Nón ngựa Phú Gia từ lâu là một trong những sản phẩm thủ công truyền thống nổi tiếng, đã và đang được người dân xã Cát Tường, huyện Phù Cát duy trì, thực hành, lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Ngày xưa, loại nón này chỉ được dành cho giới có chức sắc và những người thuộc giới thượng lưu, quyền quý. Những mẫu hoa văn “long, lân, quy, phụng” được thêu trên nón là biểu hiện quyền uy của người đội trong thời đại phong kiến. Nhìn vào hoa văn có thể biết phẩm hàm của vị quan đang sử dụng.

Lãnh đạo tỉnh Bình Định trao Bằng di sản văn hóa phi vật thể quốc gia “Nghề chằm nón ngựa Phú Gia” cho xã Cát Tường, huyện Phù Cát.

Phát biểu tại Lễ đón nhận, ông Lâm Hải Giang - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bình Định, cho biết: Nghề chằm nón ngựa Phú Gia được ghi danh di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đã khẳng định giá trị bền vững và sức sống mãnh liệt của làng nghề, tôn vinh và biểu dương cộng đồng dân cư, nhất là các nghệ nhân trong việc giữ gìn, bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Đây vừa là niềm vinh dự tự hào, vừa là trách nhiệm lớn lao của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân huyện Phù Cát nói riêng và tỉnh Bình Định nói chung.

Phó Bí thư Tỉnh ủy Bình Định Lê Kim Toàn tham quan gian trưng bày nón ngựa Phú Gia

Hiện nay, nón ngựa Phú Gia có mặt ở khắp nơi, từ Bắc vào Nam và cả nước ngoài. Để làm ra một chiếc nón ngựa, nghệ nhân phải thực hiện 10 công đoạn, từ tạo sườn cho đến thêu thuyền, kết lá. Nón ngựa Phú Gia được kết cấu đặc biệt nên rất bền chắc. Mỗi chiếc nón ngựa nếu làm đủ các công đoạn sẽ có độ bền sử dụng 150 đến 200 năm. Hiện vẫn còn nhiều chiếc nón ngựa của 200 năm trước được lưu giữ tại thôn Phú Gia

Với những giá trị văn hóa đặc sắc nêu trên, Nghề chằm nón ngựa Phú Gia được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào ngày 9/4/2024. Đây là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia thứ 5 của Bình Định được ghi danh.

Quan khách tham quan gian trưng bày nón ngựa Phú Gia

Phát biểu tại buổi lễ, ông Nguyễn Văn Hưng - Chủ tịch UBND huyện Phù Cát, chia sẻ: Mảnh đất võ Bình Định có truyền thống lịch sử lâu năm và bề dày văn hóa truyền thống đặc sắc. Trong đó không thể không kể đến Làng nghề nón ngựa Phú Gia với hơn 200 năm lịch sử. Nón ngựa Phú Gia biểu tượng cho sự mạnh mẽ, uy nghiêm của con nhà võ gắn liền với đội quân Tây Sơn thần tốc. Dù trải qua hàng trăm năm lịch sử, những chiếc nón ngựa vẫn mang đậm bản sắc văn hóa của miền đất võ, trời văn.

Để bảo vệ và phát huy giá trị di sản Làng nghề nón ngựa Phú Gia, ông Nguyễn Văn Hưng, cho biết: Trong thời gian tới, chúng tôi sẽ quyết tâm triển khai thành công Đề án Bảo vệ và phát huy giá trị của nghề thủ công truyền thống – “Nghề chằm nón ngựa Phú Gia” tại xã Cát Tường. Đây là tài nguyên văn hóa giàu tính nhân văn, có ý nghĩa nền tảng để phát triển ngành du lịch, làm cho hoạt động du lịch ngày thêm phong phú. Huyện tiếp tục tạo điều kiện hỗ trợ, khuyến khích các hộ gia đình, cơ sở sản xuất của làng nghề phát triển sản xuất theo hướng liên kết tạo sản phẩm hàng hóa độc đáo, mang giá trị đặc trưng của làng nghề.

Du khách thích thú chụp hình tại khu trưng bày sản phẩm nón ngựa Phú Gia

Đồng thời, xây dựng, giới thiệu, quảng bá di sản gắn với phát triển du lịch cộng đồng. Tôn vinh các nghệ nhân, người nắm giữ di sản, cộng đồng có nhiều đóng góp trong việc gìn giữ, thực hành, bảo vệ và phát huy giá trị di sản. Hình thành khu trưng bày, giới thiệu sản phẩm làng nghề, khu trình diễn nghề truyền thống, kết hợp giới thiệu sản phẩm và quảng bá thương hiệu gắn với hoạt động du lịch trải nghiệm; đầu tư xây dựng các cơ sở hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng phục vụ du lịch, cải tạo môi trường, cảnh quan làng nghề phục vụ cho du lịch.

Ông Nguyễn Văn Hưng bày tỏ: Hy vọng với những việc làm này, góp phần tạo động lực để những người ở Làng nghề nón ngựa Phú Gia an tâm giữ nghề, giữ lại nét tinh hoa văn hóa của cha ông; tiếp tục bảo tồn, lưu giữ nét truyền thống văn hóa riêng có của nón ngựa Phú Gia - sản phẩm thủ công độc đáo, mang đậm bản sắc văn hóa người Phù Cát, Bình Định.

Nón ngựa Phú Gia được làm thủ công với nhiều công đoạn công phu

Làng nghề nón ngựa Phú Gia đã được UBND tỉnh Bình Định công nhận là làng nghề truyền thống, đạt danh hiệu Làng nghề tiêu biểu Việt Nam và trở thành địa điểm du lịch nổi tiếng của Bình Định. Mỗi phiên chợ (5 ngày một phiên) có gần 1.000 chiếc nón ngựa Phú Gia được xuất đi các tỉnh, thành khắp cả nước.