Cá quả kho - món ăn đặc sản ở Làng Yên.

Ở Quang Lộc xưa kia chưa gọi các làng Yên mà là Trại gồm: Trại Trong, Trại Giữa, Trại Ngoài và Trại Nhà Lá. Đất làng Trại phì nhiêu nhất trong vùng, phì nhiêu đến con tép, con tôm vẫn béo núc hơn vùng khác. Các loài cá thì khỏi bàn, nhất là cá tràu. Những chú cá tràu thịt chắc nịch, thon dài, bóng nhẫy.

Không biết từ thuở nào đã chứng minh một chân lí rằng: Cá tràu phải kho nguyên con, chặt ra kho xem như vứt: Miếng thịt mũn, xương dăm đã nhiều lại bị chặt ra nhọn hoắt.

Mà cái thời ấy, những chiếc nồi đất dùng để kho cá (các cụ gọi là tréc bù). Tréc bù thường nhỏ, việc kho cá tràu nguyên con xem như là điều không thể, nếu nguyên con chỉ có mấy chú tràu cóc, ăn chán phèo.

Cái khó ló cái khôn, các cụ nghĩ ra cách uốn cong con cá lại rồi đem nướng rơm. Làm mãi rồi cũng rút ra kết luận: dùng cái xiên đầu và đuôi cá kéo lại gần nhau rồi đem nướng. Nướng xong, cá queo lại, việc đưa nó vào tréc bù dễ như bỡn.

Làm được queo cá rồi, việc kho cá tràu queo làng Trại được các cụ đưa lên thành đặc sản truyền thống ở ngưỡng thượng thừa. Đấy là bí quyết, tôi không thể tiết lộ.

Xương cá tràu mềm, ngọt, vứt xương xem như vứt món ngon. Rồi các cụ nghĩ ra cách bằm nhuyễn cả nguyên con cá rồi làm viên chiên. Nói thế thì nó thường quá. Cá viên chiên, viên nướng nếu không đưa vào đó một loại lá phù hợp thì vừa tanh, vừa nhạt. Thế là các cụ đi tìm những chiếc lá sẵn có, cứ mày mò mãi cũng tìm ra loại lá phù hợp nhất là chỉ duy nhất vùng núi Trà Sơn của Can Lộc mới có.

Ấy là lá Chả Trơng hay lá Trơng. Lá "đặc sản" ấy có chút nhựa quánh, thơm đặc trưng, đặc biệt là khử được hoàn toàn mùi tanh của cá. Lại nữa, khi nướng, nhất thiết phải để viên lên lá bưởi, lá bưởi khô bắt đầu cháy thì xem như viên chín, ánh vàng, thơm sực nức. Từ đó, đặc sản cá viên chiên cùng với cá tràu kho queo thành 2 đặc sản dân dã của dân Tiền Lối.

Sau này, sự trù phú của các Trại sớm thành làng, thành xóm, dân Tiền Lối đổi các Trại thành làng Yên. Lúc nhiều nhất có đến 5 làng Yên: Yên Trạch, Yên Cư, Yên Lạc, Yên Thượng, Yên Hạ. Nay sáp nhập lại chỉ còn 3 Làng Yên: Yên Lập, Yên Lạc, Yên Bình...

Độc lạ món ăn "cá tràu queo" ở Làng Yên.

Lâu nay, phong trào xây dựng mỗi xã một sản phẩm và hướng tới thành sản phẩm OCOP, Quang Lộc loay hoay mãi không ra. Ấy thế rồi chị em hiến kế: Sao lại không phải là cá tràu kho queo? Sao không phải là cá viên chiên lá chả trơng? Tóm lại cứ gọi là cá chiên làng yên chắc chắn sẽ thành đặc sản, thành thương hiệu nếu biết áp dụng một phần sự tiến bộ khoa học kĩ thuật vào việc sản xuất món ăn đặc sản này.

Nói là làm, trong gần 6 tháng chuẩn bị, việc hoàn thiện về công thức chế biến, liên kết chủ động nguồn nguyên liệu đảm bảo chất lượng, đầu tư xây dựng bao bì mẫu mã, máy móc công cụ hỗ trợ, sản phẩm cá kho Làng Yên của Quang Lộc được định hình. Chưa chính thức ra mắt trên sàn OCOP nhưng lâu nay chị em làm không kịp trả đơn hàng.

Tin chắc trong tương lai gần, thương hiệu cá kho Làng Yên của Quang Lộc sẽ được người tiêu dùng lựa chọn, sản phẩm đặc trưng này được Huyện, Tỉnh công nhận là sản phẩm OCCOP./.