạm” vào nghề: tự tay nặn gốm, dệt vải, làm mộc, chế biến nông sản hay tham gia các workshop thiết kế sản phẩm thủ công. Những mô hình như “một ngày làm nghệ nhân”, tour ẩm thực làng nghề, hay tiêu thụ sản phẩm OCOP thông qua hoạt động du lịch đã tạo ra giá trị gia tăng rõ nét, đồng thời giúp nhiều làng nghề từng đứng trước nguy cơ mai một tìm lại sức sống mới.

Tuy nhiên, bên cạnh tiềm năng lớn, du lịch làng nghề vẫn đối diện không ít thách thức. Ở nhiều nơi, sản phẩm du lịch còn đơn điệu, thiếu chiều sâu trải nghiệm; hạ tầng phục vụ du lịch chưa đồng bộ; câu chuyện thương hiệu làng nghề chưa được xây dựng bài bản. Không ít làng nghề vẫn hoạt động rời rạc, thiếu liên kết với doanh nghiệp lữ hành, trong khi nguồn nhân lực làm du lịch tại chỗ còn hạn chế về kỹ năng, ngoại ngữ và tư duy dịch vụ. Năng lực ứng dụng công nghệ số trong quảng bá, bán sản phẩm và quản lý điểm đến cũng là điểm yếu phổ biến.

Trong bối cảnh đó, làng nghề truyền thống đứng trước cơ hội lớn để tái định vị mình trong chuỗi giá trị du lịch. Ảnh minh họa.

Bối cảnh tiêu dùng du lịch đang thay đổi nhanh chóng càng đặt ra yêu cầu cấp thiết cho sự chuyển mình của du lịch làng nghề. Du khách ngày nay có xu hướng dịch chuyển từ du lịch đại trà sang tìm kiếm những trải nghiệm mang tính cá nhân hóa, sáng tạo và gắn với giá trị bản địa. Các xu hướng du lịch xanh, tiêu dùng bền vững, kinh tế tuần hoàn, cùng việc ứng dụng công nghệ số trong hành trình du lịch đang trở thành lựa chọn ưu tiên của nhiều thị trường.

Trong bối cảnh đó, làng nghề truyền thống đứng trước cơ hội lớn để tái định vị mình trong chuỗi giá trị du lịch. Thay vì chỉ là “điểm tham quan phụ trợ”, làng nghề hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm du lịch đặc thù, mang dấu ấn văn hóa Việt Nam, nếu biết đổi mới cách tiếp cận. Việc kể câu chuyện về nghề, về con người, về lịch sử hình thành làng nghề; thiết kế trải nghiệm gắn với sáng tạo; chú trọng yếu tố môi trường và phát triển bền vững sẽ là chìa khóa để nâng cao sức hấp dẫn.

Thực tiễn phát triển du lịch thời gian qua cũng cho thấy, quy mô thị trường ngày càng mở rộng với nhu cầu đa dạng. Hàng chục triệu lượt khách nội địa mỗi năm cùng lượng khách quốc tế không ngừng tăng là dư địa lớn cho các sản phẩm du lịch chuyên biệt, có chất lượng cao. Điều này đòi hỏi du lịch làng nghề không thể đi theo lối mòn, mà cần được đầu tư bài bản, chuyên nghiệp, từ quy hoạch không gian, xây dựng sản phẩm đến đào tạo nguồn nhân lực và ứng dụng chuyển đổi số.

Về lâu dài, phát triển du lịch làng nghề không chỉ nhằm mục tiêu thu hút khách, mà còn hướng đến bảo tồn giá trị văn hóa và phát triển sinh kế bền vững cho cộng đồng địa phương. Khi người dân thực sự được hưởng lợi từ du lịch, họ sẽ trở thành chủ thể tích cực trong việc gìn giữ nghề, giữ làng. Đó cũng chính là nền tảng để du lịch làng nghề Việt Nam phát triển theo hướng sáng tạo, xanh và bền vững, đóng góp thiết thực cho kinh tế nông thôn trong giai đoạn mới.