Quy trình tạo ra bộ trang phục truyền thống của dân tộc Mông khá công phu từ khâu trồng lanh, dệt vải cho đến kỹ thuật dùng sáp ong vẽ hoa văn trên vải. Sau đó mới đến công đoạn thêu, ghép, chắp, can các tấm vải đã được tạo hoa văn trên áo, váy. Hoa văn chủ yếu trên trang phục người Mông ở bản Cổng Trời gồm: hoa văn hình học, hình núi, hình rẻ quạt, hình răng cưa, chấm tròn kích thước to nhỏ khác nhau hay những đường gạch dài và ngắn song song; hoa văn hình dích dắc, hình ô trám, hình xoắn ốc...

Các họa tiết hoa văn được thêu bằng chỉ mầu đỏ, hồng, cam, xanh lá mạ. Qua bàn tay khéo léo của người phụ nữ Mông, đường thêu, mầu chỉ được phối với nhau hết sức hài hòa và tinh tế, mối thêu đầu chỉ được khéo léo giấu vào trong mà không gợn sờn. Kỹ thuật đáp vải ngược của người Mông rất tinh xảo, họ dùng các mảnh vải được cắt lượn thành các họa tiết rồi đáp lên y phục để lộ mầu nền bên dưới làm nổi bật thêm các hoa văn nhiều mầu sắc.

Chị Hồ Thị Dua, xã Sa Lông đã hướng dẫn cho cô con gái của mình thêu những hoa văn trên vài. Dù những hoa văn trên vải chưa hoàn thiện nhưng đôi bàn tay của cô gái này đã cho thấy sự khéo léo, tỉ mỉ qua từng đường kim, mũi chỉ. Chị Dua cũng không biết nghề thêu hoa văn trên vải của người Mông hoa có từ bao giờ nhưng nét đẹp truyền thống, bản sắc văn hóa ấy như đã ngấm sâu vào máu thịt của người phụ nữ dân tộc Mông từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Phụ nữ dân tộc Mông bản Cổng Trời truyền dạy kỹ thuật tạo hoa văn cho thế hệ trẻ.

Tại bản Na Sang 2, xã Núa Ngam (huyện Điện Biên), nghề dệt thổ cẩm cũng được lưu truyền và phát triển từ thế hệ này đến thế hệ khác. Nghề dệt thổ cẩm được xem là một trong số ít những nghề truyền thống vẫn được gìn giữ duy trì và phát triển trên địa bàn tỉnh. Nếu như trước đây, nghề truyền thống này có giai đoạn đứng trước nguy cơ mai một thì nay đã hình thành được HTX dệt thổ cẩm dân tộc Lào tại bản Na Sang 2, với 15 thành viên. Điều đáng mừng nhất là nghề truyền thống này cũng đang dần thu hút được thế hệ trẻ trong bản tham gia gìn giữ, phát triển nghề truyền thống, cũng như quảng bá văn hóa dân tộc.

Để giới thiệu thế hệ trẻ trong nhà trường về giá trị văn hóa cũng như khơi gợi ý thức giữ gìn bảo vệ những nét đẹp truyền thống của dân tộc, Trường Cao đẳng Sư phạm Điện Biên cũng thường xuyên tổ chức các hoạt động trải nghiệm khám phá làng nghề truyền thống. Đến với HTX dệt thổ cẩm dân tộc Lào tại bản Na Sang 2 lần này, đoàn viên, thanh niên Trường Cao đẳng Sư phạm Điện Biên đã bị cuốn hút bởi từng chi tiết trên những tấm thổ cẩm cũng như đôi bàn tay khéo léo của những nghệ nhân ở đây. Qua đó, các bạn trẻ càng hiểu thêm về ý nghĩa và càng nâng niu, trân trọng hơn những giá trị văn hóa của người xưa để lại.

Điện Biên có 19 dân tộc cùng sinh sống, với sự kết hợp đa dạng các giá trị, bản sắc văn hóa dân tộc đã tạo ra nét đặc trưng của nghề truyền thống. Tuy nhiên, để duy trì và phát triển nghề truyền thống không chỉ cần có sự vào cuộc của các cấp, các ngành mà các nghệ nhân cũng cần hướng thế hệ trẻ đến với các giá trị văn hóa dân tộc và nỗ lực truyền dạy nghề truyền thống. Việc vun đắp tình yêu nghề truyền thống cho lớp trẻ có ý nghĩa hết sức quan trọng, vừa định hướng nghề nghiệp, vừa giữ gìn, bảo tồn những nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc cho hôm nay và mai sau.

Bài, ảnh: Phạm Quang